เดินทางใน
กาญจนบุรี ยังไงดี

วิธีที่คนส่วนใหญ่ใช้เดินทางจากกรุงเทพไปกาญจนบุรีคือรถตู้และรถบัส ซึ่งออกถี่ตลอดทั้งวัน จุดขึ้นหลักคือสถานีขนส่งสายใต้ใหม่ (ตลิ่งชัน) และบางเที่ยววิ่งจากหมอชิต 2 ปลายทางลงที่สถานีขนส่งกาญจนบุรีในตัวเมือง ใช้เวลาราว 2–3 ชั่วโมงแล้วแต่รถและสภาพจราจร ค่ารถตู้อยู่ราว 120–150 บาท ส่วนบัสถูกกว่าเล็กน้อยที่ราว 100–130 บาทต่อเที่ยว ถือว่าประหยัดและไม่ต้องจองล่วงหน้าในวันธรรมดา รถตู้จะออกเมื่อผู้โดยสารเต็มหรือถึงรอบ ส่วนบัสมีตารางชัดเจนกว่าและนั่งสบายขากว่า

ข้อจำกัดที่ควรรู้คือ รถตู้มีที่วางสัมภาระจำกัด ถ้ามีกระเป๋าใหญ่หรือมากันหลายคนพร้อมของเยอะอาจไม่สะดวก และที่นั่งค่อนข้างแน่นเมื่อเทียบกับบัส ที่สำคัญกว่านั้นคือทั้งรถตู้และบัสส่งแค่ถึงตัวเมืองกาญจนบุรี ซึ่งอยู่ไกลจากจุดเที่ยวธรรมชาติอย่างน้ำตกเอราวัณหรือไทรโยคหลายสิบกิโลเมตร เมื่อถึงแล้วจึงยังต้องต่อรถในจังหวัดอีกทอด ไม่ว่าจะเป็นรถสองแถว เช่ารถ หรือทัวร์แบบมีรับ-ส่ง คนที่วางแผนพักในตัวเมืองแล้วออกทัวร์รายวันจะใช้รถตู้/บัสเป็นขาเข้า-ออกจังหวัดได้ลงตัวที่สุด

รถไฟสายน้ำตกคือทางรถไฟสายเดียวกับที่เรียกกันว่า "สายมรณะ" ที่กองทัพญี่ปุ่นสร้างขึ้นช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ปัจจุบันการรถไฟเปิดวิ่งช่วงกาญจนบุรี–สถานีน้ำตก (น้ำตกไทรโยคน้อย) วันละไม่กี่รอบ จุดที่ทำให้เส้นทางนี้พิเศษคือมันเป็นทั้งการเดินทางและกิจกรรมท่องเที่ยวในตัว ขบวนจะวิ่งข้ามสะพานข้ามแม่น้ำแคว แล้วไต่ไปตามโค้งถ้ำกระแซที่รางวางอยู่บนโครงไม้เลียบหน้าผาสูงเหนือแม่น้ำแควน้อย รถวิ่งช้า ๆ ให้มองวิวแม่น้ำ ภูเขา และป่าเขียวได้เต็มตา หลายคนที่ไปมาบอกว่าช่วงนี้คือภาพที่จำได้ไม่ลืม ตั๋วช่วงในจังหวัดราคาหลักสิบถึงราวร้อยบาท ส่วนใครอยากนั่งยาวตั้งแต่ต้นทางสามารถขึ้นจากสถานีธนบุรีในกรุงเทพได้ในราคาย่อมเยา

สิ่งที่ควรเข้าใจก่อนวางแผนคือรถไฟสายนี้เป็นขบวนท้องถิ่นแบบเรียบง่าย ที่นั่งเป็นเบาะแข็งหรือพัดลม ไม่มีแอร์ วิ่งช้าและบางครั้งออกล่าช้ากว่าตาราง มีรอบให้เลือกไม่มากในแต่ละวัน จึงต้องเช็กตารางล่วงหน้าและเผื่อเวลา อีกเรื่องคือรถไฟไม่ได้พาไปถึงทุกจุดเที่ยว มันเชื่อมแค่ตัวเมืองกับย่านไทรโยค–สถานีน้ำตกตามแนวราง ไม่ได้ไปน้ำตกเอราวัณหรือสังขละบุรี หลายคนจึงเลือกนั่งเฉพาะช่วงที่วิวเด่นอย่างสะพานแควถึงโค้งถ้ำกระแซเพื่อเก็บบรรยากาศ แล้วต่อรถหรือทัวร์ไปจุดอื่น เพราะเป็นเส้นทางที่มีประวัติศาสตร์หนักหน่วง ควรวางตัวสำรวมให้เกียรติสถานที่ด้วย

