งานผีตาโขน ด่านซ้าย
ประเพณีหน้ากากผีเฉพาะถิ่น

🔄 อัปเดตล่าสุด 21 มิ.ย. 2026

ถ้าคุณเคยเห็นภาพหน้ากากผีจมูกยาวสีแดงเหลืองในงานเทศกาลไทย นั่นคือผีตาโขน งานนี้ไม่ได้จัดเพื่อโชว์อย่างเดียว แต่เป็นงานบุญใหญ่ประจำปีของชาวด่านซ้าย ที่เรียกรวมว่า งานบุญหลวง ซึ่งเอางานบุญผะเหวด (ฟังเทศน์มหาชาติ) งานแห่ผีตาโขน และงานบุญบั้งไฟมารวมไว้ด้วยกัน เสน่ห์คือมันเป็นประเพณีของจริงที่คนในพื้นที่เล่นเอง ไม่ใช่งานที่จัดให้นักท่องเที่ยวดู เราจึงได้เห็นทั้งความสนุกแบบคาร์นิวัลและความเคารพต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์อยู่ในงานเดียวกัน

ผีตาโขนคืออะไร มาจากไหน

ตำนานเล่าว่าผีตาโขนมาจากเรื่องพระเวสสันดรชาดก ตอนที่พระเวสสันดรกับนางมัทรีเดินทางออกจากป่ากลับเข้าเมือง บรรดาผีป่าและสัตว์น้อยใหญ่ที่อาลัยรักจึงแปลงกายปะปนมากับชาวบ้านเพื่อมาส่งเสด็จ ขบวนผีที่ตามมาส่งนี่เองที่กลายมาเป็นผีตาโขน บางคนเชื่อว่ามาจากคำว่า "ผีตามคน" แล้วเพี้ยนเสียงเป็นผีตาโขนในภายหลัง

ชาวด่านซ้ายเล่นผีตาโขนด้วยหลายความหมาย ทั้งร่วมขบวนแห่พระเวสสันดรเข้าเมืองตามคติพุทธ ร่วมขบวนบุญบั้งไฟขอฝนเดือนหก เล่นเพื่อความสนุก และที่ลึกที่สุดคือเล่นเพื่อให้สิ่งไม่ดี โรคภัยไข้เจ็บ ติดไปกับผีตาโขนแล้วนำไปลอยทิ้งในลำน้ำหมัน เป็นการปัดเป่าสิ่งร้ายออกจากเมือง

หน้ากากผีตาโขน ทำจากอะไร

หัวใจของงานคือหน้ากาก และที่น่าสนใจคือมันทำจากของใกล้ตัวในครัวเรือนล้วน ๆ ส่วนหัวทำจาก หวด (ภาชนะไม้ไผ่สานที่ใช้นึ่งข้าวเหนียว) นำมาดัดพับเป็นทรงสูง ส่วนหน้าทำจากกาบมะพร้าวหรือโคนก้านมะพร้าวนำมาแกะเป็นจมูกยาวงอน เจาะตา แล้วเขียนลายระบายสีสดใส คนทำจะออกแบบลวดลายและสีของตัวเองได้อิสระ ทุกหน้ากากจึงไม่ซ้ำกันเลย ส่วนชุดก็เย็บจากเศษผ้าหลากสีต่อกันเป็นริ้ว ๆ

• ผีตาโขนน้อย — คนแต่งตัวสวมหน้ากากหวดและกาบมะพร้าว ถือหมากเบ็ง (ดาบไม้) เต้นแห่ไปตามถนน ใครก็เล่นได้ เด็กผู้ใหญ่ออกมาสนุกกันทั้งเมือง
• ผีตาโขนใหญ่ — หุ่นสานไม้ไผ่ตัวสูงกว่าคนปกติเท่าตัว ทำขึ้นปีละคู่ (ตัวผู้กับตัวเมีย) ถือเป็นของศักดิ์สิทธิ์ มีพิธีกรรมกำกับ ไม่ใช่ใครจะทำก็ได้
• หมากเบ็ง — ดาบหรืออาวุธไม้แกะสลักที่ผีตาโขนถือ บางอันแกะเป็นรูปสื่อถึงความอุดมสมบูรณ์ตามคติขอฝน
• กระดิ่งและกระพรวน — ผูกติดเอวผีตาโขน เดินไปไหนมีเสียงดังตลอด ใช้เขย่าหยอกล้อคนดูริมทาง

