เที่ยวพะเยา
เดินทางยังไงดี

รถทัวร์เป็นวิธีไปพะเยาที่ประหยัดที่สุดสำหรับคนที่ไม่มีรถและไม่อยากบิน มีรถออกจากสถานีขนส่งหมอชิตในกรุงเทพฯ วิ่งตรงไปลงที่สถานีขนส่งผู้โดยสารจังหวัดพะเยาในตัวเมือง ผู้ให้บริการมีทั้งเจ้าใหญ่ที่คุ้นชื่อและรถร่วมหลายราย เที่ยวส่วนใหญ่เป็นรอบกลางคืน ขึ้นรถช่วงค่ำแล้วถึงพะเยาตอนเช้า ทำให้ประหยัดทั้งค่าที่พักหนึ่งคืนและได้เริ่มเที่ยวริมกว๊านตั้งแต่เช้าเลย ใช้เวลาบนรถราวเก้าถึงสิบเอ็ดชั่วโมงแล้วแต่รอบและจุดจอด มีชั้นที่นั่งให้เลือกตั้งแต่ปรับอากาศทั่วไปจนถึงรถ VIP ที่เบาะเอนได้มากกว่าและที่นั่งน้อยลงเพื่อความสบาย ข้อดีที่ชัดคือลงกลางเมืองพอดี ต่อรถเข้าที่พักริมกว๊านได้ในระยะใกล้

ข้อที่ต้องเผื่อใจคือระยะเวลาที่นานเมื่อเทียบกับการบิน การนั่งรถยาวข้ามคืนไม่ใช่ทุกคนจะนอนหลับได้ดี ถ้าร่างกายไม่ไหวกับการเดินทางยาวอาจเสียวันแรกไปกับความอ่อนเพลีย ควรเลือกที่นั่งชั้นที่นอนสบายหน่อยถ้างบพอ พกเสื้อกันหนาวขึ้นรถเพราะแอร์เย็นตอนกลางคืน และจองล่วงหน้าในช่วงหน้าหนาวหรือวันหยุดยาวเพราะพะเยาช่วงอากาศเย็นคนไปเที่ยวเยอะและที่นั่งเต็มเร็ว อีกเรื่องคือถึงพะเยาแล้วยังต้องหาพาหนะเที่ยวต่อ เพราะในเมืองแทบไม่มี Grab ควรวางแผนว่าจะใช้สองแถว เช่ามอเตอร์ไซค์ หรือเช่ารถไว้ตั้งแต่ก่อนออกเดินทาง

การมีรถเป็นวิธีเที่ยวพะเยาที่คล่องที่สุด เพราะจุดเที่ยวเด่นบางส่วนอยู่นอกเมืองและรถสาธารณะแทบไปไม่ถึง ตัวเมืองและกว๊านพะเยาอยู่ตรงกลาง แต่ถ้าอยากออกไปภูลังกา ภูซาง ดอยหนอก หรือเที่ยวอำเภอรอบนอก ก็ต้องมีรถถึงจะไปได้สะดวก ทางเลือกมีสองแบบ แบบแรกคือขับรถมาเองจากกรุงเทพฯ ใช้เวลาราวแปดถึงเก้าชั่วโมง เหมาะกับคนที่อยากได้รถคู่ใจตลอดทริปและแวะเที่ยวจังหวัดอื่นระหว่างทางได้ ถ้ามาจากเชียงรายหรือเชียงใหม่ยิ่งใกล้ ขับแค่หนึ่งถึงสามชั่วโมงก็ถึง แบบที่สองคือบินหรือนั่งรถทัวร์มาก่อนแล้วเช่ารถในตัวเมืองพะเยาหรือรับรถที่สนามบินเชียงราย คิดค่าเช่าเป็นรายวันบวกค่าน้ำมัน ซึ่งยิ่งมากันหลายคนยิ่งหารต่อหัวถูกลง ใครไม่อยากขับเองก็มีบริการเหมารถพร้อมคนขับที่พาวนจุดหลักได้ในวันเดียว

เรื่องที่ต้องเตรียมตัวคือถ้าขับมาไกลจากกรุงเทพฯ ควรแบ่งขับเป็นช่วงและแวะพักเป็นระยะ อย่าฝืนขับรวดเดียวเพราะเส้นทางยาวและช่วงท้ายเข้าเขตภูเขา รถควรอยู่ในสภาพดี เบรกและยางพร้อม เพราะบางเส้นทางไปจุดเที่ยวนอกเมืองเป็นทางขึ้นเขาที่โค้งและชัน คนเมารถง่ายควรกินยาก่อนขึ้นเขาและเลือกนั่งหน้ารถ ในตัวเมืองช่วงเย็นริมกว๊านคนมาชมพระอาทิตย์ตกและเดินเล่นเยอะ ที่จอดรถแถวนั้นอาจแน่น ควรเผื่อเวลาหาที่จอด ถ้าเช่ารถควรถ่ายรูปหรือวิดีโอรอบคันก่อนรับรถและเลือกประกันที่คุ้มครองเต็ม ส่วนใครรับรถที่สนามบินเชียงรายแล้วขับเข้าพะเยา เส้นทางหลักเป็นถนนสายหลักที่ขับง่าย ใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมงเท่านั้น

