9 กิจกรรมน่าทำ
ใน บึงกาฬ

หินสามวาฬคือกลุ่มหินทรายขนาดยักษ์สามก้อนที่ยื่นออกมาจากขอบหน้าผาบนภูสิงห์ เขตป่าสงวนแห่งชาติในอำเภอเมืองบึงกาฬ รูปทรงของหินมองจากมุมด้านข้างคล้ายวาฬสามตัวว่ายเรียงกัน คนในพื้นที่เรียกกันว่าวาฬพ่อ วาฬแม่ และวาฬลูก จุดนี้กลายเป็นหมุดหมายที่คนอยากมาถ่ายรูปกับหินริมผาและชมวิวป่าเขียวกับลำน้ำโขงไกล ๆ ในเฟรมเดียว เสน่ห์ที่ทำให้คนตื่นตั้งแต่ตีสี่ตีห้าขึ้นมาคือช่วงพระอาทิตย์ขึ้น เพราะบางเช้าจะมีทะเลหมอกลอยอยู่เบื้องล่าง แสงเช้าตกกระทบผิวหินให้สีอุ่น ๆ เป็นภาพที่หาดูได้ไม่บ่อยในภาคอีสาน หินก้อนพ่อและก้อนแม่เดินขึ้นไปยืนถ่ายรูปได้ ส่วนก้อนลูกให้ดูอยู่ห่าง ๆ เพื่อความปลอดภัย

การขึ้นไปหินสามวาฬต้องต่อรถท้องถิ่นเป็นหลัก เพราะเส้นทางช่วงบนเป็นทางดินและทางชันที่รถเก๋งขึ้นเองไม่ไหว เมื่อขับรถส่วนตัวมาถึงจุดจอดด้านล่างแล้วจะมีรถกระบะของชุมชนรอรับขึ้นไปส่งถึงด้านบน คิดค่าบริการเป็นรายคันนั่งได้หลายคน ช่วยกันหารกันไปก็ตกคนละไม่กี่ร้อย ถึงด้านบนแล้วยังต้องเดินเท้าต่ออีกช่วงสั้น ๆ ตามทางไปยังลานหิน คนที่มาส่วนใหญ่จะจับจองมุมถ่ายรูปกันตั้งแต่ฟ้ายังไม่สว่าง ควรวางแผนออกจากที่พักในตัวเมืองบึงกาฬตั้งแต่ก่อนตีห้าถ้าอยากทันแสงแรก บนแพลตฟอร์มรีวิวอย่าง Tripadvisor หินสามวาฬได้คะแนนเฉลี่ยราว 4.8 เต็ม 5 เสียงส่วนใหญ่ชมว่าวิวกว้างสวยเกินคาดและแปลกใจว่าทำไมที่นี่ยังไม่ค่อยมีคนรู้จักเท่าที่ควร

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือเรื่องความปลอดภัยริมผา หินสามวาฬอยู่บนขอบหน้าผาสูงหลักร้อยเมตรและไม่มีราวกั้นแบบเต็มพื้นที่ ควรอยู่ห่างจากขอบ ระวังลมแรง และดูแลเด็กเล็กอย่างใกล้ชิด อย่าปีนไปยืนถ่ายรูปในจุดเสี่ยงเพื่อภาพสวย ข้อสองคือต้องตื่นเช้ามากและอากาศช่วงเช้าบนภูค่อนข้างเย็น ควรเตรียมเสื้อกันหนาวหรือเสื้อแขนยาวไปด้วย ข้อสามคือทะเลหมอกไม่ได้มีทุกวัน ขึ้นกับสภาพอากาศและฤดู ช่วงที่ลุ้นหมอกได้มากคือปลายฝนต้นหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคม ข้อสี่คือช่วงไฮซีซันวันหยุดยาวคนเยอะและคิวรถท้องถิ่นอาจต้องรอ ควรไปถึงจุดจอดแต่เช้า เตรียมเงินสดค่ารถ สวมรองเท้าที่เดินทางดินและหินได้ และเก็บขยะกลับลงมาด้วยเพื่อรักษาพื้นที่ให้คนหลังได้เที่ยวต่อ

