เปรียบเทียบ 3 อุทยานมรดกโลก
รอบ สุโขทัย

อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยเป็นหัวใจของกลุ่มมรดกโลกและเป็นตัวเลือกที่ไปง่ายที่สุดในสามแห่ง เพราะอยู่ในเขตเมืองเก่าห่างจากตัวเมืองสุโขทัยใหม่เพียงราวสิบสองกิโลเมตร มีรถประจำทางและสองแถวเข้าถึง โซนกลางในกำแพงเมืองรวมวัดสำคัญไว้ใกล้กัน หัวใจคือวัดมหาธาตุ วัดหลวงกลางเมืองที่มีเจดีย์ประธานทรงพุ่มข้าวบิณฑ์อันเป็นเอกลักษณ์ของศิลปะสุโขทัย ล้อมด้วยเจดีย์บริวารและพระพุทธรูปประธานองค์ใหญ่ที่ยังนั่งสงบกลางลานวิหาร ถัดไปคือวัดสระศรีที่ตั้งอยู่บนเกาะกลางสระน้ำ มองข้ามดงบัวเห็นเจดีย์ทรงลังกาสะท้อนผิวน้ำเป็นภาพจำที่หลายคนตั้งใจมาถ่าย ส่วนโซนเหนือมีพระอจนะองค์ใหญ่ในมณฑปวัดศรีชุมให้แวะต่อได้

เสน่ห์ของที่นี่คือความพร้อมและความสะดวก พื้นที่ได้รับการดูแลจนสนามหญ้าเขียวเรียบ มีร้านเช่าจักรยานและรถรางนำเที่ยวหน้าอุทยาน มีร้านอาหารและร้านน้ำรอบนอกให้แวะพัก จึงเหมาะกับคนที่มีเวลาไม่มากแต่อยากเห็นไฮไลต์ให้ครบในทริปเดียว ตัวอุทยานเองได้คะแนนรีวิวสูงราว 4.7 เต็ม 5 บน Tripadvisor เสียงที่ตรงกันคือพื้นที่กว้าง ร่มรื่นเป็นบางช่วง เดินและปั่นจักรยานชมได้เพลิน โดยเฉพาะช่วงแสงเช้าตรู่หรือแสงเย็นที่อิฐและเจดีย์กลายเป็นสีอุ่น จะไปแบบเช่าจักรยานปั่นเองหรือจองทัวร์มีไกด์เล่าประวัติก็ได้ตามงบและเวลา

สิ่งที่ต้องเผื่อใจไว้ตามตรง คือที่นี่คนเยอะที่สุดในสามอุทยาน โดยเฉพาะช่วงวันหยุดยาวและเทศกาลลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟที่คนแน่นเป็นพิเศษ อากาศสุโขทัยกลางวันร้อนจัดและพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นลานโล่งแทบไม่มีร่มเงา เดินกลางแดดตอนเที่ยงจึงเหนื่อย ควรเตรียมหมวก ร่ม น้ำดื่ม และครีมกันแดด อุทยานยังแบ่งเป็นหลายโซน ทั้งโซนกลาง เหนือ และตะวันตก ซึ่งเก็บค่าเข้าชมแยกกันเป็นรายโซน ไม่ใช่บัตรใบเดียวเที่ยวได้ทุกที่ ควรวางแผนเลือกโซนที่อยากดูจริง ๆ และเนื่องจากเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ควรแต่งกายสุภาพปิดไหล่ปิดเข่า ไม่ปีนป่ายโบราณสถาน

ศรีสัชนาลัยคือเมืองลูกหลวงของอาณาจักรสุโขทัย ตั้งอยู่ริมแม่น้ำยมขึ้นไปทางเหนือของตัวเมืองสุโขทัยราวห้าสิบกิโลเมตร ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของมรดกโลกชุดเดียวกับสุโขทัยและกำแพงเพชร แต่คนแวะน้อยกว่ามาก จึงยังเก็บบรรยากาศเมืองเก่าที่สงบเอาไว้ได้ครบ กลุ่มโบราณสถานใจกลางเมืองเริ่มที่วัดช้างล้อม ซึ่งมีเจดีย์ทรงลังกาองค์ใหญ่ตั้งบนฐานที่มีประติมากรรมช้างปูนปั้นเรียงล้อมรอบทั้งสี่ด้าน อันเป็นที่มาของชื่อวัดและเป็นภาพจำของที่นี่ ต่อด้วยวัดเจดีย์เจ็ดแถวที่อยู่ตรงข้ามกัน มีหมู่เจดีย์รูปทรงหลากหลายเรียงรายเป็นแถว สะท้อนอิทธิพลศิลปะทั้งสุโขทัย ลังกา และขอมในที่เดียว

