10 กิจกรรมน่าทำ
ใน ลำพูน

วัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหารเป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองลำพูนที่คนล้านนานับถือมายาวนาน ตัวเจดีย์ทรงระฆังหุ้มทองตั้งเด่นกลางลานวัด สะท้อนแสงแดดเป็นสีทองอร่ามจนมองเห็นแต่ไกล ภายในบรรจุพระบรมสารีริกธาตุตามความเชื่อ ทำให้ที่นี่เป็นหนึ่งในพระธาตุสำคัญของภาคเหนือ และเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของคนเกิดปีระกา (ปีไก่) หลายคนจึงตั้งใจเดินทางมาไหว้เพื่อความเป็นสิริมงคลตามปีนักษัตรของตัวเอง วัดตั้งอยู่ใจกลางเมืองเก่าลำพูนในเขตกำแพงเมือง เดินเที่ยวต่อกับย่านเก่าและพิพิธภัณฑ์ใกล้เคียงได้สบายในทริปเดียว

เสน่ห์ของที่นี่อยู่ที่งานสถาปัตยกรรมล้านนาที่เห็นได้รอบวัด ทั้งซุ้มประตูโขงลวดลายปูนปั้น วิหารหลวงหลังใหญ่ หอไตรที่ตกแต่งประณีต และหมู่เจดีย์รายรอบองค์พระธาตุ บรรยากาศโดยรวมเงียบสงบเหมาะกับการเดินช้า ๆ ไหว้พระ ทำบุญ และถ่ายรูปเก็บรายละเอียดของลวดลายทอง ค่าเข้าไม่มี เปิดให้คนทั่วไปเข้าสักการะได้ตลอดวัน จุดนี้ทำให้แวะได้ง่ายทั้งช่วงเช้าก่อนแดดแรงและช่วงเย็นที่แสงนุ่มสวยกำลังดี หลายคนที่มาเที่ยวเชียงใหม่ก็นิยมขับรถหรือนั่งรถต่อมาลำพูนเพื่อมาที่วัดนี้โดยเฉพาะ เพราะระยะทางไม่ไกลและใช้เวลาไม่นาน

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือวัดนี้เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่มีคนมาทำบุญจริง จึงต้องแต่งกายสุภาพ งดเสื้อสายเดี่ยว กางเกงหรือกระโปรงสั้น และต้องถอดรองเท้าก่อนเข้าในเขตวิหารและลานพระธาตุ ช่วงวันสำคัญทางศาสนาหรือเทศกาลอย่างวันวิสาขบูชาและงานประเพณีสรงน้ำพระธาตุคนจะแน่นเป็นพิเศษ ควรเผื่อเวลาและที่จอดรถ พื้นลานบางช่วงเป็นกระเบื้องที่ร้อนตอนกลางวัน การมาเช้าหรือเย็นจะเดินสบายเท้ากว่า รอบวัดมีร้านของฝากและอาหารพื้นเมืองลำพูนให้แวะต่อได้ ใครอยากได้ข้อมูลประวัติแบบลึกอาจจ้างไกด์ท้องถิ่นหรืออ่านป้ายบรรยายในวัดประกอบ เพราะจุดบริการข้อมูลภาษาอังกฤษยังมีไม่มากนัก

วัดจามเทวีหรือที่คนลำพูนเรียกติดปากว่า “วัดกู่กุด” เป็นวัดเก่าแก่ที่ตั้งอยู่ไม่ไกลจากคูเมืองเก่า จุดที่ทุกคนมาดูคือองค์เจดีย์ทรงมณฑปสี่เหลี่ยมซ้อนกันขึ้นไปห้าชั้น แต่ละชั้นมีซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปยืนปางประทานพรเรียงรอบทั้งสี่ด้าน รวมแล้วหกสิบองค์ รูปทรงสี่เหลี่ยมลดหลั่นแบบนี้ต่างจากเจดีย์ทรงระฆังที่เห็นทั่วไปในภาคกลาง เพราะเป็นงานช่างยุคอาณาจักรหริภุญไชยที่ได้อิทธิพลจากศิลปะทวารวดีและปาละของอินเดีย นักโบราณคดีจัดให้เป็นหนึ่งในเจดีย์เหลี่ยมที่สมบูรณ์และเก่าแก่ที่สุดที่ยังเหลืออยู่ในไทย ชื่อ “กู่กุด” มาจากยอดเจดีย์ที่หักหายไปตั้งแต่โบราณ ทำให้องค์เจดีย์ดูป้านและไม่มีปลายแหลม กลายเป็นเอกลักษณ์ที่จำง่ายไปโดยปริยาย

