🔄 อัปเดตล่าสุด 21 มิ.ย. 2026
ถ้าพูดถึงปทุมธานี หลายคนนึกถึงฟิวเจอร์พาร์ครังสิตหรือดรีมเวิลด์ก่อน แต่ฝั่งตะวันตกของจังหวัดริมแม่น้ำเจ้าพระยา มีอำเภอเล็ก ๆ ชื่อ สามโคก ที่เก็บประวัติศาสตร์ไว้เงียบ ๆ มาหลายร้อยปี ที่นี่คือถิ่นฐานของชาวมอญ (รามัญ) ที่หนีศึกพม่าข้ามมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา แล้วลงหลักปักฐานทำมาหากินด้วยฝีมือที่ติดตัวมา นั่นคือการปั้นดินเผา
วันนี้สามโคกไม่ได้คึกคักเหมือนเมืองท่องเที่ยว แต่ความเงียบนี่คือเสน่ห์ เดินเล่นริมน้ำ แวะวัดเก่า ดูเตาเผาโบราณ แล้วหาก๋วยเตี๋ยวหรือขนมมอญกินสักจาน เป็นทริปวันเดียวที่เบาสบายและได้อะไรกลับมาเยอะกว่าที่คิด
ชาวมอญมาอยู่สามโคกได้อย่างไร
เมืองสามโคกเป็นเมืองเก่าตั้งแต่สมัยอยุธยา ปรากฏชื่อในแผนที่ของชาวฮอลันดาตั้งแต่ พ.ศ. 2193 สมัยพระเจ้าปราสาททอง ต่อมาในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช มีชาวมอญจากเมืองเมาะตะมะอพยพหนีศึกพม่าเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร แล้วโปรดให้ตั้งบ้านเรือนอยู่แถบสามโคกนี้
ชื่อ สามโคก เชื่อกันว่ามาจาก เนินดิน (โคก) สามเนินที่ชาวมอญพูนขึ้นเพื่อกันน้ำท่วมเตาเผาเครื่องปั้นดินเผา เป็นภูมิปัญญาของช่างมอญที่ต้องอยู่กับน้ำหลากทุกปี จุดเปลี่ยนสำคัญคือ พ.ศ. 2358 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) เสด็จมาทอดกฐินและรับบัวที่สามโคก ชาวบ้านนำดอกบัวมาถวายจำนวนมากจนทรงประทับใจ และพระราชทานชื่อเมืองใหม่ว่า ประทุมธานี อันเป็นที่มาของชื่อ เมืองบัว จนถึงทุกวันนี้
เกร็ดน่ารู้
สุนทรภู่เคยผ่านสามโคกและเอ่ยถึงในนิราศของท่าน ย่านริมน้ำจึงมีอนุสาวรีย์สุนทรภู่เล็ก ๆ ให้แวะถ่ายรูปด้วย
อยากเที่ยว ปทุมธานี ให้สนุกขึ้น? จองทัวร์ & กิจกรรม
จองออนไลน์ล่วงหน้าผ่าน Klook หรือ GetYourGuide มักได้ราคาดีกว่าหน้างานและไม่ต้องต่อคิว เลือกเฉพาะกิจกรรมที่อยากทำจริง ๆ ราคาและที่ว่างดูสด ๆ ได้ในแต่ละเว็บ
ตุ่มสามโคก — งานปั้นที่เป็นชื่อเสียงของเมือง
ของขึ้นชื่อที่สุดของที่นี่คือ ตุ่มสามโคก ภาษามอญเรียกว่า อีเลิ้ง เป็นภาชนะใส่น้ำดื่มทรงกลม ปากแคบ เนื้อดินหนาและแกร่ง สีแดงอิฐ ไม่เคลือบผิว เผาด้วยอุณหภูมิสูงจนเนื้อแน่น เก็บน้ำได้เย็นและทนทาน เคยส่งขายไปทั่วลุ่มเจ้าพระยาในสมัยอยุธยาตอนปลายถึงต้นรัตนโกสินทร์
นอกจากตุ่มแล้ว เตาที่สามโคกยังปั้น หม้อ ไห โอ่ง อ่าง และอิฐทนไฟ ส่งเป็นสินค้าออกของเมือง ต่อมาช่างมอญส่วนใหญ่ย้ายฐานการผลิตไปที่เกาะเกร็ด นนทบุรี ทำให้เตาที่สามโคกค่อย ๆ ร้างลง เหลือไว้แค่ซากเตาให้คนรุ่นหลังได้ดู
- สีและเนื้อ — แดงอิฐ ไม่เคลือบ เนื้อหนาแกร่ง เคาะแล้วเสียงกังวาน
- รูปทรง — ตัวกลมป่อง ปากแคบ ออกแบบให้น้ำระเหยช้า เก็บความเย็น
- ที่มาของชื่อมอญ — อีเลิ้ง เป็นคำมอญ สะท้อนรากวัฒนธรรมของช่าง
วัดสิงห์ — วัดมอญสมัยอยุธยาริมน้ำ
