🔄 อัปเดตล่าสุด 21 มิ.ย. 2026
ถ้าเคยได้ยินคำว่า ไม้สักทอง เมืองแพร่คือต้นทางของมันเลย ช่วงปลายรัชกาลที่ 5 บริษัทค้าไม้ทั้งฝรั่งและจีนเข้ามาทำสัมปทานป่าสักรอบเมือง เจ้านายเมืองแพร่และพ่อค้าไม้ที่ร่ำรวยจึงสร้างเรือนไม้สักหลังใหญ่ ผสมงานช่างล้านนากับลายฝรั่งที่กำลังนิยมตอนนั้น เรียกว่าเรือน ขนมปังขิง (Gingerbread) จุดเด่นคือฉลุลายไม้ตามหน้าจั่ว ช่องลม และระเบียง เสาไม้สักต้นโต ๆ และที่น่าทึ่งคือหลายหลังต่อไม้ด้วยการเข้าลิ้นเข้าร่อง ไม่ตอกตะปูเลย
เรือนพวกนี้กระจุกอยู่ในเขตเมืองเก่า (ตำบลในเวียง) เป็นส่วนใหญ่ เดินถึงกันได้ บางหลังเปิดเป็นพิพิธภัณฑ์เก็บค่าเข้าหลักสิบบาท บางหลังเข้าฟรี เราเรียงให้ตามความน่าไปและความสะดวกในการเข้าชม
เรือนไม้สักเด่น ๆ ที่ไปได้จริงตอนนี้
คุ้มวงศ์บุรี (บ้านสีชมพู)
เรือนไม้สักสองชั้นสีชมพูกุหลาบ อายุกว่าร้อยปี เป็นภาพจำของเมืองแพร่ที่คนถ่ายรูปมากที่สุด สร้างปี พ.ศ. 2450 ตามดำริเจ้าแม่บัวถา ชายาเจ้าหลวงพิริยเทพวงษ์ เจ้าหลวงองค์สุดท้ายของแพร่ ช่างชาวจีนกวางตุ้งคุมการก่อสร้างร่วมกับช่างพื้นบ้าน ลายฉลุไม้ตามหน้าจั่วและระเบียงละเอียดมาก ข้างในยังเก็บข้าวของเครื่องใช้เก่าของตระกูลไว้ครบ เคยเป็นโลเกชันถ่ายละครย้อนยุคหลายเรื่อง
คุ้มเจ้าหลวง (พิพิธภัณฑ์เมืองแพร่)
เรือนไม้สักทรงไทยผสมยุโรปสองชั้นหลังมหึมา สร้างปี พ.ศ. 2435 เคยเป็นที่ประทับของเจ้าหลวงองค์สุดท้าย จุดที่คนพูดถึงคือประตูหน้าต่างรวม 72 บาน บันไดทางขึ้นสามทาง และชั้นใต้ดินที่อดีตเคยใช้คุมขังคนรับใช้ ปัจจุบันจัดเป็นพิพิธภัณฑ์เล่าประวัติเมือง มีภาพถ่ายเก่าและข้าวของเจ้านายเมืองแพร่
คุ้มวิชัยราชา
เรือนไม้สักร้อยกว่าปี สร้างราว พ.ศ. 2434–2438 โดยเจ้าหนานขัติ ต้นตระกูลแสนสิริพันธุ์ เป็นเรือนแบบมนิลาผสมขนมปังขิงและล้านนา ลายฉลุไม้ตามหน้าจั่วและช่องลมงดงามอ่อนช้อย เสาโครงสร้างขนาด 8x8 นิ้ว ตอนนี้กำลังบูรณะภายใน จึงเข้าชมได้เฉพาะรอบนอก แต่แค่เดินถ่ายรูปรอบบ้านก็เด็ดแล้ว
บ้านประทับใจ (บ้านเสาร้อยต้น)
เรือนไม้สักทรงล้านนาที่ขนเรือนเก่าหลายหลังมาประกอบใหม่ จุดขายคือเสาไม้สักต้นโตขนาดสองคนโอบกว่า 130 ต้น เลยเรียกกันว่าบ้านเสาร้อยต้น ของตระกูลชัยวัณณคุปต์ สร้างเสร็จราว พ.ศ. 2519 ข้างในจัดแสดงวิถีชีวิตคนเมืองแพร่ ตั้งอยู่นอกเขตเมืองเก่านิดหน่อย มีรถพาไปสะดวก
พิพิธภัณฑ์ไม้สัก (อาคาร อ.อ.ป. เดิม)
กลุ่มอาคารไม้สักจากยุคบริษัทค้าไม้ East Asiatic เหลือสามหลัง รวมโรงเรียนป่าไม้แห่งแรกของไทย ปัจจุบันจัดแสดงเรื่องราวประวัติไม้สัก การทำสัมปทาน และการจัดการป่า เป็นจุดที่ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมเมืองแพร่ถึงเต็มไปด้วยเรือนไม้สัก
บ้านเจ้าหนานไชยวงศ์