เสน่ห์อีกชั้นของที่นี่คือเรื่องราวของพระนางจามเทวี ปฐมกษัตริย์ผู้ครองนครหริภุญไชยเมื่อราวพันสามร้อยปีก่อน ตำนานเล่าว่าวัดแห่งนี้ผูกพันกับพระนางในฐานะสถานที่บรรจุพระอัฐิ คนลำพูนจึงถือเป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองและมักแวะมากราบไหว้อนุสาวรีย์พระนางที่อยู่ด้านหน้าวัด นอกจากเจดีย์กู่กุดแล้ว ในลานวัดยังมีเจดีย์รัตนะหรือเจดีย์แปดเหลี่ยมอีกองค์ที่งดงามไม่แพ้กัน วิหารเก่า และต้นไม้ใหญ่ให้ร่มเงา บรรยากาศโดยรวมเงียบสงบ ไม่พลุกพล่านเท่าวัดพระธาตุหริภุญชัยที่อยู่ใจกลางเมือง เดินชมและถ่ายรูปได้เรื่อย ๆ โดยไม่ต้องแย่งมุมกับใคร เหมาะกับคนที่อยากดูของแท้แบบใกล้ชิดและซึมซับประวัติศาสตร์ไปช้า ๆ

วัดอยู่ในตัวเมืองลำพูน เดินทางง่ายทั้งจากตัวจังหวัดและจากเชียงใหม่ที่ขับรถมาราวชั่วโมงเดียว หลายคนจับคู่วัดจามเทวีกับวัดพระธาตุหริภุญชัยและตลาดในเมืองเป็นทริปครึ่งวัน เข้าชมไม่เสียค่าเข้า ทำบุญได้ตามศรัทธา มีที่จอดรถในวัด ควรแต่งกายสุภาพเพราะเป็นวัดที่ยังใช้ประกอบศาสนกิจ ช่วงเช้าและเย็นแดดไม่แรง แสงเฉียงลงองค์เจดีย์สวยและถ่ายรูปได้เห็นรายละเอียดของซุ้มพระชัดกว่าตอนเที่ยง ถ้าอยากเข้าใจที่มาที่ไปของงานช่างหริภุญไชยจริง ๆ อ่านป้ายข้อมูลของกรมศิลปากรที่ตั้งไว้ในวัดก่อนเดินชมจะช่วยให้เห็นภาพยุคสมัยชัดขึ้นมาก

ลำพูนเป็นเมืองเก่าที่มีอายุยาวนานที่สุดแห่งหนึ่งของภาคเหนือ เดิมคือนครหริภุญไชยที่ตั้งมาตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 13 เสน่ห์ของย่านเมืองเก่าอยู่ที่ขนาดกะทัดรัด เดินหรือปั่นจักรยานวนรอบได้สบายในครึ่งวัน จุดศูนย์กลางคือวัดพระธาตุหริภุญชัย วรมหาวิหาร ที่มีองค์พระธาตุสีทองเป็นหมุดหมายของเมือง รอบ ๆ ยังเห็นแนวกำแพงเมืองและคูน้ำโบราณที่ขุดล้อมเมืองไว้ตั้งแต่สมัยโบราณ บางช่วงยังมีประตูเมืองเก่าอย่างประตูช้างสีและประตูท่านางให้แวะถ่ายรูป เดินไปตามถนนเล็ก ๆ ในเมืองจะเจอทั้งบ้านไม้เก่า ร้านกาแฟที่รีโนเวตจากอาคารเดิม และร้านของกินพื้นเมืองแบบล้านนาที่ราคาไม่แพง

เพราะเป็นการเดินเที่ยวเมืองแบบเปิด ย่านเมืองเก่าจึงเข้าฟรี ไม่มีค่าบัตร ค่าใช้จ่ายจริง ๆ คือค่ากาแฟ ค่าขนม หรือค่าของกินที่แวะระหว่างทาง หลายคนเลือกเริ่มจากวัดพระธาตุหริภุญชัยแล้วเดินออกไปตามแนวกำแพงเมืองด้านนอก แวะพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติหริภุญไชยที่อยู่ตรงข้ามวัดเพื่อดูโบราณวัตถุของเมือง จากนั้นค่อยวนกลับเข้าย่านคาเฟ่ ช่วงเช้าและช่วงเย็นอากาศกำลังสบาย แดดไม่แรง เหมาะกับการเดินมากกว่าช่วงกลางวัน ใครมากับรถยนต์สามารถจอดรถไว้ใกล้วัดแล้วเดินต่อ หรือเช่าจักรยานถ้าหาจุดเช่าได้ เพราะระยะทางรอบเมืองไม่ไกลและถนนค่อนข้างราบ