ถ้ำนาคาเป็นจุดที่คนพูดถึงมากที่สุดของบึงกาฬในช่วงหลัง อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติภูลังกา อำเภอบึงโขงหลง เสน่ห์อยู่ที่ก้อนหินขนาดใหญ่ที่ผิวแตกลายเป็นเกล็ดคล้ายลำตัวพญานาค เกิดจากการผุพังของหินทรายตามธรรมชาติมานานนับล้านปี พอมาบวกกับตำนานปู่อือลือและความเชื่อเรื่องพญานาคของคนอีสาน ที่นี่จึงกลายเป็นหมุดหมายของสายมูที่อยากไปขอพรและถ่ายรูปกับหินเกล็ดนาคาตัวจริง จุดเด่นคือความรู้สึกเหมือนได้เดินเข้าไปในเรื่องเล่า ไม่ใช่แค่ไปดูก้อนหินเฉย ๆ แต่การจะขึ้นไปถึงต้องแลกมาด้วยการวางแผนล่วงหน้าและแรงขาพอสมควร ไม่ใช่ที่เที่ยวแบบขับรถถึงหน้าถ้ำแล้วเดินไม่กี่ก้าว

กฎการเข้าเป็นเรื่องที่ต้องอ่านให้ละเอียดก่อนไป เพราะถ้ำนาคาจำกัดจำนวนคนต่อวันเพื่อรักษาสภาพเส้นทางและความปลอดภัย นักท่องเที่ยวต้องจองคิวล่วงหน้าผ่านแอปพลิเคชัน QueQ (ช่วงที่เปิดให้จองมักเปิดล่วงหน้าราว 15 วัน) บางช่วงมีโควตาวอล์กอินเพิ่มแต่ก็จำกัดจำนวนและหมดเร็ว จึงควรกดจองในแอปไว้ก่อนจะแน่นอนกว่า เมื่อถึงหน้าอุทยานฯ ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมเข้าเขตอุทยานแห่งชาติและค่าประกัน คนไทยกับต่างชาติจ่ายคนละอัตรา และกฎสำคัญคือทุกกลุ่มต้องมีไกด์ท้องถิ่นนำทางขึ้นถ้ำ ค่าไกด์คิดเป็นรายกลุ่ม (กลุ่มละไม่เกินราว 7 คน) จึงคุ้มกว่าถ้าไปกันหลายคนแล้วหารเฉลี่ย ควรเช็กเวลาเปิด-ปิดเส้นทางด้วย เพราะปกติปล่อยขึ้นถึงช่วงบ่ายต้น ๆ และต้องลงให้พ้นก่อนเย็น อีกทั้งอุทยานฯ มักปิดเส้นทางช่วงเดือนพฤษภาคมเพื่อพักฟื้นสภาพป่าและซ่อมทาง จึงต้องเลี่ยงช่วงนั้น

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือเส้นทางเดินขึ้นถ้ำระยะทางประมาณ 1,400 เมตรต่อขา ฟังดูไม่ไกลแต่เป็นทางขึ้นเขา มีทั้งบันได ทางดินลื่น และบางช่วงต้องจับเชือกปีนขึ้นลง รวมเวลาไป-กลับและแวะจุดต่าง ๆ ราว 4-5 ชั่วโมง คนที่ไม่ค่อยได้ออกกำลังกาย ผู้สูงอายุ คนมีโรคหัวใจ หรือคนท้อง ควรประเมินร่างกายให้ดีหรือปรึกษาหมอก่อน อากาศบนเขาร้อนและชื้น ยิ่งช่วงสายแดดแรง จึงควรออกเดินแต่เช้าตั้งแต่ราว 6 โมงครึ่งเพื่อเลี่ยงแดดและคนแน่น เตรียมน้ำดื่มให้พอ ผงเกลือแร่ ถุงมือกันเชือกบาดมือ รองเท้าผ้าใบหรือรองเท้าเดินป่าที่ยึดเกาะดี และเสื้อกันฝนบาง ๆ ไว้เผื่อหน้าฝน ห้ามปีนป่ายหรือขีดเขียนบนก้อนหินนาคา และควรเดินตามไกด์กับทำตามกฎอุทยานฯ อย่างเคร่งครัด เพราะเป็นทั้งพื้นที่อนุรักษ์และสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่คนท้องถิ่นให้ความเคารพ

