ถ้ำเลสเตโกดอน ทุ่งหว้า
พายเรือลอดถ้ำเลยาวสุดในไทย

ตัวกิจกรรมเริ่มที่ท่าน้ำของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนในตำบลทุ่งหว้า ทุกคนสวมเสื้อชูชีพ รับไฟฉายคาดหัวหรือไฟส่อง แล้วลงเรือ ใครอยากออกแรงก็พายเรือคายัคเอง ส่วนคนที่พายไม่เป็นหรือมากับผู้สูงอายุและเด็กเล็ก เลือกนั่งเรือหางยาวที่มีคนในชุมชนพาลอดเข้าไปได้ พอเรือลอดพ้นปากถ้ำ แสงข้างนอกจะค่อย ๆ หายไป เหลือแต่ลำแสงจากไฟฉายกวาดไปตามผนังและเพดานถ้ำ เผยให้เห็นหินงอกหินย้อยรูปทรงแปลกตาที่ก่อตัวมานานนับหมื่นนับแสนปี บางช่วงเพดานสูงโปร่งเหมือนโถงใหญ่ บางช่วงแคบเตี้ยจนต้องก้มหลบ

จุดที่ทำให้ถ้ำนี้พิเศษกว่าถ้ำสวยทั่วไปคือเรื่องราวทางธรณีวิทยา หินปูนที่นี่เป็นชั้นหินเก่าแก่จากยุคที่พื้นที่แถบนี้ยังเป็นทะเลโบราณ และภายในถ้ำเคยมีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์หลายชนิด ที่มีชื่อที่สุดคือฟอสซิลฟันกรามของช้างดึกดำบรรพ์สกุลสเตโกดอน ซึ่งกลายมาเป็นชื่อของถ้ำ การได้พายเรือผ่านผนังหินที่บันทึกเวลาไว้หลายร้อยล้านปี พร้อมฟังเรื่องเล่าจากไกด์ชุมชน ทำให้ทริปนี้ให้ความรู้สึกเหมือนล่องเข้าไปในไทม์แมชชีนของโลกดึกดำบรรพ์ ไม่ใช่แค่ถ่ายรูปสวย ๆ

เรื่องที่ต้องเข้าใจก่อนไปแบบตรงไปตรงมามีสามข้อ ข้อแรกคือต้องจองล่วงหน้า โดยทั่วไปแนะนำให้ติดต่อกลุ่มพายเรืออย่างน้อยหนึ่งวันก่อนไป เพราะแต่ละวันปล่อยรอบจำกัดและรับคนได้จำนวนหนึ่งต่อรอบ วอล์กอินไปเฉย ๆ อาจไม่ได้ลง ข้อสองคือทุกอย่างขึ้นกับน้ำขึ้นน้ำลง เพราะเป็นถ้ำเลที่น้ำทะเลไหลเข้าถึง เวลาปล่อยเรือจึงต้องตรงกับช่วงระดับน้ำที่เหมาะสม ถ้าไปผิดจังหวะน้ำ อาจลอดไม่ได้หรือได้ไม่สุดเส้นทาง ตรงนี้กลุ่มชุมชนเป็นคนกำหนดรอบตามตารางน้ำให้อยู่แล้ว แต่แปลว่าเราต้องยืดหยุ่นเรื่องเวลาออกเดินทางตามที่เขานัด ข้อสามคือสภาพในถ้ำมืดและชื้น บางช่วงเพดานเตี้ย คนกลัวที่มืดหรือที่แคบควรประเมินตัวเองก่อน และควรเก็บของมีค่าใส่ถุงกันน้ำเพราะมีโอกาสเปียก