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือลำพูนเป็นเมืองเล็กและเงียบ ไม่ได้มีสิ่งอำนวยความสะดวกหนาแน่นเท่าเชียงใหม่ ร้านคาเฟ่และร้านอาหารบางร้านปิดเร็วหรือปิดวันธรรมดา ควรเช็กเวลาเปิด-ปิดล่วงหน้าเพื่อไม่ให้ไปถึงแล้วร้านปิด แนวกำแพงเมืองเก่าบางช่วงเป็นซากที่เหลือไม่ต่อเนื่องกัน ไม่ได้สมบูรณ์ทั้งวง คนที่คาดหวังกำแพงยาวเต็มเมืองอาจรู้สึกว่ากระจัดกระจาย ช่วงกลางวันแดดค่อนข้างแรงและร่มเงาระหว่างทางมีไม่มาก ควรพกหมวก น้ำดื่ม และครีมกันแดดไปด้วย ส่วนการเข้าเขตวัดพระธาตุควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่ปิดเข่า เพื่อความเหมาะสมกับสถานที่

วัดพระพุทธบาทตากผ้าตั้งอยู่ที่อำเภอป่าซาง ห่างจากตัวเมืองลำพูนราว 20 กิโลเมตร เป็นวัดสำคัญและเป็นที่นับถือของคนเหนือ ชื่อวัดมาจากตำนานที่เล่าว่าพระพุทธเจ้าเคยเสด็จมาตากจีวรบนลานหินบริเวณนี้ จนเกิดรอยตารางบนหินคล้ายรอยผ้า และมีรอยพระพุทธบาทประดิษฐานอยู่ในเขตวัดให้ผู้คนได้กราบสักการะ จุดเด่นของวัดคือความร่มรื่นของเนินเขาที่มีต้นไม้ใหญ่ให้ร่มเงา วิหารและเจดีย์สีทองที่ตั้งลดหลั่นตามระดับพื้นที่ และบรรยากาศเงียบสงบเหมาะกับการมาไหว้พระทำบุญแบบไม่เร่งรีบ ช่วงวันสำคัญทางศาสนาหรือเทศกาลจะมีผู้คนจากลำพูนและจังหวัดใกล้เคียงมาร่วมทำบุญกันมาก

สิ่งที่หลายคนตั้งใจมาทำที่นี่คือการเดินขึ้นบันไดนาคที่ทอดยาวไปยังพระธาตุบนเนินเขาด้านบน ราวบันไดเป็นลำตัวพญานาคตกแต่งด้วยกระเบื้องสี ระหว่างทางขึ้นมองเห็นวิวทุ่งนาและหมู่บ้านของอำเภอป่าซางเปิดกว้างออกไป เมื่อขึ้นถึงด้านบนจะเจอลานที่ลมพัดเย็นสบายและเห็นทัศนียภาพรอบตัวได้กว้างไกล เป็นจุดที่คนชอบมาถ่ายรูปและนั่งพักชมวิว นอกจากนี้ในเขตวัดยังมีสำนักปฏิบัติธรรมที่มีพระและผู้ปฏิบัติธรรมมาอยู่ประจำ บรรยากาศโดยรวมจึงเน้นความสงบมากกว่าความคึกคักแบบวัดในเมือง เหมาะกับคนที่อยากได้เวลาเงียบ ๆ ไว้ทำบุญและตั้งจิต

การมาที่นี่สะดวกที่สุดคือขับรถหรือเช่ารถจากตัวเมืองลำพูนแล้วมุ่งหน้าทางสายลำพูน-ลี้ เพราะรถสาธารณะเข้าถึงไม่บ่อยนัก ควรมาช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ ๆ ที่แดดไม่แรงเพราะบันไดนาคค่อนข้างยาวและกลางวันอากาศร้อน คนที่เข่าไม่ดีหรือพาผู้สูงอายุมาให้เผื่อเวลาและพักเป็นช่วง ๆ ระหว่างขึ้น เรื่องการแต่งกายเป็นสิ่งที่ควรใส่ใจเพราะเป็นวัดและสำนักปฏิบัติธรรม ควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่ปิดเข่า งดเสียงดัง และถอดรองเท้าเมื่อเข้าเขตวิหารตามป้ายบอก การมาที่วัดพระพุทธบาทตากผ้าเข้าชมได้โดยไม่เสียค่าเข้า ทำบุญได้ตามศรัทธา จึงเป็นจุดแวะที่รวมทั้งการไหว้พระ การเดินออกกำลัง และการชมวิวธรรมชาติไว้ในที่เดียว

