เที่ยวพะเยา
ไปไหนดี

กว๊านพะเยาคือหัวใจของเมืองและเป็นภาพจำแรกเวลานึกถึงพะเยา เป็นทะเลสาบน้ำจืดขนาดใหญ่ที่สุดในภาคเหนือตอนบน กินพื้นที่กว้างขวางจนมองไปสุดตายังเห็นแนวดอยเป็นฉากหลัง คำว่า "กว๊าน" เป็นภาษาถิ่นเหนือ หมายถึงบึงหรือหนองน้ำขนาดใหญ่ ริมกว๊านฝั่งเมืองมีถนนเลียบน้ำ ลานกว้าง และอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมืองให้เดินเล่น เย็น ๆ คนพะเยาจะออกมานั่งริมน้ำ ปั่นจักรยาน วิ่งออกกำลัง และรอดูพระอาทิตย์ตกที่ค่อย ๆ ลับหลังแนวดอย บรรยากาศเป็นแบบเมืองเล็กที่ไม่รีบร้อน เหมาะกับคนที่อยากได้ทริปชิล ๆ ไม่ต้องเดินทางไกล

ไฮไลต์ที่หลายคนตั้งใจมาคือล่องเรือไปวัดติโลกอาราม วัดเก่าที่ตั้งอยู่กลางกว๊าน ต้องลงเรือจากท่าฝั่งเมืองแล่นข้ามน้ำไปสักการะ องค์พระประธานและซุ้มเป็นจุดที่คนนิยมมาไหว้และลอยกระทงสาย บนเรือระหว่างทางจะเห็นวิวกว๊านกว้าง ฝูงนก และชาวประมงที่ยังหาปลาในกว๊านแบบวิถีเดิม รอบกว๊านยังมีวัดศรีโคมคำ พิพิธภัณฑ์ปลาบึก และตลาดริมน้ำให้แวะต่อได้ในโซนเดียวกัน จึงจัดเป็นครึ่งวันสบาย ๆ ได้ทั้งไหว้พระ กินของพื้นเมือง และถ่ายรูปวิวน้ำ

สิ่งที่ควรรู้แบบตรง ๆ คือช่วงที่กว๊านพะเยาสวยที่สุดคือตอนเย็นก่อนพระอาทิตย์ตกและช่วงเช้าที่ผิวน้ำนิ่ง หน้าหนาวอากาศเย็นสบายเหมาะเดินเล่นที่สุด ส่วนหน้าร้อนกลางวันแดดแรงและร้อน ควรมาช่วงเช้าหรือเย็นแทน เรื่องล่องเรือ ควรถามรอบและราคาที่ท่าเรือก่อนลง เพราะบางช่วงเรือออกตามจำนวนคน และระดับน้ำในกว๊านเปลี่ยนตามฤดู หน้าแล้งน้ำอาจลดจนภาพต่างจากหน้าฝน การนั่งเรือควรสวมเสื้อชูชีพและระวังเรื่องความปลอดภัยตามที่เจ้าหน้าที่แจ้ง โดยเฉพาะเมื่อไปกับเด็กเล็ก

ถ้าอยากเข้าใจว่าทำไมพะเยาถึงเป็นเมืองสายบุญ ให้เริ่มที่วัดศรีโคมคำ วัดคู่บ้านคู่เมืองริมกว๊านที่ประดิษฐานพระเจ้าตนหลวง พระพุทธรูปปางมารวิชัยองค์ใหญ่ที่สุดของล้านนา สร้างด้วยศิลปะเชียงแสนและใช้เวลาก่อสร้างหลายสิบปีตั้งแต่สมัยโบราณ ตัววิหารที่ครอบองค์พระสูงโปร่ง เดินเข้าไปแล้วรู้สึกถึงความยิ่งใหญ่ขององค์พระที่คนพะเยาเคารพนับถือมาก รอบวัดยังมีพระอุโบสถกลางน้ำริมกว๊านและหอวัฒนธรรมนิทัศน์ที่เล่าเรื่องเมืองพะเยาให้เดินชม จุดนี้อยู่ติดกว๊าน จึงจับคู่กับการเดินเล่นริมน้ำได้ในทริปเดียว