เพราะจุดเที่ยวของกาญจนบุรีกระจายไกลกันมาก การเช่ารถยนต์จึงเป็นตัวเลือกที่อิสระที่สุดและมักคุ้มที่สุดถ้ามากันเป็นกลุ่มหรือครอบครัว น้ำตกเอราวัณอยู่ห่างตัวเมืองราว 65 กิโลเมตร ช่องเขาขาดและแพพักย่านไทรโยคก็อยู่คนละทิศ ส่วนสังขละบุรีไกลถึงราว 215 กิโลเมตร การมีรถของตัวเองทำให้ไปได้ตามจังหวะ แวะจุดชมวิวหรือร้านริมทางได้โดยไม่ต้องรอรถหรือผูกกับเวลาทัวร์ มีบริษัทเช่ารถทั้งในตัวเมืองกาญจนบุรีให้เลือก และหลายคนที่มาจากกรุงเทพก็เช่ารถจากกรุงเทพขับมาเองตั้งแต่ต้นทาง ค่าเช่าโดยประมาณอยู่ราว 1,000–1,600 บาทต่อวันแล้วแต่รุ่นรถ ยังไม่รวมค่าน้ำมันซึ่งจะสูงขึ้นถ้าไปจุดไกลอย่างสังขละบุรี

ข้อที่ต้องเตรียมใจคือระยะทางในจังหวัดค่อนข้างไกลและใช้เวลา โดยเฉพาะเส้นทางไปสังขละบุรีที่คดเคี้ยวขึ้นลงเขาต่อเนื่อง คนเมารถหรือขับไม่ชินทางภูเขาควรเผื่อเวลาและพักเป็นระยะ ต้องมีใบขับขี่ที่ถูกต้อง (ต่างชาติควรมีใบขับขี่สากลคู่กับใบขับขี่ตัวจริง) ขับเลนซ้ายแบบไทย และควรทำประกันให้คุ้มครองเต็ม ก่อนรับรถให้ถ่ายรูปหรือวิดีโอรอบคันเก็บเป็นหลักฐานสภาพรถ เช็กยางและเบรกให้ดีเพราะต้องวิ่งทางไกลและทางเขา เติมน้ำมันให้เต็มก่อนออกนอกเมืองเพราะปั๊มในเส้นทางไกลอาจห่างกัน สำหรับคนที่วางแผนเที่ยวหลายจุดในไม่กี่วัน รถเช่ามักลงตัวเรื่องเวลาและความยืดหยุ่นได้ดีกว่าทุกแบบ

ในตัวเมืองกาญจนบุรีมีร้านเช่ามอเตอร์ไซค์และสกูตเตอร์กระจายอยู่ โดยเฉพาะย่านสะพานแควและถนนคนเดินเลียบแม่น้ำที่มีที่พักและร้านอาหารเยอะ ค่าเช่าสกูตเตอร์ทั่วไปอยู่ราว 200–300 บาทต่อวัน ถือว่าถูกและคล่องตัวที่สุดสำหรับการวิ่งในเมืองและจุดใกล้ ๆ เช่น สะพานข้ามแม่น้ำแคว สุสานทหารสัมพันธมิตร พิพิธภัณฑ์ในเมือง หรือวัดใกล้เมือง หาที่จอดง่ายและเลี่ยงการรอรถสองแถวได้ เหมาะกับคนเที่ยวคนเดียวหรือคู่ที่ขับเป็นอยู่แล้วและอยากประหยัด

แต่ต้องพูดกันตรง ๆ ว่ามอเตอร์ไซค์ไม่เหมาะกับจุดเที่ยวไกลของกาญจนบุรี น้ำตกเอราวัณอยู่ราว 65 กิโลเมตร ช่องเขาขาดกับไทรโยคไกลกว่านั้น ส่วนสังขละบุรีไกลถึงราว 215 กิโลเมตรและเป็นทางเขาคดเคี้ยว การขี่มอเตอร์ไซค์ไปจุดเหล่านี้ทั้งเหนื่อย ร้อน และเสี่ยงบนถนนต่างจังหวัดที่รถบรรทุกและรถเร็ววิ่งเยอะ ตามกฎหมายต้องมีใบขับขี่รถจักรยานยนต์ (ต่างชาติควรมีใบขับขี่สากลระบุประเภทรถจักรยานยนต์) และต้องสวมหมวกกันน็อกทุกครั้ง ถ้าเกิดอุบัติเหตุโดยไม่มีใบอนุญาตที่ถูกต้อง ประกันมักไม่จ่าย ควรเลือกร้านที่ไม่ยึดพาสปอร์ตเป็นประกัน ถ่ายรูปรอยขีดข่วนรอบคันก่อนรับรถ และใช้มอเตอร์ไซค์เฉพาะการเที่ยวในเมืองและรอบนอกใกล้ ๆ ส่วนจุดไกลให้ใช้รถเช่าหรือทัวร์แบบมีรับ-ส่งแทนจะปลอดภัยกว่ามาก