อนุสาวรีย์พระนางจามเทวีตั้งอยู่ในสวนสาธารณะหนองดอกกลางเมืองลำพูน เป็นพระรูปสำริดของกษัตรีย์พระองค์แรกแห่งอาณาจักรหริภุญไชย ผู้ก่อร่างสร้างเมืองลำพูนเมื่อกว่าหนึ่งพันสามร้อยปีก่อน เรื่องราวของพระองค์ผูกพันกับประวัติศาสตร์ล้านนายุคต้น ทั้งการปกครอง การทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา และการวางรากฐานเมืองที่ยังสืบทอดมาถึงวันนี้ อนุสาวรีย์จึงเป็นมากกว่ารูปปั้น แต่เป็นสัญลักษณ์ที่คนลำพูนเคารพในฐานะเจ้าเมืองต้นตระกูล คนที่มาเที่ยวเมืองเก่ามักแวะที่นี่ก่อนหรือหลังไปไหว้พระธาตุหริภุญชัย เพราะอยู่ในย่านเดียวกันและเดินถึงกันได้

จุดที่ทำให้อนุสาวรีย์แห่งนี้มีคนแวะเวียนตลอดคือความเชื่อสายมู หลายคนมาสักการะเพื่อขอพรเรื่องหน้าที่การงาน ความก้าวหน้า และบารมีความเป็นผู้นำ ตามคติที่ว่าพระนางจามเทวีทรงเป็นผู้ปกครองที่เข้มแข็งและมีสติปัญญา บรรยากาศรอบอนุสาวรีย์เป็นสวนสาธารณะร่มรื่น มีต้นไม้ใหญ่ ลานกว้าง และที่นั่งพักให้คนในเมืองมาออกกำลังกายและพักผ่อนช่วงเย็น การเข้าชมไม่มีค่าบัตร เปิดเป็นพื้นที่สาธารณะให้เดินเข้าได้อิสระ ใครอยากบูชาก็มีร้านขายพวงมาลัย ดอกไม้ และธูปเทียนอยู่ใกล้ ๆ ราคาย่อมเยา ทำให้เหมาะกับทั้งสายศรัทธาและคนที่แค่อยากแวะถ่ายรูปกับแลนด์มาร์กประจำเมือง

สำหรับการวางแผนแบบตรงไปตรงมา อนุสาวรีย์ใช้เวลาชมไม่นาน ราวยี่สิบถึงสี่สิบนาทีก็ทั่ว จึงเหมาะรวมไว้กับจุดอื่นในเมืองมากกว่ามาเพื่อที่นี่อย่างเดียว ช่วงกลางวันแดดค่อนข้างแรงเพราะลานสักการะเป็นที่โล่ง แนะนำให้มาช่วงเช้าหรือเย็นที่อากาศเย็นสบายและแสงถ่ายรูปสวยกว่า การแต่งกายควรสุภาพเพราะเป็นสถานที่ที่คนท้องถิ่นให้ความเคารพ ถ้าจะจุดธูปบูชาให้ทำตามจุดที่จัดไว้และดูแลความสะอาด รอบสวนมีที่จอดรถและอยู่ติดถนนสายหลักในเมือง เดินทางง่ายทั้งรถส่วนตัวและรถสองแถว ใครไม่มีรถสามารถจองทัวร์เดินเที่ยวเมืองเก่าลำพูนหรือทัวร์วันเดย์จากเชียงใหม่ที่แวะจุดสำคัญในเมืองให้ครบในทริปเดียวได้เช่นกัน

หมู่บ้านผ้าฝ้ายเวียงยองเป็นชุมชนของ "คนยอง" กลุ่มชาติพันธุ์ที่ถูกกวาดต้อนมาตั้งถิ่นฐานริมแม่น้ำกวงตั้งแต่สมัยเจ้ากาวิละฟื้นเมืองลำพูนเมื่อกว่าสองร้อยปีก่อน จุดที่ทำให้เวียงยองน่ามาเดินคือทำเลที่อยู่ฝั่งตรงข้ามวัดพระธาตุหริภุญชัยพอดี เดินข้ามสะพานหรือขัวมุงท่าสิงห์ที่มีหลังคาคลุมยาวข้ามแม่น้ำกวงมาก็ถึงตัวชุมชน บนสะพานนี้เองที่แม่ค้าชาวยองนำผ้าฝ้ายทอมือ ผ้าซิ่น เสื้อผ้าพื้นเมือง และของทำมือมาวางขายเรียงราย บรรยากาศยังเป็นชุมชนจริงที่คนในหมู่บ้านใช้ชีวิตปกติ ไม่ใช่ตลาดนักท่องเที่ยวจัดฉาก คนที่ชอบเดินเที่ยวช้า ๆ ดูวิถีคนทำผ้าจะรู้สึกว่าที่นี่มีเสน่ห์ในแบบที่หาไม่ได้ในห้างสรรพสินค้า