เติมอีกครึ่งของสายนี้คือวัดอนาลโยทิพยารามบนดอยบุษราคัม นอกเมืองไปทางเหนือราว 20 กิโลเมตร เป็นวัดบนเขาที่มีสวนพุทธศิลป์กว้างขวาง มีพระพุทธรูปหลายปาง เจดีย์ และซุ้มประตูสไตล์ต่าง ๆ กระจายตามเนินเขา จุดที่คนขึ้นมาชอบที่สุดคือจุดชมวิวที่มองลงมาเห็นกว๊านพะเยาทั้งผืนและตัวเมืองอยู่เบื้องล่าง โดยเฉพาะเช้าฟ้าใสหรือช่วงที่แสงเฉียง วิวจากอนาลโยเป็นมุมที่หาไม่ได้จากพื้นราบ ทำให้วัดนี้เหมาะทั้งสายบุญและสายถ่ายภาพวิว

ข้อดีของการจับคู่สองวัดคือได้ทั้งวัดคู่เมืองในตัวเมืองและวิวมุมสูงบนดอยในทริปเดียว สิ่งที่ควรรู้คือวัดอนาลโยอยู่บนเขา ทางขึ้นเป็นถนนลาดชันและคดโค้ง ควรใช้รถที่สภาพพร้อมและขับด้วยความระวัง คนไม่มีรถส่วนตัวต้องเหมารถหรือเช่ารถขึ้นไป เพราะรถสาธารณะเข้าถึงไม่สะดวก ทั้งสองวัดเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่ปิดเข่า และถอดรองเท้าก่อนเข้าวิหาร ช่วงเช้าอากาศเย็นและคนยังไม่มาก เดินชมและถ่ายภาพได้สบายที่สุด บนดอยแดดแรงและเงาไม้น้อยในบางจุด ควรเตรียมหมวกและน้ำดื่มไปด้วย

ภูลังกาคือหมุดสายธรรมชาติที่คนพะเยาและนักเดินทางภาคเหนือพูดถึงกันมากช่วงหน้าหนาว เป็นเทือกเขาในเขตอำเภอปงที่มีจุดชมวิวมองเห็นแนวสันเขาสลับซับซ้อน หน้าหนาวเช้ามืดจะมีทะเลหมอกลอยเต็มหุบด้านล่าง แล้วค่อย ๆ เปิดออกเมื่อพระอาทิตย์ขึ้น ทำให้ยอดเขาโผล่พ้นหมอกเหมือนเกาะกลางทะเลสีขาว บรรยากาศแบบนี้เป็นเหตุผลหลักที่คนยอมขับรถไกลและตื่นตั้งแต่ยังมืดเพื่อมารอแสงแรกของวัน นอกจากจุดชมวิวหลักยังมีเส้นทางเดินสั้น ๆ และลานกางเต็นท์ให้สายแคมป์ได้พักค้างบนดอย

เสน่ห์ของภูลังกาคือความเป็นธรรมชาติที่ยังไม่พลุกพล่านเท่าดอยดังในจังหวัดอื่น อากาศหน้าหนาวเย็นจัด โดยเฉพาะกลางคืนถึงเช้ามืดที่อุณหภูมิลงต่ำ คนที่มาค้างจึงได้สัมผัสทั้งดาวบนฟ้าคืนที่อากาศใส และทะเลหมอกยามเช้าในทริปเดียว ช่วงเวลาที่เหมาะที่สุดคือราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ที่อากาศเย็นและมีโอกาสเจอหมอกหนา ส่วนนอกฤดูหนาวโอกาสเจอทะเลหมอกน้อยลงมาก และหน้าฝนทางขึ้นอาจลื่นและมีช่วงปิดตามประกาศของอุทยาน