วัดสิงห์อยู่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยาในเขตสามโคก เป็นวัดเก่าที่สร้างมาตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนกลาง ทรุดโทรมหลังเสียกรุงครั้งแรก แล้วชาวมอญที่อพยพมาในสมัยพระนารายณ์ช่วยกันบูรณะขึ้นใหม่ กรมศิลปากรขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของชาติเมื่อ พ.ศ. 2535
สิ่งที่น่าชมในวัด มีทั้งพระอุโบสถสมัยอยุธยาตอนกลาง วิหารหลังเล็กที่ฐานโค้งแบบเรือสำเภาตามแบบยุคนั้น และพระพุทธรูปเก่าหลายองค์ องค์เด่นคือ หลวงพ่อโต พระพุทธรูปอายุราว 400 ปี ประดิษฐานในตู้กระจกที่ศาลาดิน รวมถึงเจดีย์หลวงพ่อพญากรายที่บรรจุอัฐิของพระมอญรูปสำคัญ ที่สำคัญฝั่งตรงข้ามวัดคือแหล่งเตาเผาตุ่มสามโคกโบราณที่ยังพอเห็นซากให้จินตนาการได้
มารยาทเมื่อเข้าวัด
เป็นวัดที่ยังมีพระจำพรรษาและคนในชุมชนใช้ทำบุญจริง แต่งกายสุภาพ ถอดรองเท้าเข้าโบสถ์ และถามก่อนถ่ายรูปพระพุทธรูปองค์เก่าในตู้กระจก
เดินเที่ยวย่านริมน้ำสามโคก
หัวใจของทริปคือการได้เดินช้า ๆ ริมแม่น้ำ ย่านเก่าสามโคกยังมีบ้านไม้และเรือนแถวเก่าให้เห็นวิถีคนริมน้ำแบบที่หายไปจากเมืองใหญ่แล้ว เสาร์-อาทิตย์บางช่วงจะมีตลาดริมน้ำเล็ก ๆ ขายของกินพื้นถิ่นและขนมมอญ
บ้านไม้-เรือนแถวเก่า
เดินดูสถาปัตยกรรมไม้ริมน้ำที่ยังมีคนอาศัย ถ่ายรูปสวยช่วงแสงเช้าหรือเย็น
อนุสาวรีย์สุนทรภู่
จุดเล็ก ๆ รำลึกถึงกวีที่เคยผ่านและเอ่ยถึงสามโคกในนิราศ
แหล่งเตาเผาโบราณ
ซากเตาเผารูปคล้ายเรือคว่ำตรงข้ามวัดสิงห์ ภูมิปัญญาช่างมอญ
ถ้ามีเวลาเหลือ แวะวัดมอญใกล้ ๆ ได้อีก เช่น วัดบางเตยหรือวัดในเขตสามโคกที่ยังเก็บงานศิลป์สมัยอยุธยา-มอญไว้ หลายวัดเงียบและไม่มีนักท่องเที่ยว เหมาะกับคนที่ชอบบรรยากาศสงบ
ของกินและของฝากแถวสามโคก
อาหารแถวนี้เป็นอาหารพื้นถิ่นจริง ไม่ใช่ร้านท่องเที่ยว ขนมมอญอย่างข้าวแช่หน้าร้อนและขนมหวานหลายอย่างยังพอหากินได้ตามตลาดและงานบุญของชุมชน ส่วนของฝากนึกถึงงานปั้นดินเผาและของกินพื้นบ้าน
- ขนมมอญ — ข้าวแช่ ขนมกวนต่าง ๆ หาได้ตามตลาดริมน้ำและงานบุญ
- ก๋วยเตี๋ยว-อาหารตามสั่งริมน้ำ — ร้านชุมชนราคาย่อมเยา จานละ 40-60 บาท
- งานปั้นดินเผา — กระถาง โอ่งเล็ก ของตกแต่งทรงตุ่มสามโคก เป็นของฝากที่มีเรื่องเล่า
เดินทางไปสามโคกอย่างไร
สามโคกอยู่ฝั่งตะวันตกของเจ้าพระยา ห่างจากตัวเมืองปทุมธานีไม่ไกล ขับรถจากกรุงเทพประมาณ 1 ชั่วโมง ไปทางถนนปทุมธานี-สามโคก สะดวกที่สุดคือขับรถเองเพราะจุดเที่ยวกระจายและรถสาธารณะมีไม่ถี่
- รถยนต์ — จากกรุงเทพใช้ทางพิเศษหรือถนนติวานนท์-ปทุมธานี แล้วเลี้ยวเข้าถนนสายสามโคก ราว 1 ชั่วโมง
- รถไฟฟ้าสายสีแดง — ลงสถานีรังสิตหรือสถานีในปทุมธานี แล้วต่อรถแท็กซี่/รถรับจ้างเข้าตัวอำเภอ
- เวลาที่เหมาะ — เช้าหรือบ่ายแก่ ๆ แดดไม่แรง เดินริมน้ำสบาย ถ้าไปเสาร์-อาทิตย์มีโอกาสเจอตลาดริมน้ำ
วางแผนสั้น ๆ
ครึ่งวันก็เที่ยวสามโคกได้ครบ เริ่มที่วัดสิงห์และเตาเผาตอนเช้า เดินย่านริมน้ำ กินข้าวเที่ยง แล้วต่อไปจุดอื่นในปทุมธานีช่วงบ่าย เช่น วัดเก่าหรือคาเฟ่กลางทุ่ง
อยากได้แผนเที่ยวปทุมธานีแบบจัดวันให้ครบ
ดูแพลนวัด-ชุมชนมอญปทุมธานี →