เพราะพะเยาไม่มีสนามบินของตัวเอง คนที่อยากบินจึงต้องลงที่สนามบินแม่ฟ้าหลวง เชียงราย (รหัส CEI) ซึ่งเป็นสนามบินที่ใกล้พะเยาที่สุด มีเที่ยวบินตรงจากกรุงเทพฯ ทั้งดอนเมืองและสุวรรณภูมิหลายเที่ยวต่อวัน ใช้เวลาบินราวหนึ่งชั่วโมงยี่สิบนาที ข้อดีที่หลายคนไม่รู้คือตัวเมืองพะเยาอยู่ห่างจากสนามบินเชียงรายแค่ราวเจ็ดสิบกว่ากิโลเมตร ต่อรถเข้าเมืองใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมงเท่านั้น จึงถือว่าใกล้และสะดวกกว่าที่คิด รวมเวลาบินกับต่อรถแล้วยังเร็วกว่านั่งรถทัวร์ข้ามคืนหลายเท่า เหมาะมากกับคนที่มีวันหยุดจำกัด มาจากต่างจังหวัดไกล ๆ หรือชาวต่างชาติที่อยากใช้เวลาไปกับการเที่ยวมากกว่าการเดินทาง

สิ่งที่ต้องวางแผนคือช่วงต่อรถจากสนามบินเชียงรายเข้าพะเยา มีหลายทางเลือกตามงบและความสะดวก ถ้าประหยัดสุดคือออกไปขึ้นรถตู้/รถประจำทางสายเชียงราย-พะเยาที่สถานีขนส่งเชียงราย แต่ต้องต่อรถจากสนามบินเข้าเมืองเชียงรายก่อน ถ้าสะดวกกว่าก็จองรถรับส่งส่วนตัวหรือเช่ารถรับที่สนามบินเลย ซึ่งพาถึงที่พักในพะเยาได้ตรง ควรจัดเรื่องรถต่อไว้ล่วงหน้าโดยเฉพาะถ้าเที่ยวบินถึงตอนเย็นหรือค่ำ เพราะรถสาธารณะสายนี้มีรอบจำกัด อีกเรื่องคือควรจองตั๋วเครื่องบินล่วงหน้าหลายสัปดาห์ในหน้าหนาวและวันหยุดยาว เพราะเป็นช่วงที่คนเที่ยวภาคเหนือเยอะ ราคาแกว่งและที่นั่งเต็มเร็ว

ในตัวเมืองพะเยาที่กะทัดรัด รถสองแถวและมอเตอร์ไซค์เช่าเป็นพาหนะที่ใช้จริงมากที่สุด เพราะแทบไม่มี Grab หรือแท็กซี่แบบเรียกได้ทันที รถสองแถวจะวิ่งในเส้นทางหลักและรับผู้โดยสารตามทาง ราคาไม่แพงแต่ไม่มีตารางเวลาแน่นอนเหมือนรถเมล์เมืองใหญ่ ถ้าจะไปจุดที่ไม่ได้อยู่บนเส้นทางประจำ มักใช้วิธีเหมาต่อรอบและตกลงราคากับคนขับก่อนขึ้น เหมาะกับการนั่งจากที่พักไปกว๊านพะเยา วัดสำคัญ หรือถนนคนเดินตอนเย็น ส่วนมอเตอร์ไซค์เช่าจะคล่องตัวกว่ามาก เช่าสกูตเตอร์ได้ราวสองร้อยห้าสิบถึงสามร้อยห้าสิบบาทต่อวัน ขี่วนรอบกว๊าน แวะวัด แวะคาเฟ่ และหาที่จอดง่ายกว่ารถยนต์ เหมาะกับคนที่ขับมอเตอร์ไซค์เป็นอยู่แล้วและอยากเที่ยวในเมืองแบบยืดหยุ่น

ข้อควรรู้ของสองแถวคือควรถามและตกลงราคาให้ชัดก่อนขึ้นทุกครั้ง โดยเฉพาะถ้าเหมาไปจุดเฉพาะ เพราะไม่มีมิเตอร์ และรอบรถช่วงเย็น-ค่ำจะเริ่มน้อยลง ถ้ากลับดึกควรนัดคนขับหรือเผื่อแผนสำรองไว้ ส่วนการเช่ามอเตอร์ไซค์ ตามกฎหมายต้องมีใบขับขี่รถจักรยานยนต์ และถ้าเป็นชาวต่างชาติควรมีใบขับขี่สากล (IDP) ที่ระบุประเภทรถจักรยานยนต์ด้วย สวมหมวกกันน็อกทุกครั้งเพราะมีด่านตรวจและเพื่อความปลอดภัย เลือกร้านที่ไม่ยึดพาสปอร์ตเป็นประกันแต่วางเงินมัดจำแทน และถ่ายรูปรอยขีดข่วนรอบคันก่อนรับรถ ทั้งสองแบบเหมาะกับการเที่ยวในเมืองและริมกว๊านเป็นหลัก ถ้าจะออกไปจุดไกลนอกเมืองที่เป็นทางเขา การเช่ารถยนต์หรือเหมารถจะสบายและปลอดภัยกว่า