ภูทอกคือภูเขาหินทรายที่ตั้งโดดเดี่ยวอยู่กลางที่ราบในอำเภอศรีวิไล จังหวัดบึงกาฬ ตัววัดชื่อทางการว่าวัดเจติยาคีรีวิหาร เป็นวัดสายกรรมฐานที่หลวงปู่จวน กุลเชฏโฐ เป็นผู้ริเริ่มบุกเบิก จุดที่คนพูดถึงกันมากที่สุดคือบันไดและสะพานไม้ที่สร้างไต่วนรอบหน้าผาขึ้นไปเป็นชั้น ๆ รวม 7 ชั้น ทั้งหมดสร้างด้วยแรงคนไม่ได้ใช้เครื่องจักร แต่ละชั้นค่อย ๆ พาขึ้นสูงจนถึงช่วงที่เป็นสะพานไม้เลียบผาแคบ ๆ มีเพียงราวไม้กั้น มองลงไปเห็นที่ราบเบื้องล่าง เดินไปก็ได้ทั้งวิวและได้ทั้งความรู้สึกท้าทายในคราวเดียว หลายคนตั้งใจมาที่นี่เพื่อไหว้พระ ทำบุญ และเดินขึ้นไปเก็บภาพวิวมุมสูงที่หาดูได้ยากในภาคอีสาน

การเดินขึ้นภูทอกแบ่งตามระดับชั้น ชั้นล่าง ๆ เป็นทางเดินและบันไดที่ยังไม่ชันมาก พอขึ้นไปถึงชั้น 5 ชั้น 6 จะเริ่มเจอสะพานไม้เลียบหน้าผาที่แคบและสูง บางช่วงเป็นบันไดไม้ตั้งชันเกือบ 90 องศา จุดชมวิวที่สวยที่สุดอยู่บริเวณชั้นบน มองเห็นที่ราบและแนวป่าเขียวกว้างไกล วัดไม่เก็บค่าเข้าชม ใครอยากทำบุญก็ทำได้ตามศรัทธา เปิดให้ขึ้นราว 8.30-17.00 น. ควรเผื่อเวลาไป-กลับสัก 2-3 ชั่วโมง เพราะต้องเดินช้า ๆ และแวะพักเป็นระยะ ช่วงที่อากาศดีและวิวสวยคือหน้าหนาวปลายปีถึงต้นปี ส่วนหน้าฝนไม้จะลื่นและมีหมอกบัง บึงกาฬอยู่ไกลจากกรุงเทพฯ คนส่วนใหญ่บินลงอุดรธานีหรือนครพนมแล้วต่อรถ หรือขับรถเที่ยวแถบริมโขงต่อเนื่องหลายวัน

ข้อที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือภูทอกเป็นสถานที่ที่ต้องระวังเรื่องความสูงจริง ๆ สะพานไม้บางช่วงแคบ ราวกั้นเตี้ย และไม้เก่าตามอายุการใช้งาน คนที่กลัวความสูงหรือมีปัญหาหัวใจควรประเมินตัวเองก่อน และไม่ควรฝืนขึ้นชั้นบนสุดถ้ารู้สึกไม่ไหว ควรสวมรองเท้าที่กระชับเกาะพื้นดี ไม่ใส่รองเท้าแตะพื้นลื่น ช่วงวันหยุดคนขึ้นเยอะ ทางแคบทำให้ต้องรอสวนกันเป็นจังหวะ เพราะเป็นวัดจึงควรแต่งกายสุภาพ ไม่ใส่เสื้อสายเดี่ยวหรือกางเกงขาสั้นมาก งดส่งเสียงดังและระวังกิริยาให้เหมาะกับสถานที่ปฏิบัติธรรม ไม่ควรพาเด็กเล็กมากขึ้นช่วงสะพานเลียบผา และควรพกน้ำดื่มขึ้นไปด้วยเพราะด้านบนไม่มีร้านค้า

วัดอาฮงศิลาวาสตั้งอยู่ริมแม่น้ำโขงในเขตอำเภอเมืองบึงกาฬ ห่างจากตัวเมืองราว 20 กิโลเมตร จุดที่คนรู้จักกันมากที่สุดคือ "สะดือแม่น้ำโขง" ตรงแก่งอาฮง ซึ่งเป็นช่วงที่แม่น้ำโขงคอดแคบและโค้ง ทำให้เกิดวังน้ำวนลึก คนท้องถิ่นเล่าต่อกันมาว่าเป็นจุดที่แม่น้ำโขงลึกที่สุด เคยมีการหย่อนเชือกวัดความลึกได้หลายสิบเมตร เวลามีซากไม้หรือวัสดุลอยมาถึงตรงนี้มักหมุนวนอยู่พักหนึ่งก่อนไหลต่อ ภายในวัดมีวิหารประดิษฐานพระพุทธคุวานันท์ศาสดา พระพุทธรูปทองเหลืององค์ใหญ่หน้าตักกว้างราว 4 เมตร ให้สายบุญได้เข้าไปกราบขอพร บรรยากาศโดยรวมเงียบสงบ ร่มรื่น เหมาะกับคนที่อยากหลบความวุ่นวายมานั่งริมโขง