เรือนขนมปังขิงไม้สักทั้งหลัง ทาสีครีมน้ำตาล หลังคาทรงมนิลามุงด้วยแป้นเกล็ดไม้ ลายฉลุละเอียด สร้างราว พ.ศ. 2450 ของพ่อค้าไม้ในยุครุ่งเรือง เป็นเรือนเอกชนที่ยังคงสภาพดี เหมาะแวะถ่ายรูปรอบนอกระหว่างเดินเล่นในซอยเมืองเก่า
วิหารวัดจอมสวรรค์
ไม่ใช่บ้าน แต่เป็นวิหารไม้สักทรงพม่ายกพื้นสูง หลังคาซ้อนชั้นประดับลายฉลุไม้ละเอียด ข้างในมีหลวงพ่อสาน พระพุทธรูปสานจากไม้ไผ่ลงรักปิดทอง งานช่างไม้ชั้นครูที่ควรแวะดูคู่กับเรือนไม้สักหลังอื่น
เคล็ดลับการเข้าชม
คุ้มวงศ์บุรีกับคุ้มเจ้าหลวงอยู่ห่างกันเดินไม่กี่นาที จับคู่ชมในรอบเดียวได้สบาย ส่วนคุ้มวิชัยราชาตอนนี้บูรณะ เข้าได้แค่รอบนอก เช็กก่อนไปถ้าอยากเข้าใน หลายคุ้มเป็นบ้านส่วนตัวเดิม ควรพูดเบา ๆ และขออนุญาตก่อนถ่ายภาพคนในบ้าน
อยากเที่ยว แพร่ ให้สนุกขึ้น? จองทัวร์ & กิจกรรม
จองออนไลน์ล่วงหน้าผ่าน Klook หรือ GetYourGuide มักได้ราคาดีกว่าหน้างานและไม่ต้องต่อคิว เลือกเฉพาะกิจกรรมที่อยากทำจริง ๆ ราคาและที่ว่างดูสด ๆ ได้ในแต่ละเว็บ
อ่านสถาปัตยกรรม: ดูอะไรถึงจะสนุก
เรือนไม้สักแพร่ดูเผิน ๆ คล้ายกัน แต่ถ้ารู้จุดสังเกตจะเดินชมสนุกขึ้นเยอะ ลองโฟกัสสามอย่างนี้
- ลายฉลุไม้ (ขนมปังขิง) — ดูตามหน้าจั่ว ช่องลมเหนือประตู และชายคา ลายยิ่งละเอียดยิ่งบอกถึงฐานะเจ้าของและฝีมือช่าง คุ้มวงศ์บุรีกับคุ้มวิชัยราชาเป็นตัวอย่างที่ลายงามมาก
- การเข้าไม้ไม่ใช้ตะปู — เรือนเก่าหลายหลังต่อไม้ด้วยการบากร่องให้ลงล็อกกัน ลองสังเกตรอยต่อคานกับเสา จะเห็นภูมิปัญญาช่างโบราณ
- เสาไม้สักต้นโต — เสาโครงสร้างมักเลือกจากสักอายุร้อยปี ที่บ้านประทับใจเห็นชัดสุดเพราะเสาใหญ่สองคนโอบเรียงกันเป็นแถว
- ผังเรือนยกพื้น — ส่วนใหญ่ยกใต้ถุนสูง ระบายลมและกันน้ำหลาก ชั้นล่างคุ้มเจ้าหลวงเป็นกรณีพิเศษที่ทำเป็นห้องใต้ดิน
ภาพรวมก่อนไป
เข้าในบ้านได้
คุ้มวงศ์บุรี คุ้มเจ้าหลวง บ้านประทับใจ พิพิธภัณฑ์ไม้สัก เดินชมข้างในได้เต็ม ๆ
ชมได้แค่รอบนอก
คุ้มวิชัยราชา (กำลังบูรณะ) และบ้านเจ้าหนานไชยวงศ์ ถ่ายรูปรอบบ้านได้ ยังไม่เปิดข้างใน
งบเข้าชมทั้งหมด
รวมทุกที่ที่เก็บค่าเข้าก็แค่หลักร้อยต้น ๆ ต่อคน หลายแห่งเข้าฟรีด้วยซ้ำ
เส้นทางเดินชม 2 วัน แบบไม่เหนื่อย
เรือนเด่น ๆ ในเขตเมืองเก่าเดินถึงกันได้ ส่วนหลังที่อยู่นอกเมืองค่อยขยับไปวันที่สอง จัดให้แบบสบาย ๆ มีเวลาแวะคาเฟ่และกินของอร่อยด้วย
เมืองเก่า: เดินชมคุ้มในเวียง
นอกเมือง: บ้านเสาร้อยต้น + วิหารไม้สัก
เรื่องเดินทาง
เรือนในเขตเมืองเก่าเดินถึงกันหมด แต่อากาศแพร่กลางวันร้อน พกร่มกับน้ำติดตัว ส่วนบ้านประทับใจอยู่นอกเมือง ถ้าไม่ได้ขับรถมาเอง เหมารถสองแถวหรือมอเตอร์ไซค์รับจ้างได้ ตกลงราคาก่อนขึ้นทุกครั้ง
อยากได้แพลนเที่ยวแพร่เต็ม ๆ ทั้งคุ้มไม้สัก คาเฟ่ และของกิน
ดูคู่มือเที่ยวแพร่ →