กว๊านพะเยาเป็นทะเลสาบน้ำจืดกลางเมืองที่เป็นหัวใจของจังหวัด การลงเรือชมกว๊านจึงเป็นกิจกรรมที่เข้ากับพะเยามากกว่าที่อื่น เรือจะออกจากท่าริมกว๊านในเขตเมือง จุดที่นิยมคือท่าเรือหลังวัดศรีโคมคำ ล่องออกไปกลางทะเลสาบเพื่อไปยังวัดติโลกอาราม หรือที่คนเรียกกันว่าวัดกลางน้ำ ซึ่งเป็นวัดเก่าที่ตั้งอยู่บนเกาะกลางกว๊าน ระหว่างทางได้ชมวิวน้ำกว้าง ๆ มีฉากหลังเป็นแนวเขา และถ้ามาช่วงเย็นก็ได้เห็นแสงพระอาทิตย์ทอดยาวบนผิวน้ำ เป็นภาพที่หลายคนตั้งใจมาเก็บ ค่าเรือคิดเป็นเหมาลำหรือต่อเที่ยว ราคาไม่แพงและต่อรองได้ตามจำนวนคนและระยะทาง

ข้อที่ต้องเข้าใจคือเรือชมกว๊านเป็นกิจกรรมชมวิวและไหว้พระ ไม่ใช่พาหนะที่ใช้เที่ยวทั่วเมืองแทนรถ จึงควรมองเป็นหนึ่งกิจกรรมในทริปมากกว่าวิธีเดินทางหลัก เรื่องความปลอดภัยควรเช็กสภาพอากาศก่อนลงเรือ เลี่ยงช่วงที่มีลมแรงหรือฝนตกเพราะผิวน้ำในทะเลสาบอาจมีคลื่น สวมเสื้อชูชีพที่เรือจัดให้และดูแลเด็กเล็กอย่างใกล้ชิด ช่วงเช้าตรู่และเย็นเป็นเวลาที่วิวสวยและอากาศไม่ร้อน แต่แดดกลางวันบนน้ำค่อนข้างแรง ควรเตรียมหมวกและครีมกันแดด ถ้ามากับกลุ่มใหญ่การเหมาเรือทั้งลำจะคุ้มและสะดวกกว่า และควรตกลงเส้นทางกับจุดแวะกับคนขับเรือให้ชัดก่อนออก

เสน่ห์ของเมืองพะเยาคือกว๊านพะเยาที่อยู่กลางเมืองพอดี และมีเส้นทางเลียบริมกว๊านให้เดินและปั่นจักรยานได้สบาย การปั่นจักรยานริมกว๊านจึงเป็นวิธีเที่ยวที่เข้ากับจังหวะเนิบ ๆ ของเมืองมากที่สุด ปั่นเลาะไปตามทางริมน้ำ ผ่านลานอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง สวนสาธารณะ จุดชมวิว และร้านกาแฟริมกว๊าน แวะจอดถ่ายรูปได้ตามใจ ที่พักหลายแห่งริมกว๊านมีจักรยานให้ยืมฟรีหรือเช่าในราคาไม่กี่สิบถึงร้อยกว่าบาทต่อวัน ช่วงเช้าตรู่อากาศเย็นสบายและมีคนท้องถิ่นออกมาออกกำลังกาย ส่วนช่วงเย็นก่อนพระอาทิตย์ตกเป็นเวลาที่วิวสวยและอากาศกำลังดี เหมาะกับการปั่นชิล ๆ ชมทะเลสาบและแนวเขาไกล ๆ

ข้อจำกัดที่ชัดเจนคือวิธีนี้ครอบคลุมแค่ริมกว๊านและในเขตเมืองเท่านั้น จุดเที่ยวไกลนอกเมืองอย่างภูลังกา ภูซาง หรืออำเภอรอบนอก อยู่ห่างออกไปมากและบางเส้นเป็นทางขึ้นเขา ปั่นจักรยานไปไม่ไหว จึงต้องใช้รถยนต์ มอเตอร์ไซค์ หรือเหมารถแยกต่างหากสำหรับวันที่ออกนอกเมือง อีกเรื่องคือแดดกลางวันในพะเยาค่อนข้างร้อน ควรปั่นช่วงเช้าหรือเย็น เลี่ยงแดดเที่ยง พกน้ำและหมวก และเช็กสภาพจักรยานกับเบรกก่อนออกตัว ปั่นในเส้นทางริมกว๊านที่คนใช้ร่วมกันควรระวังคนเดินและคนออกกำลังกายด้วย สรุปคือจักรยานคุ้มและเข้ากับริมกว๊านมาก แต่ควรใช้คู่กับพาหนะอื่นในวันที่จะไปจุดไกล