เสน่ห์อีกอย่างคือทางเดินเลียบแม่น้ำที่วัดจัดไว้ มีป้ายสะดือแม่น้ำโขงให้ถ่ายรูป เดินไปตามแนวหินจะเห็นแก่งหินโผล่พ้นน้ำในหน้าแล้ง และมองข้ามฝั่งไปเห็นเมืองปากซันของ สปป.ลาว มีเจดีย์สีทองตั้งอยู่บนเนินหินให้เก็บภาพ ช่วงเช้าตรู่และเย็นก่อนพระอาทิตย์ตกเป็นเวลาที่แสงสวยและอากาศเย็นสบายที่สุด หลายคนที่มารีวิวบอกว่าชอบความเป็นธรรมชาติของก้อนหินใหญ่ที่จัดวางอยู่ในสวนริมน้ำ และคนที่วัดก็เป็นกันเองน่ารัก บางคนถึงกับแนะนำให้ค้างที่พักของวัดสักคืนเพื่อได้ซึมซับบรรยากาศเต็มที่ ถ้าวางแผนเที่ยวบึงกาฬ ที่นี่มักถูกจับคู่กับภูทอกและถ้ำนาคาในทริปเดียวกัน

ข้อควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือ "สะดือแม่น้ำโขง" ที่เป็นวังน้ำวนจะเห็นชัดเฉพาะช่วงหน้าฝนที่น้ำมากและกระแสแรง หน้าแล้งน้ำลดจะเห็นแก่งหินสวยแต่ตัววังน้ำวนแทบไม่เห็น บางคนที่มารีวิวก็บอกว่ามาถึงแล้วมองหาสะดือแม่น้ำโขงไม่เจอเพราะมาผิดฤดู จึงควรทำใจว่าไฮไลต์หลักอยู่ที่บรรยากาศริมโขง วิหาร และวิวฝั่งลาวมากกว่าปรากฏการณ์น้ำวน ตัววัดอยู่นอกเมืองพอสมควร ไม่มีรถประจำทางเข้าถึงสะดวก ควรมีรถส่วนตัวหรือเช่ารถ/มอเตอร์ไซค์จากตัวเมืองบึงกาฬ แต่งกายสุภาพเพราะเป็นวัด และสวมรองเท้าที่เดินบนหินได้ถนัดเพราะทางเดินริมน้ำบางช่วงเป็นแก่งหินไม่เรียบ เตรียมหมวกกับน้ำดื่มไปด้วยเพราะกลางวันแดดค่อนข้างแรง

น้ำตกเจ็ดสีอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูวัว อำเภอบุ่งคล้า เป็นน้ำตกที่คนบึงกาฬพูดถึงมากที่สุดตัวหนึ่ง จุดเด่นคือลานหินกว้างที่น้ำไหลแผ่ลงมาเป็นแผงกว้าง เวลาแดดส่องกระทบละอองน้ำและผิวหินจะเห็นเป็นสีสันหลายเฉด จนเป็นที่มาของชื่อ "เจ็ดสี" ช่วงที่สวยและน้ำเยอะที่สุดคือหน้าฝนราวเดือนกรกฎาคมถึงตุลาคม สายน้ำจะเต็มลานหินและไหลแรงกว่าฤดูอื่นชัดเจน ส่วนหน้าแล้งน้ำจะน้อยลงมากจนบางช่วงเหลือแค่ธารบาง ๆ การมาที่นี่จึงเหมาะกับคนที่อยากสัมผัสธรรมชาติแท้ ๆ ของภาคอีสานตอนบน ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวที่จัดฉากไว้ให้ถ่ายรูปอย่างเดียว