สิ่งที่คนมาเวียงยองไม่ควรพลาดคือการแวะดูช่างทอผ้าลงมือทำจริง หลายบ้านยังตั้งกี่ทอผ้าไว้ใต้ถุนหรือหน้าบ้าน ให้เห็นตั้งแต่การกรอด้าย สอดกระสวย ไปจนถึงการเก็บลายยกดอกทีละเส้น ลวดลายที่ขึ้นชื่อของที่นี่มักได้แรงบันดาลใจจากวิถีชีวิตและความเชื่อ เช่น ลายกล้วยไม้ ลายพิกุล และลายดอกไม้ต่อเนื่อง ผ้าฝ้ายยกดอกลำพูนถือเป็นงานที่สืบทอดกันมายาวนานและเป็นของขึ้นชื่อประจำจังหวัด นอกจากเดินดูและเลือกซื้อ ในชุมชนยังมีพิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ ที่เล่าเรื่องคนยองและวัดตันแก้วให้แวะไหว้พระต่อ ใครอยากได้ประสบการณ์ลึกกว่านั้นบางกลุ่มทอผ้าเปิดให้ลองนั่งกี่ทอผ้าด้วยตัวเอง ได้จับด้ายจับกระสวยจริง เข้าใจเลยว่าทำไมผ้าทำมือถึงมีราคาต่างจากผ้าโรงงาน

เรื่องการเดินทางสะดวกกว่าที่คิด เพราะเวียงยองอยู่ใจกลางเมืองลำพูน ห่างจากวัดพระธาตุหริภุญชัยแค่ข้ามแม่น้ำ จอดรถแถววัดแล้วเดินข้ามสะพานมาได้เลย เหมาะจับคู่กับการไหว้พระธาตุในทริปเดียว ช่วงที่เดินสบายที่สุดคือเช้าหรือบ่ายแก่ ๆ ที่แดดไม่แรง ถ้าอยากเจอช่างทอผ้ากำลังทำงานและร้านผ้าเปิดครบควรมาช่วงกลางวันของวันธรรมดาถึงเสาร์อาทิตย์ เพราะบางบ้านหยุดไม่แน่นอน การซื้อผ้าที่นี่ได้เปรียบตรงที่ซื้อตรงจากคนทอ เงินถึงมือชุมชนเต็มเม็ดเต็มหน่วย และเลือกดูเนื้อผ้ากับลายได้ละเอียดก่อนตัดสินใจ แนะนำให้พกเงินสดมาเผื่อ เพราะร้านเล็กหลายเจ้ายังไม่รับโอนหรือบัตร

วัดพระยืนตั้งอยู่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำกวง ในเขตตำบลเวียงยอง อำเภอเมืองลำพูน ข้ามสะพานจากตัวเมืองไปไม่ไกล เป็นวัดเก่าแก่ที่ผูกกับตำนานเมืองหริภุญชัยมายาวนาน จุดที่คนมักพูดถึงคือพระเจดีย์ทรงมณฑปสี่เหลี่ยม มีพระพุทธรูปยืนประดิษฐานอยู่ทั้งสี่ทิศ ทำให้เรียกกันติดปากว่า วัดพระยืน รูปทรงเจดีย์แบบนี้หาดูได้ไม่บ่อยนักในภาคเหนือ จึงเป็นหมุดหมายของคนที่ชอบเดินดูสถาปัตยกรรมทางศาสนาแบบล้านนา-หริภุญชัย มากกว่าจะเป็นวัดยอดฮิตที่นักท่องเที่ยวแวะกันแน่น ๆ

