🔄 อัปเดตล่าสุด 21 มิ.ย. 2026
ก่อนจะมีตู้เย็น คนริมเขื่อนถนอมปลาด้วยเกลือ ข้าว และแดด ปลาส้มคือปลาที่หมักกับเกลือและข้าวจนได้รสเปรี้ยวอ่อน ส่วนปลาแดดเดียวคือปลาที่คลุกเกลือเบา ๆ แล้วตากแดดแรงแค่วันเดียวให้ผิวหมาด ๆ พอทอดแล้วหอมและกรอบนอกนุ่มใน ทั้งสองอย่างนี้คือวิธีเก็บปลาให้กินได้นานขึ้นแบบที่แถบยะลาทำกันมานาน และเป็นเหตุผลที่ของฝากจากเมืองนี้หลายอย่างเป็นปลาแปรรูป
ทำไมปลาส้ม–ปลาแดดเดียวยะลาถึงมาจากเขื่อนบางลาง
เขื่อนบางลางเป็นเขื่อนพลังน้ำขนาดใหญ่ในลุ่มน้ำปัตตานี ส่วนใหญ่อยู่ในเขตอำเภอธารโต กั้นน้ำจนเกิดทะเลสาบกว้างเหนือเขื่อน ที่นี่เป็นแหล่งประมงน้ำจืดสำคัญของภาคใต้ มีทั้งปลาตะเพียน ปลานิล ปลายี่สก ไปจนปลาบึกตัวใหญ่ที่บางทีชาวบ้านจับได้เป็นข่าว เมื่อปลาขึ้นเยอะ ชาวประมงรอบเขื่อนโดยเฉพาะแถบบ้านคอกช้าง ต.แม่หวาด อ.ธารโต เลยแปรรูปปลาเป็นปลาส้มกับปลาแดดเดียวขายเป็นอาชีพ ปลาส้มจึงเป็นของขึ้นชื่อของอำเภอธารโตมาจนวันนี้
หมายเหตุก่อนวางแผนเดินทาง
ยะลาอยู่ในพื้นที่ชายแดนใต้ ก่อนออกเดินทางจริงควรเช็กข่าวสารและประกาศด้านความปลอดภัย–สถานการณ์ล่าสุดของพื้นที่ที่จะไปก่อนเสมอ โดยเฉพาะเส้นทางเข้าเขื่อนบางลางและอำเภอรอบนอก จะได้วางแผนวันและเส้นทางให้สบายใจ ส่วนใหญ่นักท่องเที่ยวนิยมเดินทางช่วงกลางวันและไปกันเป็นกลุ่ม
อยากกินให้ลึกกว่าเดิม? ลองฟู้ดทัวร์ & คลาสทำอาหาร ยะลา
ครึ่งวันกับคนท้องถิ่นที่รู้จักร้านลับ หรือได้ลงมือทำอาหารเองสักมื้อ สนุกและรู้จักของกินลึกกว่าการนั่งกินเฉย ๆ จองล่วงหน้าผ่าน Klook หรือ GetYourGuide ได้เลย
ปลาส้มกับปลาแดดเดียวต่างกันยังไง
สองอย่างนี้คนชอบสับสน ทั้งคู่ทำจากปลาน้ำจืดเหมือนกัน แต่วิธีเก็บและรสคนละทาง เลือกให้ถูกก่อนซื้อจะได้ของที่ชอบ
- ปลาส้ม — ปลาทั้งตัวหรือหั่นชิ้น คลุกเกลือ ข้าวเหนียวนึ่ง กระเทียม แล้วหมักทิ้งไว้ราว 2–3 วันถึงสัปดาห์จนได้รสเปรี้ยวอ่อน เนื้อนุ่ม เป็นของหมัก ต้องทอดหรือนึ่งให้สุกก่อนกิน
- ปลาแดดเดียว — ปลาผ่าแบะ คลุกเกลือเบา ๆ บางเจ้าเหยาะพริกไทย แล้วตากแดดแรงแค่วันเดียวให้ผิวหมาด ไม่ได้หมักเปรี้ยว รสออกเค็ม ๆ หอม ๆ ทอดแล้วกรอบนอกนุ่มใน
- ปลาริ้ว / ปลาตากแห้ง — ตากนานกว่าปลาแดดเดียว เนื้อแห้งกว่า เก็บได้นานกว่า เหมาะพกไกล แต่เนื้อจะเหนียวขึ้น ไม่ฉ่ำเท่าแดดเดียว