การเข้าถึงต้องเดินเท้าจากจุดจอดรถเข้าไปตามเส้นทางในป่าพอสมควร ระยะทางไม่ไกลมากแต่พื้นเป็นดินและหินธรรมชาติ บางช่วงเป็นทางลาดเลียบลำธาร คนที่เดินไหวและใส่รองเท้ายึดเกาะดีจะสนุกกับบรรยากาศป่าเขียว ๆ ระหว่างทาง เมื่อถึงตัวน้ำตกจะเห็นลานหินเปิดโล่งกว้าง มีแอ่งน้ำให้ลงเล่นได้ในจุดที่กระแสน้ำไม่แรง เหมาะกับการนั่งพักกินข้าวห่อ แช่เท้า และถ่ายรูปกับฉากน้ำตกแบบเต็มเฟรม เพราะอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า สิ่งอำนวยความสะดวกจึงมีจำกัด ควรเตรียมน้ำดื่มและของกินไปเอง และเก็บขยะกลับออกมาทุกครั้ง

เรื่องที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือหินบริเวณน้ำตกลื่นมากโดยเฉพาะหน้าฝนที่มีตะไคร่เกาะ หลายคนที่ไปมาเตือนตรงกันว่าให้ระวังการเดินบนลานหินเปียกและอย่าเดินเข้าใกล้จุดที่น้ำไหลเชี่ยว เพราะพลาดพลั้งแล้วอันตราย ช่วงน้ำมากจริง ๆ บางส่วนของน้ำตกด้านบนอาจปิดหรือมีป้ายเตือนไม่ให้ขึ้นไป ควรเชื่อป้ายและเจ้าหน้าที่ ไม่ฝ่าเข้าไป เส้นทางถนนช่วงสุดท้ายก่อนถึงบางฤดูค่อนข้างลำบาก รถเก๋งเตี้ยอาจไปไม่สะดวก คนที่ไม่มีรถส่วนตัวมักจ้างเหมารถหรือมอเตอร์ไซค์รับจ้างจากตัวเมือง ควรเช็กสภาพอากาศและระดับน้ำก่อนออกเดินทาง หากฝนตกหนักติดต่อกันควรเลื่อน เพราะน้ำป่าและทางลื่นทำให้เที่ยวไม่ปลอดภัย

บึงโขงหลงเป็นบึงน้ำจืดผืนใหญ่ของจังหวัดบึงกาฬ ทอดยาวราว 13 กิโลเมตรครอบคลุมพื้นที่กว่า 8,000 ไร่ในเขตอำเภอบึงโขงหลงต่อเนื่องถึงอำเภอเซกา น้ำในบึงตื้น ลึกเฉลี่ยแค่ราวครึ่งเมตรถึงหนึ่งเมตร จึงกลายเป็นแหล่งอาหารและที่พักพิงของนกน้ำจำนวนมาก ในปี 2544 บึงแห่งนี้ได้ขึ้นทะเบียนเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำสำคัญระหว่างประเทศ (แรมซาร์ไซต์) ลำดับที่ 2 ของไทย เสน่ห์ของที่นี่ไม่ได้อยู่ที่กิจกรรมหวือหวา แต่อยู่ที่บรรยากาศเงียบสงบของบึงกว้างสุดลูกหูลูกตา ริมบึงมีสวนสาธารณะ หอชมนก และจุดชมวิวให้เดินเล่น เข้าชมได้ฟรีไม่มีค่าธรรมเนียม เหมาะกับคนที่อยากหลบความวุ่นวายมานั่งดูน้ำ ดูนก และรอแสงเย็น

ช่วงที่คนนิยมมามากที่สุดคือหน้าหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ เพราะเป็นฤดูที่นกน้ำและนกอพยพเข้ามาอาศัยเยอะที่สุด มีทั้งนกยาง นกเป็ดน้ำ นกกระเต็น และนกลุยน้ำอีกหลายชนิด ข้อมูลสำรวจพบนกในบึงเกือบ 30 ชนิด จึงเป็นสนามฝึกดูนกที่ดีสำหรับมือใหม่ ควรมาตั้งแต่เช้าตรู่หรือช่วงบ่ายแก่ ๆ ที่นกออกหากินและแสงสวย พกกล้องส่องทางไกลหรือเลนส์ซูมมาด้วยจะดูสนุกขึ้นมาก อีกไฮไลต์คือช่วงเย็นที่พระอาทิตย์ค่อย ๆ ตกลงเหนือผืนน้ำ ท้องฟ้าเปลี่ยนสีสะท้อนลงบึงเป็นภาพที่หลายคนตั้งใจมารอถ่าย ใครอยากเห็นบึงใกล้ ๆ ก็มีเรือของชาวบ้านรับพาล่องชมเป็นรอบ ตกลงราคากันหน้างานได้