สิ่งที่ควรรู้แบบตรง ๆ คือภูลังกาอยู่ไกลจากตัวเมืองพะเยามาก ราว 140–150 กิโลเมตร ใช้เวลาขับครึ่งค่อนวันผ่านเส้นทางเขา จึงเหมาะกับการวางเป็นทริปค้างคืนมากกว่าไป-กลับวันเดียว ควรเช็กที่พักหรือลานกางเต็นท์และจองล่วงหน้าในหน้าหนาวที่คนเยอะ เตรียมเสื้อกันหนาวหนา ๆ เพราะเช้ามืดหนาวจัด บางจุดชมวิวต้องต่อรถของอุทยานหรือเดินขึ้น ควรสอบถามที่ทำการก่อน คนไม่มีรถส่วนตัวเดินทางลำบาก ควรเช่ารถหรือไปกับทัวร์ และควรขับด้วยความระวังเพราะเป็นถนนเขาที่คดเคี้ยว

ถ้าอยากได้ทริปสายวัฒนธรรมที่ต่างจากวัดล้านนาทั่วไป ให้ขับไปทางตะวันออกของจังหวัดที่อำเภอเชียงคำ อำเภอนี้เป็นถิ่นที่มีชาวไทลื้ออาศัยอยู่มาก ไทลื้อเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่อพยพมาจากสิบสองปันนาในอดีต และยังรักษาภาษา งานผ้าทอ อาหาร และประเพณีของตัวเองไว้ หมุดหลักของเชียงคำคือวัดนันตาราม วัดที่มีวิหารไม้สักทั้งหลังสร้างตามศิลปะไทใหญ่ หลังคาซ้อนชั้นเป็นชั้น ๆ ประดับด้วยงานไม้ฉลุและลายปิดทองที่ละเอียด เดินเข้าไปในวิหารแล้วเย็นและสงบ เพราะพื้น เสา และฝาเป็นไม้สักทั้งหมด เป็นงานสถาปัตยกรรมที่หาดูได้ยากและเป็นภาพจำของเชียงคำ

ใกล้ ๆ กันยังมีวัดพระนั่งดิน วัดเก่าที่เล่าขานกันว่าองค์พระประธานประดิษฐานอยู่บนพื้นดินโดยไม่มีฐานชุกชียกสูงเหมือนวัดทั่วไป จึงเป็นที่มาของชื่อและเป็นวัดที่คนเชียงคำเคารพ นอกจากวัด การมาเชียงคำยังได้สัมผัสวิถีไทลื้อผ่านชุมชน ร้านผ้าทอลายไทลื้อสีสันสด และอาหารพื้นถิ่นอย่างข้าวซอยและน้ำเงี้ยวแบบท้องถิ่น หลายชุมชนมีศูนย์วัฒนธรรมหรือบ้านที่เปิดให้ดูการทอผ้าและเลือกซื้อผ้าเป็นของฝากที่มีเรื่องราว เหมาะกับคนที่อยากได้มากกว่าการถ่ายรูปวัด

ข้อดีของสายนี้คือได้ทั้งงานสถาปัตยกรรมไม้เก่าและวัฒนธรรมชาติพันธุ์ในที่เดียว และเที่ยวได้เกือบทั้งปีเพราะเป็นวัดและชุมชนในที่ร่ม สิ่งที่ควรรู้คือเชียงคำอยู่ห่างตัวเมืองพะเยาราว 75 กิโลเมตร ใช้เวลาขับราวหนึ่งชั่วโมงครึ่ง คนไม่มีรถควรเช่ารถหรือเหมารถไป เพราะรถสาธารณะมีจำกัดและไม่ถี่ วัดนันตารามเป็นอาคารไม้อนุรักษ์ ควรถอดรองเท้า เดินเบา ๆ และไม่จับหรือพิงงานไม้ที่เปราะ การซื้อผ้าทอและของพื้นเมืองจากชุมชนโดยตรงช่วยสนับสนุนคนท้องถิ่น และควรให้เกียรติเมื่อเข้าเยี่ยมบ้านหรือศูนย์วัฒนธรรม สอบถามก่อนถ่ายภาพผู้คนหรือพิธีกรรม