เที่ยวธรรมชาติ
ตาก ไปไหนดี

ทีลอซูคือน้ำตกที่ทำให้คนดั้นด้นมาถึงอุ้มผาง เป็นน้ำตกหินปูนขนาดใหญ่ที่ไหลลงมาเป็นม่านกว้างหลายชั้นกลางเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของผืนป่าตะวันตกที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ การมาที่นี่จึงไม่ใช่แค่ดูน้ำตก แต่เป็นทริปเข้าป่าลึกที่ได้เห็นความสมบูรณ์ของธรรมชาติจริง ทริปยอดนิยมมักรวมการล่องแก่งลำน้ำแม่กลองผ่านโตรกผาและน้ำตกเล็ก ๆ ริมทาง แช่น้ำแร่ ดูดอกไม้ป่า แล้วเดินเท้าต่ออีกช่วงเข้าไปถึงตัวน้ำตกทีลอซู บรรยากาศระหว่างทางร่มครึ้มไปด้วยต้นไม้ใหญ่และเสียงน้ำ เป็นประสบการณ์ที่ต่างจากน้ำตกริมถนนทั่วไปอย่างสิ้นเชิง

เรื่องสำคัญที่สุดที่ต้องเน้นย้ำคือ อุ้มผาง-ทีลอซูอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า การเข้าไปต้องผ่านทัวร์หรือผู้ประกอบการที่มีใบอนุญาตและลงทะเบียนกับทางเขตเท่านั้น ไม่สามารถขับรถหรือเดินป่าเข้าไปเองได้ตามใจ ช่วงหน้าฝนบางเส้นทางปิดหรือจำกัดจำนวนคนเพื่อความปลอดภัยและดูแลระบบนิเวศ การจองทัวร์ล่วงหน้าจึงช่วยทั้งเรื่องใบอนุญาต ที่พักในอุ้มผาง รถรับส่ง และไกด์ที่รู้เส้นทาง การเดินทางเองก็ไม่ง่าย ต้องผ่านแม่สอดแล้วขึ้นทางหลวง 1090 สายแม่สอด-อุ้มผาง ที่มีโค้งต่อเนื่องกว่า 1,200 โค้ง ไต่เขาตลอดทาง ใช้เวลาหลายชั่วโมงและคนเมารถง่ายควรเตรียมยาไว้ล่วงหน้า

ช่วงที่เหมาะที่สุดคือปลายฝนต่อต้นหนาว ราวเดือนตุลาคมถึงธันวาคม เพราะน้ำในน้ำตกยังแรงและเต็ม ป่าเขียวชอุ่ม อากาศเย็นสบาย และเส้นทางเปิดให้เที่ยวได้เต็มที่ ส่วนหน้าแล้งน้ำจะน้อยลงและน้ำตกไม่อลังการเท่า ข้อดีของทริปนี้คือได้เห็นน้ำตกใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของไทยพร้อมประสบการณ์ล่องแก่งและเดินป่าในผืนเดียว เหมาะกับคนที่ชอบผจญภัยและมีเวลาพอ ข้อที่ต้องทำใจคือใช้เวลาและแรงมากที่สุดในสี่แบบ ต้องค้างคืนอย่างน้อยสองคืน รับถนนภูเขาคดเคี้ยวได้ และต้องวางแผนล่วงหน้าเพราะที่พักกับทัวร์ในอุ้มผางมีจำกัดและเต็มไวในหน้าท่องเที่ยว

ดอยหัวหมดเป็นจุดชมวิวบนสันเขาในเขตอุ้มผางที่ขึ้นชื่อเรื่องทะเลหมอกยามเช้า เมื่อขึ้นไปถึงในช่วงก่อนพระอาทิตย์ขึ้น จะเห็นทะเลหมอกลอยเต็มหุบเขาเบื้องล่าง มีแนวเทือกเขาซ้อนกันเป็นชั้นไกลสุดลูกหูลูกตา และเมื่อแสงแรกสาดขึ้นมา หมอกจะค่อย ๆ เปลี่ยนสีเป็นทองอมส้ม เป็นภาพที่หลายคนตั้งใจตื่นแต่เช้ามืดเพื่อมาเก็บโดยเฉพาะ จุดเด่นของดอยหัวหมดคือวิวที่เปิดโล่งเกือบรอบตัว มองเห็นได้กว้าง ทำให้เป็นจุดถ่ายรูปทะเลหมอกและพระอาทิตย์ขึ้นที่คนนิยมมากที่สุดแห่งหนึ่งของอุ้มผาง มักถูกจัดไว้เป็นกิจกรรมเช้าตรู่คู่กับทริปเที่ยวทีลอซู