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนมา คือบึงโขงหลงเป็นแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติแบบเรียบง่าย สิ่งอำนวยความสะดวกมีไม่มากเท่าแหล่งท่องเที่ยวใหญ่ ร้านค้าและห้องน้ำอาจไม่ได้เปิดตลอด ควรเตรียมน้ำดื่มและของกินติดตัวมาเอง หน้าหนาวลมริมบึงค่อนข้างแรงและเย็น ควรมีเสื้อกันลม ส่วนหน้าฝนทางเดินบางช่วงอาจแฉะและมียุงชุม พกยากันยุงมาด้วยจะสบายกว่า การเดินทางมาที่นี่สะดวกที่สุดคือขับรถเอง เพราะรถสาธารณะเข้าถึงยากและไม่ได้มีบ่อย ช่วงกลางวันแดดจัดและร่มเงาน้อย การมาช่วงเช้าหรือเย็นจึงทั้งเจอนกมากกว่าและไม่ร้อนเกินไป หากตั้งใจมาดูนกจริงจัง ควรสำรวจตำแหน่งหอชมนกและมุมที่นกลงหากินไว้ก่อน เพราะบึงกว้างมากและนกกระจายอยู่หลายจุด

น้ำตกถ้ำพระเป็นน้ำตกในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูวัว ฝั่งบ้านถ้ำพระ อำเภอเซกา จังหวัดบึงกาฬ จุดที่ทำให้ที่นี่ต่างจากน้ำตกทั่วไปคือวิธีเข้าถึง เพราะต้องเอารถไปจอดที่ท่าเรือ แล้วนั่งเรือของชาวบ้านล่องไปตามลำน้ำราวสิบถึงสิบห้านาที ก่อนขึ้นฝั่งเดินเท้าต่ออีกช่วงสั้น ๆ ผ่านป่าเข้าไปถึงตัวน้ำตก บรรยากาศระหว่างทางร่มครึ้มไปด้วยต้นไม้ใหญ่ ได้ยินเสียงน้ำและเสียงป่าตลอดทาง ตัวน้ำตกไหลผ่านลานหินทรายกว้าง มีหลายชั้น และมีร่องหินที่น้ำไหลลื่นจนคนนิยมใช้เป็นสไลเดอร์ธรรมชาติ ลื่นไถลลงแอ่งน้ำด้านล่างกันอย่างสนุก เป็นภาพจำที่คนไปเที่ยวบึงกาฬหน้าฝนพูดถึงกันบ่อย

เสน่ห์จริง ๆ ของน้ำตกถ้ำพระอยู่ที่การเป็นน้ำตกตามฤดู ช่วงที่น้ำเยอะและสวยที่สุดคือหน้าฝนราวเดือนกรกฎาคมถึงต้นตุลาคม ทางเจ้าหน้าที่และชุมชนจะประกาศเปิดให้เข้าเป็นช่วง ๆ เมื่อปริมาณน้ำและความปลอดภัยพร้อม นอกฤดูฝนน้ำจะน้อยลงมากหรือแทบแห้ง จึงต้องเช็กก่อนออกเดินทางเสมอว่าปีนั้นเปิดวันไหนถึงวันไหน เพราะแต่ละปีไม่ตรงกัน การมาที่นี่จึงเหมือนได้เที่ยวธรรมชาติแบบตามจังหวะของสายน้ำจริง ๆ ไม่ใช่สถานที่ที่เปิดตลอดทั้งปี ค่าใช้จ่ายหลักคือค่าเรือชาวบ้านและค่าเข้าเขตน้ำตก ซึ่งคิดเป็นหลักสิบถึงร้อยต้น ๆ ต่อคน ถือว่าเป็นกิจกรรมธรรมชาติที่ราคาเบามาก เงินส่วนนี้ยังช่วยหมุนเวียนให้คนในพื้นที่ที่ทำเรือรับส่งและดูแลเส้นทางด้วย