เสน่ห์ที่คนไปมาแล้วพูดตรงกันคือความเงียบ เพราะที่นี่ไม่พลุกพล่านเหมือนอุทยานสุโขทัยฝั่งหลัก บางช่วงเดินชมได้เหมือนมีเมืองเก่าทั้งเมืองเป็นของตัวเอง ถ่ายรูปเจดีย์ฐานช้างได้โดยไม่ต้องรอคิวหรือหลบคน ต้นไม้ใหญ่ให้ร่มเงาเป็นช่วง ๆ บรรยากาศจึงเดินสบายกว่าฝั่งสุโขทัยที่โล่งกว่า การมีไกด์ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมเมืองนี้ถึงสำคัญ ทั้งเรื่องเตาเผาเครื่องสังคโลกที่เคยส่งออกไปไกล และความต่างของงานช่างแต่ละวัด ซึ่งถ้ามาเดินดูเองเฉย ๆ อาจมองผ่านไป หลายทัวร์ยังจับคู่ศรีสัชนาลัยกับกลุ่มเตาทุเรียงหรือแวะหมู่บ้านทอผ้าซิ่นตีนจกที่ขึ้นชื่อของอำเภอนี้ไว้ในโปรแกรมเดียว

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ตามตรง คือระยะทางจากตัวเมืองสุโขทัยไกลราวหนึ่งชั่วโมงต่อเที่ยว ถ้าไม่มีรถส่วนตัวแทบจำเป็นต้องพึ่งทัวร์หรือเช่ารถ เพราะรถสาธารณะไม่สะดวก พื้นที่อุทยานกว้างและกระจายตัว สิ่งอำนวยความสะดวกอย่างร้านอาหารหรือร้านน้ำมีน้อยกว่าฝั่งสุโขทัยมาก ควรเตรียมน้ำดื่มและของว่างไปเอง อากาศแถบนี้ร้อนและแดดจัด โบราณสถานหลายจุดเป็นลานโล่ง เดินกลางวันจึงเหนื่อย ควรมีหมวก ร่ม และครีมกันแดด ความเงียบที่เป็นจุดขายก็แลกมากับการที่บางจุดไม่มีเจ้าหน้าที่ประจำ และเนื่องจากเป็นเขตโบราณสถานศักดิ์สิทธิ์ ควรแต่งกายสุภาพและไม่ปีนป่ายโบราณสถาน

กำแพงเพชรเป็นอีกเมืองในกลุ่มมรดกโลกชุดเดียวกับสุโขทัยและศรีสัชนาลัย แต่อยู่คนละจังหวัดลงไปทางใต้ของตัวเมืองสุโขทัยราวเจ็ดสิบห้ากิโลเมตร เป็นเมืองที่นักท่องเที่ยวมองข้ามมากที่สุด ทั้งที่โบราณสถานสวยและบรรยากาศต่างจากอีกสองแห่งชัดเจน จุดเด่นของกำแพงเพชรคืองานก่อสร้างด้วยศิลาแลงสีน้ำตาลแดงแทนอิฐ และเขตอรัญญิกซึ่งเป็นกลุ่มวัดป่านอกกำแพงเมืองที่ร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่ ไฮไลต์คือวัดพระสี่อิริยาบถที่มีมณฑปประดิษฐานพระพุทธรูปสี่อิริยาบถ ทั้งยืน เดิน นั่ง และนอน โดยองค์พระยืนขนาดใหญ่ยังคงเห็นเค้าโครงชัด และวัดช้างรอบที่มีเจดีย์ฐานประดับช้างศิลาแลงเรียงรอบ ให้อารมณ์คล้ายวัดช้างล้อมของศรีสัชนาลัยแต่เป็นวัสดุคนละแบบ