- ปลาส้มไร้ก้าง — บางเจ้าทำปลาส้มแบบเลาะก้างให้แล้ว เด็กและคนกินยากกินง่ายขึ้น ราคาสูงกว่าปลาส้มทั้งตัวนิดหน่อย
รู้ไว้ก่อนซื้อ
ปลาส้มเป็นของหมัก ไม่ใช่ของสุก ต้องเอาไปทอด นึ่ง หรือต้มให้สุกก่อนกินเสมอ ส่วนปลาแดดเดียวก็ต้องทอดให้สุกเช่นกัน ถ้าไม่แน่ใจว่าเจ้าไหนกินดิบได้หรือต้องทำสุก ให้ถามคนขายตรง ๆ ปลอดภัยกว่า
ปลาส้มคอกช้าง — ของหมักขึ้นชื่อของธารโต
ถ้าพูดถึงปลาส้มที่เป็นชื่อเสียงของยะลา คนพื้นที่จะนึกถึงปลาส้มบ้านคอกช้าง ต.แม่หวาด อ.ธารโต ชุมชนนี้ตั้งอยู่ริมพื้นที่เขื่อนบางลาง ชาวบ้านเดิมเป็นคนที่ย้ายมาตอนสร้างเขื่อนเมื่อราวปี 2519 พออยู่ติดน้ำก็ทำประมงและแปรรูปปลาเป็นอาชีพ ปลาส้มคอกช้างเลยเป็นสินค้าชุมชนที่หมักจากปลาเขื่อนสด ๆ ไม่ต้องไปรับปลาตลาดมาหมัก จุดเด่นคือเปรี้ยวอ่อน เนื้อแน่น และเก็บได้หลายเดือนโดยไม่ต้องใส่สารกันเสีย
วิธีของชุมชนเป็นสูตรบ้าน ๆ เริ่มจากขอดเกล็ด ควักไส้ ล้างเลือดให้สะอาดเพื่อไม่ให้คาว แล้วคลุกเกลือกับข้าว ก่อนหมักในภาชนะปิดสนิทไม่ให้โดนแดด ทิ้งไว้ไม่กี่วันก็ได้รสเปรี้ยวกำลังดี เวลาจะกินก็แค่เอาไปทอดให้กรอบ กินกับข้าวสวยร้อน ๆ กับน้ำพริกและผักสด เป็นมื้อง่าย ๆ ที่อร่อยจนหลายคนซื้อกลับเป็นของฝากให้พ่อแม่ผู้ใหญ่
อยากแวะไปซื้อถึงที่
บ้านคอกช้างอยู่ ต.แม่หวาด อ.ธารโต ระหว่างทางจากตัวเมืองยะลาขึ้นไปทางเขื่อนบางลาง–เบตง เป็นชุมชนริมเขื่อน ไม่ใช่หน้าร้านใหญ่ ถ้าจะไปถึงที่แนะนำให้ถามชาวบ้านแถวนั้นหรือสอบถามวิสาหกิจชุมชน/ที่ว่าการอำเภอก่อน บางช่วงปลาน้อยของอาจหมักไม่ทันขาย ควรสอบถามล่วงหน้า และเช็กเส้นทาง–สถานการณ์พื้นที่ก่อนออกเดินทาง
ปลาส้ม–ปลาแดดเดียว–ของฝากปลาเด่นของยะลา
อันดับด้านล่างจัดจากความเป็นที่รู้จักในจังหวัดและความหาง่ายตอนนี้ ไม่ใช่ปลาส้มล้วน ๆ แต่รวมปลาแดดเดียว ปลาแปรรูป และของคู่กันที่คนมักซื้อพร้อมกัน เพราะมายะลา–ธารโตทีเดียว ซื้อให้ครบเลยคุ้มกว่า ราคาเป็นช่วงโดยประมาณ ของจริงขึ้นลงตามฤดูปลาและขนาดบรรจุ
ปลาส้มบ้านคอกช้าง (ต.แม่หวาด อ.ธารโต)
ปลาส้มสินค้าชุมชนริมเขื่อนบางลาง หมักจากปลาเขื่อนสด เปรี้ยวอ่อน เนื้อแน่น ไม่คาว เก็บได้หลายเดือนโดยไม่ใส่สารกันเสีย เอาไปทอดกรอบกินกับข้าวและน้ำพริกได้เลย เป็นปลาส้มที่ขึ้นชื่อสุดของจังหวัด
ปลาแดดเดียวปลาเขื่อนบางลาง
