เที่ยวพิษณุโลก
ไปไหนดี

ถ้าจะเที่ยวพิษณุโลก จุดที่คนมาแทบทุกคนไม่พลาดคือวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ หรือที่คนเรียกกันติดปากว่าวัดใหญ่ ตัววัดอยู่ริมแม่น้ำน่านกลางเมือง เดินทางง่ายและอยู่ใกล้ตลาดกับที่พักหลายแห่ง หัวใจของวัดคือพระพุทธชินราช พระพุทธรูปปางมารวิชัยศิลปะสุโขทัยตอนปลายที่หล่อขึ้นตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย เส้นสายขององค์พระ ซุ้มเรือนแก้วที่โอบด้านหลัง และสีทองอร่ามในวิหารมืด ๆ ทำให้หลายคนที่ไปกราบบอกว่าเป็นภาพที่จำติดตา นักประวัติศาสตร์ศิลป์จำนวนไม่น้อยยกให้เป็นพระพุทธรูปที่งามที่สุดองค์หนึ่งของเมืองไทย

นอกจากตัววิหารหลวงที่ประดิษฐานพระพุทธชินราช รอบ ๆ วัดยังมีพระปรางค์ประธานทรงสูงให้เดินชม มีระเบียงคดที่มีพระพุทธรูปเรียงราย และพิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ ที่เก็บของเก่าและเรื่องราวของวัดไว้ เดินชมรอบวัดใช้เวลาไม่นาน เหมาะกับคนที่มีเวลาแค่ครึ่งวันหรือแวะระหว่างเดินทาง ช่วงเช้าตรู่เป็นเวลาที่ดีที่สุด เพราะแดดยังไม่แรง คนยังไม่มาก และแสงในวิหารกำลังสวย ทำให้ได้บรรยากาศสงบกว่าช่วงสายที่รถทัวร์และกลุ่มนักท่องเที่ยวเริ่มเข้ามา

สิ่งที่ควรรู้แบบตรงไปตรงมาคือวัดใหญ่เป็นทั้งสถานที่ท่องเที่ยวและวัดที่คนมากราบไหว้จริงทุกวัน ช่วงวันหยุด วันพระ หรือเทศกาลคนจะเยอะและวิหารค่อนข้างแน่น ควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่ปิดเข่า ถอดรองเท้าและหมวกก่อนเข้าวิหาร และสำรวมเสียงเพราะมีคนสวดมนต์และทำสมาธิอยู่ บริเวณหน้าวัดมีแผงขายของและพ่อค้าแม่ค้าค่อนข้างมาก บางช่วงพลุกพล่าน ถ้าขับรถมาเองควรเผื่อเวลาหาที่จอด เพราะที่จอดรอบวัดมีจำกัดในวันที่คนเยอะ

ถ้าอยากหนีความร้อนในเมืองไปอยู่กับเขาและอากาศเย็นสักวันภูหินร่องกล้าคือจุดที่คนพิษณุโลกและนักเดินทางสายเขาพูดถึงบ่อยที่สุด อุทยานตั้งอยู่ในอำเภอนครไทย บนรอยต่อสามจังหวัดคือพิษณุโลก เพชรบูรณ์ และเลย อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลกว่าพันเมตร ทำให้อากาศเย็นสบายเกือบทั้งปีและหนาวจัดในหน้าหนาว จุดที่คนไปชมมากที่สุดคือลานหินแตกและลานหินปุ่ม ลานหินกว้างที่ธรรมชาติกัดเซาะจนแตกเป็นร่องลึกและปูดเป็นปุ่มแปลกตา เดินเล่นถ่ายรูปได้เพลิน ๆ และในบางช่วงของปีจะมีทุ่งดอกไม้ป่าขึ้นแซมให้บรรยากาศนุ่มขึ้น