ในตัวเมืองกาญจนบุรี การเดินทางระยะใกล้ ๆ ส่วนใหญ่พึ่งรถสองแถวและมอเตอร์ไซค์รับจ้าง รถสองแถววิ่งตามเส้นทางหลักในเมือง ค่าโดยสารอยู่หลักสิบบาทต่อคน ขึ้นได้เลยโดยโบกตามทาง บอกจุดหมายก่อนขึ้นแล้วจ่ายตอนลง เหมาะกับการวิ่งระหว่างสถานีขนส่ง ตลาด สะพานแคว สุสานทหาร และย่านที่พักในเมือง ส่วนมอเตอร์ไซค์รับจ้างเหมาะกับระยะสั้นแบบเร่งด่วนหรือเข้าซอยที่รถใหญ่ไม่สะดวก คิดราคาเป็นเที่ยวและต้องตกลงราคาก่อนขึ้น เพราะกาญจนบุรีเป็นเมืองที่เรียก Grab ได้ยากและมีรถน้อย โดยเฉพาะนอกตัวเมือง สองแถวและวินมอเตอร์ไซค์จึงเป็นตัวเลือกหลักสำหรับคนไม่มีรถส่วนตัวที่เที่ยวในเมือง

ข้อจำกัดที่ต้องรู้คือระบบขนส่งในเมืองแบบนี้เน้นระยะใกล้และเส้นทางหลักเท่านั้น ไม่ได้พาไปจุดเที่ยวธรรมชาติที่อยู่ไกลอย่างเอราวัณหรือไทรโยค ถ้าจะไปจุดไกลต้องเปลี่ยนไปเช่ารถหรือจองทัวร์แบบมีรับ-ส่งแทน อีกเรื่องคือรถสองแถวส่วนใหญ่วิ่งช่วงกลางวัน ตกค่ำรถจะน้อยลงหรือหมด และ Grab ก็หายาก การกลับที่พักดึก ๆ อาจต้องพึ่งมอเตอร์ไซค์รับจ้างหรือให้ที่พักช่วยประสานรถ สำหรับมอเตอร์ไซค์รับจ้าง ควรถามราคาให้ชัดก่อนขึ้นทุกครั้งและตกลงจุดหมายให้ตรงกัน จะได้ไม่มีปัญหาเรื่องค่าโดยสารตอนถึงที่หมาย

สำหรับคนที่ไม่มีรถส่วนตัวและไม่อยากขับเองบนทางไกล ทัวร์แบบมีรับ-ส่งคือทางเลือกที่สะดวกที่สุดสำหรับเก็บจุดเที่ยวไกลของกาญจนบุรี ทัวร์ส่วนใหญ่มีรถตู้หรือรถรับถึงที่พักในตัวเมือง มีไกด์ประจำรถ แล้วพาไปตามโปรแกรม ยอดนิยมคือทัวร์น้ำตกเอราวัณเต็มวัน ทัวร์สายประวัติศาสตร์ที่รวมสะพานข้ามแม่น้ำแคว รถไฟสายมรณะ ช่องเขาขาด และสุสานทหารสัมพันธมิตร ไปจนถึงทัวร์ปางช้างและแพริมน้ำ ข้อดีคือไม่ต้องกังวลเรื่องเส้นทาง ที่จอด หรือการจัดเวลาเอง ได้ฟังเรื่องราวจากไกด์ระหว่างทาง และหลายจุดที่รถสาธารณะไปไม่ถึงก็ไปได้ในทริปเดียว ราคาต่อคนอยู่ราว 900–1,800 บาทต่อวันแล้วแต่โปรแกรมและระยะทาง

ข้อที่ควรชั่งใจคือทัวร์มีเวลาตายตัวตามโปรแกรม เราปรับจังหวะเองไม่ได้เท่ารถส่วนตัว ถ้าอยากอยู่จุดไหนนานกว่านั้นก็ทำไม่ได้ อีกเรื่องที่รีวิวเตือนบ่อยคือบางทัวร์อัดหลายจุดในวันเดียวจนแต่ละที่ได้เวลาน้อย โดยเฉพาะจุดที่ควรใช้เวลาซึมซับอย่างช่องเขาขาดหรือสุสานทหาร ก่อนจองจึงควรอ่านโปรแกรมให้ละเอียดว่าจะไปกี่จุดและให้เวลาแต่ละที่เท่าไร ถ้าสนใจจุดใดเป็นพิเศษ ให้เลือกทัวร์ที่เน้นสายนั้นหรือระบุเวลาช่วงนั้นชัดเจน ทัวร์ยอดนิยมอย่างเอราวัณและปางช้างคิวเต็มไวช่วงวันหยุด ควรจองล่วงหน้าและเทียบรีวิวก่อนตัดสินใจ