เสน่ห์ของที่นี่อยู่ที่ความเงียบและพื้นที่กว้างร่มรื่น เพราะอยู่คนละฝั่งน้ำกับวัดพระธาตุหริภุญชัยซึ่งเป็นวัดหลักกลางเมือง คนที่มาไหว้พระที่วัดพระยืนจึงมักได้บรรยากาศสงบ เดินชมเจดีย์และวิหารได้เต็มที่ไม่ต้องแย่งมุมถ่ายรูปกับใคร หลายคนวางแผนเที่ยวลำพูนแบบไหว้พระต่อเนื่อง โดยเริ่มจากวัดพระธาตุหริภุญชัยกลางเมือง แล้วข้ามสะพานมาต่อที่วัดพระยืนและชุมชนเวียงยองที่ขึ้นชื่อเรื่องผ้าทอ ทำให้ครึ่งวันเดียวได้ทั้งบุญ ทั้งประวัติศาสตร์ และงานหัตถกรรมพื้นถิ่นในทริปเดียว การเดินทางสะดวกเพราะอยู่ในเขตเมือง ขับรถหรือเช่ามอเตอร์ไซค์ไปเองได้ ที่จอดรถมีพอสมควรและไม่ต้องเสียค่าเข้า

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือวัดพระยืนเป็นสถานที่ทางศาสนาเชิงประวัติศาสตร์ ไม่ได้มีสิ่งอำนวยความสะดวกหรือกิจกรรมสำหรับนักท่องเที่ยวมากนัก คนที่คาดหวังจุดเช็กอินหวือหวาหรือร้านค้าคึกคักอาจรู้สึกว่าเรียบไปหน่อย จุดขายจริง ๆ คือคุณค่าทางประวัติศาสตร์และความสงบ ควรแต่งกายสุภาพเข้าวัดตามธรรมเนียม งดเสื้อสายเดี่ยวและกางเกงขาสั้นเกินไป และถอดรองเท้าก่อนขึ้นวิหาร ช่วงกลางวันแดดค่อนข้างแรงและมีร่มเงาไม่มากบางจุด แนะนำให้ไปช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ ๆ จะเดินชมสบายกว่าและได้แสงถ่ายรูปสวยกว่า หากมากับไกด์หรือคนในพื้นที่จะได้ฟังเรื่องเล่าตำนานเมืองประกอบ ทำให้เข้าใจที่มาของเจดีย์และพระพุทธรูปยืนได้ลึกขึ้น

ดอยขุนตาลเป็นอุทยานแห่งชาติที่เที่ยวสนุกตั้งแต่ยังไม่ถึงที่ทำการ เพราะวิธีมาที่คนพูดถึงกันมากคือนั่งรถไฟมาลงสถานีขุนตาน ขบวนจะวิ่งลอดอุโมงค์รถไฟขุนตานยาวราว 1.3 กิโลเมตร ซึ่งเป็นอุโมงค์รถไฟที่ยาวที่สุดของไทย ช่วงที่รถแล่นเข้าความมืดแล้วออกมาเจอแสงปลายอุโมงค์เป็นภาพที่หลายคนจำได้ไม่ลืม พอลงสถานีก็เดินเข้าที่ทำการอุทยานฯ อีกราว 20 นาที ระหว่างทางผ่านสะพานและบ้านพักเก่าสมัยสร้างทางรถไฟ อากาศบนดอยเย็นสบายเกือบทั้งปี ต้นไม้สูงร่มครึ้ม เหมาะกับคนที่อยากหนีความร้อนในเมืองมาสูดอากาศป่าเขาแบบไม่ต้องขับรถขึ้นเขาไกล ๆ เอง

เส้นทางเดินป่าแบ่งเป็นช่วง ย.1 ถึง ย.4 เดินไล่ระดับขึ้นไปเรื่อย ๆ ระยะรวมราว 5 กิโลเมตร ใครมีเวลาน้อยหรือเพิ่งหัดเดินป่าเลือกแค่ถึง ย.1 ก็ได้ ทางไม่ชันมากและมีบ้านพักกับลานกางเต็นท์ให้พัก ส่วนสายแข็งแรงเดินต่อขึ้น ย.2 ย.3 จนถึงยอด ย.4 ที่เป็นจุดชมวิวเปิดโล่ง มองเห็นทิวเขาซ้อนกันไกลสุดตา ช่วงปลายฝนต้นหนาวจะมีหมอกและดอกไม้ป่าให้ดูเป็นระยะ ทางเดินทำไว้ชัดเจน มีป้ายบอกระยะและถังขยะเป็นจุด ๆ ถ้าลงทะเบียนที่ศูนย์บริการก่อนขึ้นแล้วเดินถึงยอดพร้อมถ่ายรูปเป็นหลักฐาน เจ้าหน้าที่มีใบประกาศให้เป็นที่ระลึกด้วย ค่าเข้าอุทยานฯ ผู้ใหญ่คนไทยราวร้อยบาท เด็กและรถคิดแยก ต่างชาติจ่ายอัตราสูงกว่า จ่ายที่ด่านก่อนเข้าเขต