สิ่งที่ทำให้ภูหินร่องกล้าต่างจากอุทยานเขาทั่วไปคือเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ที่นี่เคยเป็นฐานที่มั่นสำคัญของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยในอดีต จึงมีร่องรอยอย่างโรงเรียนการเมืองการทหาร สำนักอำนาจรัฐ และพิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ ให้เดินชมและเรียนรู้เหตุการณ์ที่เคยเกิดขึ้นบนภูเขาลูกนี้ นักท่องเที่ยวหลายคนบอกว่าได้ทั้งธรรมชาติและประวัติศาสตร์ในทริปเดียว ช่วงที่คนนิยมไปมากที่สุดคือหน้าหนาวราวพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ โดยเฉพาะปลายธันวาคมถึงมกราคมที่ดอกพญาเสือโคร่งหรือซากุระเมืองไทยบานเป็นสีชมพูตามเส้นทาง

ข้อที่ต้องทำใจก่อนไปคือภูหินร่องกล้าอยู่ไกลตัวเมืองพอสมควร ขับรถขึ้นไปราวสองชั่วโมงครึ่งถึงสามชั่วโมงบนทางเขาที่คดเคี้ยวและชันเป็นช่วง ๆ ควรใช้รถที่สภาพดีและคนขับที่ชินทางเขา คนเมารถควรเตรียมยาไปด้วย จุดเที่ยวในอุทยานกระจายห่างกัน บางจุดต้องขับต่อและเดินเท้าเข้าไปอีก จึงเหมาะกับคนที่มีรถส่วนตัวมากกว่าคนที่ไม่มีรถ หน้าหนาวคนเยอะมากและที่พักในอุทยานเต็มเร็ว ควรจองล่วงหน้าถ้าตั้งใจค้างคืน ส่วนหน้าฝนทางเดินและลานหินอาจลื่น ควรใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดีและเช็กสภาพอากาศก่อนออกเดินทาง

สำหรับคนที่อยากได้ธรรมชาติแต่ไม่อยากปีนเขาหนักเท่าภูหินร่องกล้าทุ่งแสลงหลวงเป็นตัวเลือกที่เที่ยวสบายกว่าและใกล้เมืองกว่า อุทยานอยู่ในอำเภอวังทอง ขับจากตัวเมืองไปราวหนึ่งชั่วโมงครึ่งถึงสองชั่วโมง จุดขายหลักคือทุ่งหญ้าสะวันนาและป่าสนผืนกว้างที่หลายคนเปรียบว่าเหมือนทุ่งหญ้าในหนังต่างประเทศ ยิ่งช่วงเช้าที่มีสายหมอกลอยต่ำเหนือทุ่งจะได้ภาพนุ่ม ๆ สวยแบบที่หาไม่ได้ง่ายในภาคเหนือตอนล่าง ภายในอุทยานมีเส้นทางขับรถชมทุ่งและเส้นทางเดินสั้น ๆ ให้แวะถ่ายรูป ไม่ต้องออกแรงเดินไกล เหมาะกับครอบครัวและคนที่อยากพักผ่อนแบบเรื่อย ๆ

ระหว่างทางไปทุ่งแสลงหลวงตามถนนสายพิษณุโลก-หล่มสัก ยังผ่านน้ำตกแก่งโสภา น้ำตกที่คนเรียกกันว่าเป็นน้ำตกใหญ่กลางป่าของภาคเหนือตอนล่าง เพราะเป็นน้ำตกขนาดใหญ่ที่ไหลลงเป็นชั้น ๆ ผ่านโขดหินกว้าง มีจุดชมวิวและทางเดินให้ลงไปดูใกล้ ๆ แวะได้สะดวกเพราะอยู่ริมทาง หลายคนจับคู่แก่งโสภากับทุ่งแสลงหลวงไว้ในทริปเดียว เพราะอยู่เส้นทางเดียวกันและใช้เวลาไม่นานต่อจุด รวมแล้วสายนี้ให้ทั้งทุ่งหญ้า ป่าสน และน้ำตกในวันเดียวโดยไม่ต้องเดินหนัก