ปลาน้ำจืดจากเขื่อนผ่าแบะ คลุกเกลือ ตากแดดแรงวันเดียวให้ผิวหมาด ทอดแล้วกรอบนอกนุ่มใน หอมเค็ม ๆ กินกับข้าวต้มหรือข้าวสวยก็เข้ากัน หาได้ตามแผงริมเขื่อนและตลาดในเมือง
ปลาส้มตะเพียน
ปลาตะเพียนตัวสวยจากแหล่งน้ำในจังหวัด หมักเป็นปลาส้มแบบดั้งเดิม ก้างเยอะหน่อยแต่เนื้อหวาน คนรุ่นเก่าชอบเพราะเป็นรสปลาส้มแบบที่คุ้นลิ้น ทอดให้กรอบจะกินก้างได้สบายขึ้น
ปลาส้มไร้ก้าง
ปลาส้มที่เลาะก้างให้แล้ว เด็กและคนกินยากกินง่าย ทอดกรอบจิ้มน้ำจิ้มแจ่วหรือบีบมะนาวก็อร่อย เหมาะซื้อเป็นของฝากให้ผู้ใหญ่ที่กลัวก้างปลา ราคาสูงกว่าปลาส้มทั้งตัวนิดหน่อย
ปลาริ้ว–ปลาตากแห้งเขื่อนบางลาง
ปลาที่ตากนานกว่าปลาแดดเดียว เนื้อแห้ง เก็บได้นาน พกไกลได้สบายไม่ต้องแช่เย็น ทอดกรอบกินเล่นหรือป่นทำน้ำพริกก็ได้ เป็นของฝากปลาที่พกขึ้นรถ–เครื่องง่ายสุด
น้ำพริกปลาย่าง–น้ำพริกกุ้งเสียบ
ของคู่ปลาส้มทอด เป็นน้ำพริกแบบใต้ที่ตำกับปลาย่างหรือกุ้งเสียบ เก็บได้นาน ตักกินกับข้าวและผักสดได้ทั้งมื้อ ซื้อกลับไปทำให้คิดถึงรสอาหารใต้ได้ทุกวัน
ปลานิลแดดเดียว
ปลานิลจากบ่อและจากเขื่อน ผ่าแบะตากแดดเดียว เนื้อหนา ทอดแล้วเนื้อแน่น กินง่ายเพราะก้างใหญ่ เขี่ยออกสะดวก เป็นปลาแดดเดียวที่คนไม่ค่อยถนัดก้างเล็กชอบเลือก
ปลาส้มทอดสำเร็จ (พร้อมกิน)
บางร้านทอดปลาส้มกรอบใส่ถุงขายพร้อมกิน ไม่ต้องเอาไปทอดเองที่บ้าน เหมาะซื้อกินระหว่างทางหรือฝากคนที่ไม่สะดวกทอด แต่เก็บได้สั้นกว่าปลาส้มดิบ ควรกินภายในไม่กี่วัน
ตรงไปตรงมา
ยะลายังไม่ใช่เมืองที่ปลาส้ม–ปลาแดดเดียวมีแบรนด์ใหญ่หน้าร้านหรู ส่วนมากเป็นของชุมชนและแม่ค้าตลาดที่ทำขายเอง ราคาที่ให้ไว้เป็นช่วงโดยประมาณจากที่พบ ของจริงขึ้นลงตามฤดูปลาในเขื่อนและขนาดบรรจุ ทางที่ดีคือถามคนขายตรง ๆ และเลือกเจ้าที่ของหมุนเวียนเร็ว ดูสด สะอาด
ซื้อปลาส้ม–ปลาแดดเดียวที่ไหนดี
ถ้าไม่ได้ขับขึ้นไปถึงคอกช้าง ในตัวเมืองยะลาและระหว่างทางก็มีจุดให้หาปลาส้ม–ปลาแดดเดียวได้หลายที่ คนพื้นที่ส่วนใหญ่ซื้อจากตลาดเหมือนกัน
ตลาดเก่ายะลา (ในเมือง)
ตลาดสดใจกลางเมืองยะลา มาแต่เช้าจะเจอแผงปลาสด ปลาส้ม ปลาแดดเดียว และของแปรรูปจากแม่ค้าในพื้นที่ ราคาชาวบ้าน เลือกของได้เอง ถามคนขายเรื่องวิธีทำสุกได้เลย
ตลาดเมืองใหม่ยะลา
ตลาดใหญ่อีกแห่งของเมือง มีทั้งของสดและแผงของฝาก เหมาะแวะซื้อปลาส้ม ปลาแดดเดียว น้ำพริก ติดมือกลับที่พักหรือกลับบ้าน