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือช่วงจากสถานีรถไฟถึงที่ทำการต้องเดินเองพอสมควร ไม่มีรถรับส่งประจำ ควรใส่รองเท้าเดินสบายและเผื่อแรงไว้ ตารางรถไฟมีน้อยขบวนต่อวัน ต้องเช็กเวลาขามาและขากลับให้ดีเพราะถ้าพลาดขบวนสุดท้ายจะกลับลำบาก ใครขับรถขึ้นมาเองถนนช่วงท้ายค่อนข้างแคบและชัน รถเก๋งเตี้ยต้องระวัง หน้าฝนทางเดินลื่นและมีทากในป่า ควรเตรียมถุงกันทากหรือพ่นยาไล่แมลง บนดอยสัญญาณโทรศัพท์อ่อนเป็นช่วง ๆ เตรียมน้ำ อาหาร และของจำเป็นขึ้นไปให้พอ เพราะร้านค้าด้านบนมีจำกัด อากาศกลางคืนเย็นมากถ้าค้างเต็นท์ควรเตรียมเสื้อกันหนาวและถุงนอนไปด้วย

ลำพูนคือจังหวัดที่คนไทยนึกถึงเป็นอันดับต้น ๆ เวลาพูดถึงลำไย เพราะพื้นที่รอบเมืองลำพูน อำเภอป่าซาง และอำเภอบ้านโฮ่ง เต็มไปด้วยสวนลำไยที่ปลูกกันมานาน พันธุ์ที่ปลูกมากคืออีดอซึ่งเนื้อหนา หวานกำลังดี กับพันธุ์เบี้ยวเขียวและชมพูที่หากินได้ยากกว่า ช่วงผลออกจริงจังคือราวเดือนกรกฎาคมถึงสิงหาคม ซึ่งเป็นหน้าลำไยที่ทั้งจังหวัดคึกคักที่สุด สองข้างถนนสายลำพูน–ป่าซางจะมีแผงและตลาดรับซื้อ-ขายลำไยตั้งเรียงยาว ชาวสวนขนลำไยที่เพิ่งตัดจากต้นมาขายสด ๆ ราคาถูกกว่าซื้อในเมืองใหญ่หลายเท่า จะซื้อกินเองหรือหอบกลับเป็นของฝากก็ได้ บางเจ้ามีทั้งลำไยสดเป็นช่อ ลำไยร่วง และลำไยอบแห้งเนื้อสีทองให้เลือก

เสน่ห์ของการมาช่วงหน้าลำไยคือได้เห็นวิถีชาวสวนจริง ๆ ไม่ใช่แค่ซื้อผลไม้ หลายสวนในป่าซางและบ้านโฮ่งเปิดให้นักท่องเที่ยวแวะเข้าไปเดินดูต้น ถ่ายรูปกับช่อลำไยที่ห้อยเต็มกิ่ง และชิมลำไยที่เพิ่งเก็บจากต้นซึ่งรสชาติต่างจากที่วางขายมาหลายวันอย่างเห็นได้ชัด บางแห่งเจ้าของสวนพาเดินอธิบายวิธีดูลำไยแก่-อ่อน การคัดเกรด และเหตุผลที่ลำไยลำพูนได้ชื่อว่าเนื้อแน่นหวานกว่าที่อื่น ในเมืองลำพูนเองช่วงต้นเดือนสิงหาคมยังมีงานเทศกาลลำไยประจำจังหวัดที่จัดต่อเนื่องมาหลายปี มีทั้งซุ้มขายผลผลิต การประกวดลำไยช่อพันธุ์ต่าง ๆ และของกินของฝากพื้นเมืองมารวมกัน เป็นจังหวะที่เดินซื้อของได้ในที่เดียว

ก่อนไปควรเผื่อใจเรื่องช่วงเวลาให้ดี เพราะทั้งหมดนี้เป็นเรื่องตามฤดูกาล ถ้ามานอกหน้าลำไยจะไม่เจอลำไยสดริมทางและสวนหลายแห่งก็ไม่ได้เปิดให้เข้า ปีไหนอากาศแปรปรวนหรือฝนมากผลผลิตก็ออกช้า-เร็วต่างกันได้ ควรเช็กข่าวหน้าลำไยของปีนั้นก่อนวางแผน ราคาลำไยขึ้นลงตามช่วงต้นฤดูกับปลายฤดูและตามเกรด ช่วงที่ผลผลิตออกพร้อมกันมากราคาจะถูกลง การซื้อจากแผงริมทางควรดูความสดและลองชิมก่อน เพราะลำไยที่ตากแดดไว้นานจะเปลือกแห้งและเนื้อช้ำ ถ้าตั้งใจเข้าสวนควรติดต่อล่วงหน้าว่าสวนไหนเปิดให้เข้าและมีค่าเข้าหรือไม่ เพราะไม่ใช่ทุกสวนที่รับนักท่องเที่ยว ช่วงกลางวันแดดแรงและพื้นสวนอาจแฉะหลังฝน ควรใส่รองเท้าที่เดินสบายและเตรียมหมวกกับน้ำดื่มไปด้วย