งานจัดช่วงไหนของปี

งานบุญหลวงและการละเล่นผีตาโขนไม่มีวันตายตัว เพราะวันงานกำหนดโดย เจ้าพ่อกวนและเจ้าแม่นางเทียม ผู้นำทางจิตวิญญาณของเมือง ที่จะเสี่ยงทายวันมงคลในแต่ละปี โดยทั่วไปงานจะตกราวปลายเดือนมิถุนายนถึงต้นกรกฎาคม หลังวันเพ็ญเดือนหกของอีสาน เป็นช่วงต้นฤดูฝนซึ่งเชื่อมโยงกับพิธีขอฝน ปีล่าสุด (2568) จัดวันที่ 28–30 มิถุนายน โดยขบวนแห่หลักตรงกับวันอาทิตย์ที่ 29 มิถุนายน

งาน 3 วันมีอะไรบ้าง

งานบุญหลวงเป็นงานสามวันที่มีจังหวะของมัน วันแรกเป็นพิธีศักดิ์สิทธิ์ วันที่สองคือวันสนุกที่คนมาดูเยอะที่สุด และวันสุดท้ายกลับเข้าสู่งานบุญ ถ้ามีเวลาวันเดียว วันที่สองคือวันที่ต้องมา

เดินทางไปด่านซ้ายยังไง

ด่านซ้ายอยู่ทางตะวันตกของจังหวัดเลย ห่างจากตัวเมืองเลยราว 80 กิโลเมตร ขับรถประมาณ 1 ชั่วโมงครึ่ง ไม่มีสนามบินในด่านซ้ายเอง ทางที่สะดวกสุดคือบินลงเลยหรือนั่งรถมาแล้วต่อรถเข้าด่านซ้าย

• เครื่องบิน — บินกรุงเทพฯ ลงสนามบินเลย (มีเที่ยวบินไม่มากต่อวัน) แล้วเช่ารถหรือต่อรถเข้าด่านซ้ายราว 1.5 ชม. ช่วงงานควรจองตั๋วล่วงหน้าเพราะเที่ยวบินน้อย
• รถทัวร์ — จากหมอชิตมีรถไปเลยและด่านซ้าย ใช้เวลาราว 8–9 ชม. ลงด่านซ้ายได้เลยถ้าเลือกสายที่ผ่าน
• ขับรถเอง — จากกรุงเทพฯ ผ่านเพชรบูรณ์–หล่มสัก เข้าด่านซ้ายทางหลวง 2013 หรือมาจากพิษณุโลกก็ได้ วิวระหว่างทางเป็นภูเขาสวย
• มาจากตัวเมืองเลย — ขับเส้นเลย–ภูเรือ–ด่านซ้าย ราว 1.5 ชม. แวะภูเรือหรือวัดเนรมิตวิปัสสนาระหว่างทางได้

ที่พักช่วงงาน จองล่วงหน้าเท่านั้น

เรื่องที่ต้องบอกกันตรง ๆ คือ ที่พักในตัวด่านซ้ายมีน้อยมากและเต็มเร็วมาก หลายที่ถูกจองเต็มล่วงหน้าหลายเดือนก่อนงาน ถ้าได้วันงานชัดเจนแล้วให้รีบจองทันที ถ้าในด่านซ้ายเต็มก็ถอยไปพักตัวเมืองเลยหรือแถวภูเรือซึ่งขับรถมางานราว 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมง

มาไม่ตรงวันงาน ยังสัมผัสผีตาโขนได้

ถ้าคุณมาเลยช่วงอื่นของปี ก็ยังเข้าใจวัฒนธรรมผีตาโขนได้ที่ พิพิธภัณฑ์ผีตาโขน วัดโพนชัย ในตัวด่านซ้าย ที่จัดแสดงหน้ากากหลากแบบ ประวัติงานบุญหลวง และข้าวของในพิธี เข้าชมฟรี ทำบุญตามศรัทธา แวะต่อได้กับพระธาตุศรีสองรักและวัดเนรมิตวิปัสสนาที่อยู่ใกล้กัน เป็นทริปวัฒนธรรมด่านซ้ายครึ่งวันที่ลงตัว