ก่อนไปควรเผื่อใจเรื่องสภาพเส้นทางไว้ตามตรง ทางเดินบางช่วงเป็นหินและดินที่เปียกลื่นมากในหน้าฝน ควรใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดีและเดินระวังเป็นพิเศษ ช่วงที่ฝนตกหนักหรือมีสัญญาณน้ำป่า เจ้าหน้าที่อาจงดให้ลงเล่นน้ำหรือปิดชั่วคราวเพื่อความปลอดภัย ให้ทำตามป้ายเตือนและคำแนะนำของคนในพื้นที่อย่างเคร่งครัด อย่าฝืนลงเล่นน้ำตอนน้ำเชี่ยว เพราะกระแสน้ำแรงกว่าที่เห็น สไลเดอร์ธรรมชาติสนุกก็จริงแต่หินมีคม ควรลองทีละนิดและดูจังหวะน้ำก่อน เตรียมชุดสำหรับเปลี่ยน ถุงกันน้ำใส่มือถือ น้ำดื่ม และยากันแมลงไปด้วย เพราะเป็นป่าจริงและสัญญาณโทรศัพท์อาจไม่เสถียร เที่ยวแบบไม่ทิ้งขยะและไม่รบกวนธรรมชาติ จะได้เก็บที่นี่ไว้ให้คนรุ่นหลังได้เห็นน้ำตกกลางป่าภูวัวแบบนี้ต่อไป

ทางเดินริมแม่น้ำโขงกลางเมืองบึงกาฬเป็นจุดเที่ยวเข้าฟรีที่คนท้องถิ่นและนักท่องเที่ยวมาใช้เวลาช่วงเย็นกันเป็นประจำ ทางจังหวัดทำเขื่อนป้องกันตลิ่งและทางเดินเลียบน้ำไว้ให้เดินรับลมได้สบาย มีเครื่องออกกำลังกายกลางแจ้งตั้งเป็นระยะ พอแดดเริ่มร่มราวสี่ห้าโมงเย็นผู้คนก็ทยอยออกมาเดินเล่น วิ่งออกกำลังกาย และนั่งชมสายน้ำกว้างที่ไหลผ่านหน้าเมือง ฝั่งตรงข้ามคือเมืองปากซันของ สปป.ลาว มองเห็นแนวบ้านเรือนและทิวเขาเป็นฉากหลัง จุดที่คนชอบมาถ่ายรูปคือช่วงพระอาทิตย์กำลังจะลับขอบน้ำ แสงสีส้มทาบผิวโขงกว้าง ให้บรรยากาศเงียบสงบแบบเมืองริมน้ำที่ยังไม่พลุกพล่าน เหมาะกับคนที่อยากพักจากทริปหนัก ๆ มานั่งชิลดูแม่น้ำแบบไม่ต้องเสียเงิน

เสน่ห์ของย่านริมโขงบึงกาฬอยู่ที่มีอะไรให้ทำต่อได้หลายอย่างในละแวกเดียว ช่วงเย็นวันศุกร์และเสาร์จะมีถนนคนเดินริมโขงบริเวณถนนข้าวเม่าริมโขง เปิดตั้งแต่ราวสี่โมงเย็น มีของกินพื้นเมืองอีสาน ขนม เครื่องดื่ม เสื้อผ้า และสินค้าโอทอปให้เดินเลือกซื้อ ราคาย่อมเยาหลักสิบถึงหลักร้อย ตอนเช้ายังมีตลาดนัดไทย-ลาวริมน้ำที่พ่อค้าแม่ค้าสองฝั่งเอาของพื้นเมืองมาขาย รอบ ๆ ทางเดินมีร้านอาหารและคาเฟ่ที่จัดโต๊ะหันหน้าออกแม่น้ำ สั่งกาแฟหรืออาหารอีสานมานั่งกินพลางดูวิวได้เพลิน ๆ ใกล้กันยังมีจุดชมวิวแม่น้ำโขงที่ชาวบ้านเรียกกันว่าสะดือแม่น้ำโขง ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นช่วงที่แม่น้ำลึกและกระแสน้ำเชี่ยว รวมแล้วเป็นย่านที่เดินต่อเนื่องได้ทั้งกินทั้งเที่ยวโดยไม่ต้องย้ายที่ไกล