เสน่ห์ที่คนไปมาแล้วพูดถึงคือความเงียบและร่มรื่น เขตอรัญญิกมีต้นไม้ใหญ่ปกคลุมทำให้เดินชมได้สบายกว่าลานโล่งของสุโขทัย บางช่วงแทบไม่เจอนักท่องเที่ยวคนอื่นเลย เหมาะกับสายประวัติศาสตร์ที่อยากค่อย ๆ เดินดูรายละเอียดและถ่ายรูปโดยไม่ต้องแย่งมุมกับใคร ในเขตกำแพงเมืองยังมีวัดพระแก้วและวัดพระธาตุที่เป็นวัดหลวงกลางเมือง และมีพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติกำแพงเพชรอยู่ใกล้กันสำหรับคนอยากเข้าใจภาพรวมก่อนเดินชม การมีไกด์หรือทัวร์ช่วยเชื่อมโยงว่ากำแพงเพชรทำหน้าที่เป็นเมืองหน้าด่านของสุโขทัยอย่างไร และทำไมงานช่างถึงเลือกใช้ศิลาแลงเป็นหลัก

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปตามตรง คือกำแพงเพชรอยู่ไกลจากตัวเมืองสุโขทัยที่สุดในสามอุทยาน และอยู่คนละจังหวัด ถ้าไม่มีรถส่วนตัวการเดินทางค่อนข้างยุ่งยาก ส่วนใหญ่ต้องพึ่งทัวร์หรือเช่ารถ การจัดรวมกำแพงเพชรกับสุโขทัยในวันเดียวจึงเหนื่อยและเสียเวลากับถนนมาก แนะนำให้แยกเป็นทริปต่างหากหรือแวะระหว่างขับผ่าน อุทยานยังแบ่งเป็นเขตในกำแพงเมืองและเขตอรัญญิกที่เก็บค่าเข้าชมแยกกัน จุดต่าง ๆ อยู่ห่างกันพอควร ควรมีรถหรือจักรยานเชื่อมระหว่างเขต สิ่งอำนวยความสะดวกในพื้นที่มีจำกัด ควรเตรียมน้ำดื่มไปเอง และเนื่องจากเป็นเขตโบราณสถานศักดิ์สิทธิ์ ควรแต่งกายสุภาพและไม่ปีนป่ายโบราณสถาน

ไม่ว่าจะเลือกไปอุทยานไหนในสามแห่ง คำถามต่อมาคือจะชมด้วยวิธีไหน เพราะทุกอุทยานพื้นที่กว้างจนเดินเท้าล้วนเหนื่อย วิธีที่คนแนะนำมากที่สุดสำหรับอุทยานสุโขทัยและศรีสัชนาลัยคือเช่าจักรยาน ราคาราวสามสิบถึงห้าสิบบาทต่อวัน ปั่นชมได้ทั่วและได้บรรยากาศ ถนนในเขตกำแพงเมืองเรียบและรถน้อย เหมาะกับคนที่อยากเที่ยวตามจังหวะของตัวเอง สำหรับคนที่ปั่นไม่ไหวหรือมากับผู้สูงอายุและเด็กเล็ก มีรถรางนำเที่ยววิ่งวนในเขตอุทยานสุโขทัยให้ขึ้นเป็นรอบ นั่งสบายและมีเสียงบรรยายเป็นจุด ส่วนคนที่อยากเข้าใจประวัติแบบลึกและไม่ต้องวางแผนเส้นทางเอง การจองทัวร์มีไกด์รวมรถรับส่งจะสะดวกที่สุด โดยเฉพาะถ้าจะไปศรีสัชนาลัยหรือกำแพงเพชรที่รถสาธารณะไม่สะดวก

เรื่องค่าเข้าชมเป็นสิ่งที่ควรเข้าใจก่อนไป เพราะทั้งสามอุทยานเก็บค่าเข้าชมแยกเป็นรายโซนหรือรายเขต ไม่ใช่บัตรใบเดียวเที่ยวได้ทุกที่ อุทยานสุโขทัยแบ่งเป็นโซนกลาง เหนือ และตะวันตก แต่ละโซนคิดค่าเข้าราวยี่สิบบาทสำหรับคนไทยและหนึ่งร้อยบาทสำหรับชาวต่างชาติ มีบัตรรวมสำหรับคนที่ตั้งใจเที่ยวหลายโซน ถ้านำจักรยานหรือรถเข้าไปในเขตจะมีค่าธรรมเนียมพาหนะเพิ่มอีกเล็กน้อย ศรีสัชนาลัยและกำแพงเพชรก็คิดในลักษณะเดียวกัน ควรเตรียมเงินสดไว้จ่ายหน้างานเพราะบางจุดไม่รับบัตร และตรวจสอบก่อนว่าค่าทัวร์ที่จองรวมค่าเข้าอุทยานแล้วหรือยัง เพื่อไม่ให้งบบานปลาย