กู่ช้าง-กู่ม้าเป็นโบราณสถานคู่กันที่อยู่ห่างตัวเมืองลำพูนไปทางเหนือราวสองกิโลเมตร ใกล้ชุมชนวัดไก่แก้ว เรื่องเล่าประจำถิ่นบอกว่ากู่ช้างคือที่บรรจุซากพระยาช้าง "ผู้กล่ำงาเขียว" ช้างทรงคู่พระบารมีของพระราชโอรสแฝดในพระนางจามเทวี ปฐมกษัตริย์แห่งนครหริภุญไชย ส่วนกู่ม้าคือที่บรรจุซากม้าคู่บารมีในเรื่องเดียวกัน ตัวสถูปกู่ช้างมีรูปทรงต่างจากเจดีย์เหนือทั่วไป เป็นทรงกระบอกปลายมนหรือทรงลอมฟางก่อด้วยอิฐ ตั้งอยู่บนฐานหลายชั้น สูงจากพื้นหลายสิบเมตร ทุกวันนี้ที่นี่เป็นที่พึ่งทางใจของชาวลำพูน คนมาบนบานขอให้สอบได้ ขอให้ได้งาน หรือขอให้สมหวังในเรื่องที่ตั้งใจ เมื่อสมหวังก็กลับมาแก้บนกันเป็นปกติ จึงเหมาะกับคนสายมูที่อยากมาขอพรในบรรยากาศเงียบสงบ ไม่พลุกพล่านเท่าวัดใหญ่กลางเมือง

อีกครึ่งของทริปนี้คือวัดมหาวัน วัดเก่าแก่ในเขตเมืองเก่าลำพูน ริมถนนรอบเมืองในใกล้แนวคูเมืองโบราณ วัดนี้เป็นที่รู้จักในหมู่คนเล่นพระในฐานะแหล่งกำเนิด "พระรอด" หนึ่งในพระเครื่องชุดเบญจภาคีที่มีชื่อของเมืองไทย เดินจากกู่ช้างมาต่อได้ในเวลาไม่นาน ภายในวัดมีวิหาร เจดีย์ และงานศิลป์แบบล้านนาให้เดินชม บรรยากาศร่มรื่น เหมาะกับคนที่อยากไหว้พระเงียบ ๆ และดูสถาปัตยกรรมเมืองเก่าไปพร้อมกัน สองจุดนี้เข้าชมได้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม จะทำบุญ ถวายดอกไม้ธูปเทียน หรือหยอดตู้ตามศรัทธาก็ได้ ทำให้เป็นโปรแกรมครึ่งวันที่ใช้งบน้อยแต่ได้ทั้งสายประวัติศาสตร์และสายมูในทริปเดียว

ก่อนไปมีเรื่องควรรู้ตามตรง จุดแรกคือทั้งสองที่ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ จึงไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกครบเหมือนวัดดัง ร้านค้าและห้องน้ำมีจำกัด ควรเตรียมน้ำดื่มไปเอง จุดที่สองคือกู่ช้างอยู่นอกเขตเมืองเล็กน้อย ถ้าไม่มีรถส่วนตัวควรเช่ามอเตอร์ไซค์หรือเรียกรถรับจ้างในลำพูน เพราะรถสาธารณะเข้าถึงไม่สะดวก จุดที่สามคือช่วงกลางวันแดดแรงและร่มเงาน้อย ควรไปช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ พกหมวกกับร่ม และแต่งกายสุภาพเพราะเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ จุดที่สี่คือคนที่หวังภาพอลังการอาจรู้สึกว่าองค์สถูปเรียบง่ายกว่าที่คิด เสน่ห์จริงของที่นี่อยู่ที่เรื่องเล่า ความเก่าแก่ และความสงบ มากกว่าความหวือหวา ใครเข้าใจแนวนี้จะเที่ยวได้สนุกและได้อารมณ์เมืองเก่าหริภุญไชยเต็มที่