เพราะตัวจุดชมวิวอยู่บนสันเขาและช่วงสุดท้ายเป็นทางชันแคบ การขึ้นดอยหัวหมดส่วนใหญ่ต้องใช้รถขับเคลื่อนสี่ล้อหรือรถของผู้ประกอบการท้องถิ่นที่ชำนาญเส้นทาง ไม่เหมาะกับการขับรถเก๋งขึ้นเอง โดยเฉพาะช่วงที่ทางลื่นหลังฝน ทริปมักออกเดินทางตั้งแต่ตีสี่ตีห้าเพื่อให้ทันแสงเช้า อากาศบนดอยหนาวเย็นและลมแรงกว่าด้านล่างมาก ควรเตรียมเสื้อกันหนาวไปด้วยแม้จะมาหน้าที่ไม่ใช่หน้าหนาวก็ตาม เนื่องจากอยู่ในพื้นที่เดียวกับอุ้มผาง การมาดอยหัวหมดจึงมักรวมอยู่ในแพ็กเกจทัวร์อุ้มผางที่มีใบอนุญาตและคนนำทางอยู่แล้ว สะดวกและปลอดภัยกว่าการหาทางขึ้นเอง

ช่วงที่เหมาะที่สุดคือปลายฝนต่อต้นหนาว ราวเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคม เพราะเป็นช่วงที่มีโอกาสเจอทะเลหมอกหนาและอากาศเย็นสบายที่สุด ยิ่งอากาศเย็นและความชื้นเหมาะ ทะเลหมอกก็ยิ่งสวย ข้อดีของดอยหัวหมดคือให้วิวทะเลหมอกและเทือกเขาที่คุ้มกับการตื่นเช้า และใช้เวลาไม่นานถ้าพักอยู่ในอุ้มผางอยู่แล้ว ข้อที่ต้องเผื่อใจคือต้องตื่นแต่เช้ามืด สภาพอากาศเอาแน่นอนไม่ได้ บางเช้าหมอกน้อยหรือฟ้าปิดก็มี และการขึ้นดอยต้องพึ่งรถที่เหมาะกับทางชัน ไม่ใช่จุดที่ขับรถทั่วไปขึ้นไปเองได้สะดวก

เขื่อนภูมิพลเป็นเขื่อนคอนกรีตโค้งขนาดใหญ่ที่กั้นลำน้ำปิงในอำเภอสามเงา ทางใต้ของจังหวัดตาก เป็นเขื่อนขนาดใหญ่แห่งแรก ๆ ของไทยและมีอ่างเก็บน้ำเหนือเขื่อนที่กว้างมาก ล้อมรอบด้วยภูเขาเขียวขจี จุดขายของที่นี่ไม่ใช่การเดินป่า แต่เป็นการล่องเรือออกไปชมทัศนียภาพของอ่างเก็บน้ำที่เงียบสงบ น้ำนิ่งใส สะท้อนเงาภูเขา บางเส้นทางล่องเรือพาไปยังจุดชมวิว เกาะแก่งกลางน้ำ และแพร้านอาหารที่ลอยอยู่กลางอ่าง ให้แวะกินปลาสด ๆ ที่จับจากในอ่างเก็บน้ำ เป็นการเที่ยวธรรมชาติแบบสบาย ๆ ที่เน้นพักผ่อนมากกว่าลุยและออกแรง

ข้อดีที่ชัดที่สุดของเขื่อนภูมิพลคือเดินทางง่ายที่สุดในสี่แบบ อยู่ห่างจากตัวเมืองตากราว 60 กม. และเส้นทางส่วนใหญ่เป็นถนนราบ ไม่ต้องผ่านถนนภูเขาคดเคี้ยวแบบทางไปอุ้มผาง จึงเหมาะกับครอบครัวที่มีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุ และคนที่อยากเที่ยวธรรมชาติแต่ไม่อยากเดินเยอะ กิจกรรมหลากหลายให้เลือกตามเวลา ตั้งแต่ล่องเรือระยะสั้นครึ่งวัน ไปจนถึงลงเรือไปพักแพค้างคืนกลางอ่างเก็บน้ำเพื่อชมวิวยามเช้าและเย็น ราคาค่าเรือมักคิดแบบเหมาลำ มากันหลายคนแล้วหารกันจะคุ้มกว่า