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือเรื่องหาดทรายริมโขงขึ้นกับฤดูกาลล้วน ๆ ช่วงหน้าแล้งราวเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคมน้ำในแม่น้ำโขงลดลงมาก หาดทรายและเนินทรายจะโผล่ให้ลงไปเดินถ่ายรูปได้ แต่พอเข้าหน้าฝนถึงต้นหนาวราวเดือนกรกฎาคมถึงตุลาคมน้ำขึ้นสูงจนหาดหายไปหมด ใครตั้งใจมาเดินหาดต้องเช็กช่วงเวลาให้ดีก่อน ข้อสองคือกลางวันแดดแรงและร้อนมาก เพราะทางเดินริมน้ำแทบไม่มีร่มเงา ควรมาช่วงเย็นหรือเช้าตรู่จะสบายกว่า ข้อสามคือความคึกคักขึ้นกับวัน ถนนคนเดินมีเฉพาะศุกร์-เสาร์ ถ้ามาวันธรรมดาจะเงียบและร้านน้อยกว่าที่คิด ควรวางแผนวันให้ตรงกับตลาด ข้อสุดท้ายคือแม่น้ำโขงช่วงนี้กระแสน้ำเชี่ยวและลึก ควรระวังเด็กเล็กเวลาลงไปเล่นบริเวณหาดทราย และไม่ควรลงไปเล่นน้ำในจุดที่น้ำไหลแรง

ย่านเมืองเก่าริมโขงของบึงกาฬเป็นการเที่ยวแบบไม่ต้องเสียค่าเข้า เดินเก็บบรรยากาศเมืองริมน้ำที่ยังไม่พลุกพล่านเหมือนเมืองใหญ่ จุดตั้งต้นที่คนนิยมคือตลาดสดริมโขงช่วงเช้า ซึ่งบางส่วนเป็นตลาดนัดไทย-ลาว มีทั้งพ่อค้าแม่ค้าฝั่งไทยและฝั่งลาวข้ามมาขายของพื้นเมือง ผัก ปลาน้ำโขงสด ๆ ของป่าตามฤดู และของกินพร้อมทาน เดินไปเรื่อย ๆ จะเห็นวิถีชีวิตคนริมน้ำที่ยังผูกกับแม่น้ำโขงจริง ๆ ตั้งแต่การหาปลาไปจนถึงกับข้าวถิ่นอีสานอย่างส้มตำ ลาบ ปลาปิ้ง และขนมพื้นบ้าน ราคาของกินย่อมเยา เดินชิมทีละอย่างได้สบายกระเป๋า

พอเดินตลาดเสร็จ เส้นทางถัดไปคือถนนเลียบแม่น้ำโขงที่มองข้ามฝั่งไปเห็นภูเขาและหมู่บ้านฝั่งลาว ช่วงหลังบึงกาฬมีคนรุ่นใหม่กลับมาเปิดคาเฟ่และร้านนั่งชิลริมโขงหลายร้าน หลายแห่งเป็นคาเฟ่เล็ก ๆ สไตล์โฮมมี่ที่จัดมุมนั่งหันหน้าออกแม่น้ำ สั่งกาแฟหรือขนมสักจานแล้วนั่งดูเรือและสายน้ำได้เพลิน ๆ ช่วงเย็นเป็นเวลาที่บรรยากาศดีเป็นพิเศษเพราะพระอาทิตย์ตกลงหลังฝั่งลาว แสงสะท้อนผิวน้ำสวย เหมาะกับคนที่อยากถ่ายรูปหรือแค่นั่งพักปิดท้ายวัน การจัดทริปแบบนี้ยืดหยุ่นได้ตามใจ จะเดินเฉพาะตลาดตอนเช้า หรือมานั่งคาเฟ่ตอนบ่ายแก่ ๆ ถึงเย็นก็ได้

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือตลาดสดริมโขงคึกคักที่สุดตอนเช้า สายไปหน่อยแผงหลายเจ้าเริ่มเก็บ ถ้าตั้งใจมาเดินตลาดควรมาก่อนสายมาก และตลาดสดเป็นพื้นเปียกลื่นในบางจุด ควรใส่รองเท้าที่เดินสบายและกันลื่น ส่วนคาเฟ่ริมโขงหลายร้านเป็นร้านเล็กที่มีที่นั่งจำกัด วันหยุดหรือช่วงเย็นอาจต้องรอคิวโต๊ะริมน้ำ บางร้านเปิดเฉพาะบางวันหรือปิดเร็ว ควรเช็กเวลาเปิด-ปิดในเพจร้านก่อนขับไป ช่วงหน้าฝนระดับน้ำโขงขึ้นสูงและบางจุดริมตลิ่งอาจปิดหรือเฉอะแฉะ ส่วนหน้าหนาว (พ.ย.-ก.พ.) อากาศเย็นสบายและวิวใสที่สุด ตัวเมืองบึงกาฬเดินได้แต่จุดเที่ยวรอบนอกอยู่ห่างกัน มีรถส่วนตัวหรือเช่ามอเตอร์ไซค์จะสะดวกกว่ามาก