ข้อที่ควรรู้คือช่วงที่ทุ่งแสลงหลวงสวยที่สุดคือปลายฝนต้นหนาว ราวตุลาคมถึงมกราคม ที่ทุ่งหญ้ายังเขียวและมีหมอกในตอนเช้า ส่วนหน้าแล้งทุ่งหญ้าจะแห้งเป็นสีน้ำตาลและร้อน สำหรับน้ำตกแก่งโสภา หน้าฝนน้ำจะเยอะและแรงสวยที่สุด แต่โขดหินลื่นและบางช่วงห้ามลงเล่นน้ำเพราะกระแสแรง ควรดูป้ายเตือนและไม่ฝืนลงในจุดอันตราย ทั้งสองจุดอยู่ไกลเมืองและรถสาธารณะเข้าถึงน้อย จึงเหมาะกับคนมีรถส่วนตัว ถ้าค้างคืนในอุทยานควรจองล่วงหน้าโดยเฉพาะช่วงวันหยุดยาวหน้าหนาว

ถ้าไหว้พระที่วัดใหญ่แล้วยังมีเวลาเหลือ และอยากรู้จักพิษณุโลกให้ลึกกว่าการเป็นเมืองผ่าน กลุ่มโบราณสถานเมืองเก่าฝั่งตะวันตกของแม่น้ำน่านคือคำตอบ หัวใจของโซนนี้คือพระราชวังจันทน์ ที่ในอดีตเคยเป็นที่ตั้งของวังหลวงเมื่อครั้งพิษณุโลกเป็นเมืองสำคัญ และเชื่อกันว่าเป็นที่ประสูติของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ปัจจุบันเหลือเป็นแนวฐานรากอิฐที่ขุดค้นและจัดแสดงกลางแจ้ง มีศูนย์ประวัติศาสตร์พระราชวังจันทน์ที่รวบรวมเรื่องราวและแบบจำลองไว้ให้เข้าชมฟรี ช่วยให้เห็นภาพว่าเมืองนี้เคยรุ่งเรืองอย่างไร เดินชมไม่นานแต่ได้ความรู้และบรรยากาศสงบต่างจากวัดที่คนพลุกพล่าน

รอบ ๆ พระราชวังจันทน์ยังมีวัดเก่าให้เดินต่อได้อีกหลายแห่ง เช่นวัดราชบูรณะและวัดวิหารทองที่อยู่ในเขตเมืองเก่าเดียวกัน มีเจดีย์ วิหาร และงานจิตรกรรมให้ชม เดินหรือขับไม่กี่นาทีก็ถึง เหมาะกับการวางแผนเป็นทริปเดินชมประวัติศาสตร์ครึ่งวันในเมือง โดยเริ่มจากวัดใหญ่ที่ฝั่งหนึ่งของแม่น้ำแล้วข้ามมาฝั่งเมืองเก่าเก็บพระราชวังจันทน์กับวัดใกล้เคียง ได้เห็นทั้งพุทธศิลป์และร่องรอยเมืองหลวงเก่าในทริปเดียว โดยไม่ต้องเดินทางออกนอกเมือง

สิ่งที่อยากบอกตามตรงคือโซนนี้เน้นคุณค่าทางประวัติศาสตร์และบรรยากาศมากกว่าความอลังการของสิ่งก่อสร้าง พระราชวังจันทน์เหลือเป็นแนวฐานรากไม่ใช่ตัวอาคารสมบูรณ์ คนที่คาดหวังวังใหญ่โตอาจรู้สึกว่าน้อยกว่าที่คิด แต่ถ้าอ่านข้อมูลในศูนย์ประวัติศาสตร์ก่อนเดินจะเข้าใจและสนุกกับการจินตนาการภาพเมืองเก่ามากขึ้น พื้นที่กลางแจ้งค่อนข้างโล่งและร้อนช่วงกลางวัน ควรไปเช้าหรือเย็นที่แดดอ่อน พกน้ำและหมวกไปด้วย บางวัดในโซนนี้เป็นวัดที่ยังใช้ประกอบพิธีจริง ควรแต่งกายสุภาพและสำรวมเช่นเดียวกับวัดใหญ่