ช่วงที่เหมาะที่สุดคือปลายฝนต่อหน้าหนาว ราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ เพราะเป็นช่วงที่อ่างเก็บน้ำมีน้ำเยอะ ทิวทัศน์สวย อากาศเย็นสบาย ล่องเรือแล้วไม่ร้อน หน้าแล้งระดับน้ำในอ่างจะลดลงและวิวอาจไม่เต็มอิ่มเท่า สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปคือกิจกรรมหลักอยู่บนเรือและแพ ถ้าคาดหวังการเดินป่าหรือน้ำตกอาจไม่ตรงกับที่นี่ ควรตกลงเส้นทางล่องเรือ เวลารวม และราคากับผู้ให้บริการเรือให้ชัดก่อนออก และเผื่อเรื่องแดดกลางอ่างที่ค่อนข้างแรงแม้จะมีลมเย็น ควรเตรียมหมวกและครีมกันแดดไปด้วย

ถ้ามีเวลาไม่มากหรืออยากเที่ยวธรรมชาติแบบไม่ต้องลุยไกล อุทยานใกล้ตัวเมืองตากสองแห่งนี้ตอบได้ดี อุทยานแห่งชาติลานสางอยู่ห่างจากตัวเมืองราว 20 กม. ตามทางหลวงหมายเลข 105 สายตาก-แม่สอด มีน้ำตกลานสางที่ไหลลงมาเป็นชั้นหินกลางป่า มีเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติระยะสั้นให้เดินเล่นถึงน้ำตกชั้นต่าง ๆ ส่วนอุทยานแห่งชาติตากสินมหาราชอยู่ห่างออกไปราว 26 กม. ตามทางหลวงหมายเลข 12 สายตาก-แม่สอด ไฮไลต์คือต้นกระบากใหญ่ที่มีอายุหลายร้อยปี ลำต้นสูงชะลูดจนต้องแหงนคอมอง มีทางเดินไม้วนรอบโคนต้นให้ชมใกล้ ๆ พร้อมสะพานแขวนและจุดชมวิวในบริเวณเดียวกัน

ข้อดีที่ชัดที่สุดคือใกล้เมืองและเดินทางง่าย ทั้งสองแห่งอยู่ติดทางหลวงสายหลักที่ถนนดี ขับรถถึงได้สบายและไปเช้าเย็นกลับได้ในวันเดียว ไม่ต้องค้างคืนหรือผ่านถนนภูเขาคดเคี้ยวแบบทางไปอุ้มผาง จึงเหมาะกับครอบครัวที่มีเด็ก มือใหม่ที่ยังไม่ชินการเดินป่าหนัก และคนที่แวะเที่ยวระหว่างเดินทางผ่านตาก เส้นทางเดินในอุทยานเป็นระยะสั้นถึงปานกลาง ไม่โหด เหมาะกับการเดินเล่นชมธรรมชาติมากกว่าเดินป่าจริงจัง และมีสิ่งอำนวยความสะดวกพื้นฐานทั้งลานจอดรถ ห้องน้ำ และจุดพักในเขตอุทยาน

ช่วงที่เหมาะที่สุดคือหน้าฝนถึงปลายฝน ราวเดือนมิถุนายนถึงตุลาคม เพราะน้ำตกลานสางจะมีน้ำมากและสวยที่สุด ส่วนต้นกระบากใหญ่และเส้นทางเดินป่าที่ตากสินมหาราชเที่ยวได้เกือบทั้งปี หน้าหนาวอากาศเย็นสบายเดินสนุก สิ่งที่ควรเผื่อใจคือถ้ามาหน้าแล้งน้ำในน้ำตกลานสางจะน้อยและไม่อลังการเท่าหน้าฝน และความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติที่นี่เทียบไม่ได้กับทีลอซูหรือดอยหัวหมดในอุ้มผาง แต่แลกกับความสะดวกที่ไปง่าย ใช้เวลาน้อย และเหมาะกับทุกวัย ทั้งสองแห่งเก็บค่าเข้าอุทยานตามอัตราปกติของกรมอุทยาน ควรเตรียมเงินสดและรองเท้าที่เดินทางป่าได้ไปด้วย