แผงริมทางขึ้นเขื่อนบางลาง–ธารโต
ระหว่างทางจากตัวเมืองขึ้นไปทางเขื่อนและเบตง มีแผงชาวบ้านขายปลาแดดเดียว ปลาส้ม และของป่าตามฤดู เลือกซื้อตอนขาขึ้นหรือขากลับก็ได้ ของสดจากแหล่ง
วิสาหกิจชุมชนบ้านคอกช้าง
ต้นทางปลาส้มขึ้นชื่อของธารโต ถ้าอยากได้ของจากแหล่งโดยตรงและซื้อปริมาณมาก แนะนำสอบถามชุมชนล่วงหน้า เพราะเป็นกลุ่มชุมชน ไม่ใช่ร้านเปิดตลอด
ทอดปลาส้ม–ปลาแดดเดียวให้อร่อย กินกับอะไรดี
ซื้อกลับมาแล้วอยากกินให้อร่อยแบบคนยะลา ทั้งปลาส้มและปลาแดดเดียวกินทางคล้ายกัน คือทอดให้กรอบแล้วกินกับเครื่องเคียงรสจัด
- ทอดน้ำมันร้อน ไฟกลาง — ซับปลาให้แห้งก่อนลงทอด น้ำมันต้องร้อนพอ ปลาจะได้กรอบไม่อมน้ำมัน ปลาส้มทอดให้เหลืองกรอบ ปลาแดดเดียวทอดพอผิวกรอบเนื้อยังนุ่ม
- กินกับข้าวสวยร้อน ๆ — ปลาส้มทอดกับข้าวสวยและน้ำพริกกะปิหรือน้ำพริกปลาย่าง คือมื้อง่าย ๆ ที่คนใต้กินประจำ
- บีบมะนาว–ซอยหอมพริก — ปลาแดดเดียวทอดบีบมะนาว โรยหอมแดงซอยกับพริกขี้หนู ตัดเลี่ยนได้ดี
- จิ้มแจ่ว–น้ำจิ้มซีฟู้ด — ปลาส้มไร้ก้างทอดจิ้มแจ่วหรือน้ำจิ้มซีฟู้ด กินเล่นแกล้มก็ได้ เป็นกับข้าวก็ดี
- คู่ผักสด — แตงกวา ถั่วฝักยาว ผักพื้นบ้าน ช่วยให้มื้อสมดุล ไม่เค็มจัดเกินไป
เคล็ดเล็ก ๆ
ถ้าปลาส้มเปรี้ยวจัดเกินชอบ ก่อนทอดล้างน้ำเบา ๆ แล้วซับให้แห้งจะลดเปรี้ยวลงได้ ส่วนปลาแดดเดียวถ้าเค็มไป แช่น้ำสักครู่ก่อนทอดก็ช่วยได้ และอย่าทอดไฟแรงเกินเพราะข้าวที่ติดตัวปลาส้มจะไหม้เร็ว
พกปลาส้ม–ปลาแดดเดียวกลับบ้านยังไงไม่ให้กลิ่นออก
- ขอแบบสุญญากาศ — หลายเจ้าแพ็กสุญญากาศหรือใส่กล่องปิดสนิทให้ได้ บอกคนขายว่าจะเอาขึ้นรถ–เครื่องไกล จะกันกลิ่นและกันรั่วได้ดีสุด
- ใส่ถุงซิปสองชั้น — ปลาส้มมีกลิ่นหมัก ซ้อนถุงและรัดให้แน่น กันกลิ่นออกในกระเป๋า น้ำพริกกระปุกก็ใส่ถุงซ้อนกันรั่วเช่นกัน
- เก็บเย็นถ้าทางไกล — ปลาส้มและปลาแดดเดียวเป็นของสด เดินทางเกินครึ่งวันควรมีกระเป๋าเก็บความเย็นหรือน้ำแข็ง ส่วนปลาริ้วตากแห้งทนกว่า พกได้สบาย
- เลือกปลาตากแห้งถ้าบินกลับ — ถ้าจะบินและไม่อยากยุ่งเรื่องความเย็น ปลาริ้ว–ปลาตากแห้งจัดการง่ายกว่าปลาส้มสด ถ้าพกปลาส้มควรโหลดใต้ท้องเครื่องและแพ็กกันรั่วให้ดี
วางแผนทริปกินเที่ยวยะลา–เบตงแบบเต็มอิ่ม
ดูคู่มือเที่ยวยะลา →