10 กิจกรรมน่าทำ
บน เกาะพะงัน

ทัวร์ดำน้ำตื้นรอบเกาะพะงันเป็นวิธีเห็นทะเลอ่าวไทยฝั่งนี้หลายมุมในวันเดียว เรือส่วนใหญ่ออกจากอ่าวโฉลกหลำทางเหนือหรือหาดริ้น แล้ววนแวะจุดดำน้ำตื้นรอบเกาะราว 3-5 จุด ไฮไลต์ที่คนพูดถึงมากที่สุดคือแนวปะการังยาวหน้าเกาะม้า ซึ่งเป็นเกาะเล็กที่เชื่อมกับหาดแม่หาดด้วยแซนด์บาร์ทรายขาว น้ำตื้นและใสจนลอยตัวดูปะการังกับฝูงปลาได้โดยไม่ต้องว่ายน้ำเก่ง เหมาะกับมือใหม่และคนพาเด็กไปด้วย ทัวร์เรือใหญ่แบบ join group เป็นที่นิยมเพราะราคาต่อคนไม่แพงและมีชูชีพให้ครบ ส่วนใครอยากได้ความเป็นส่วนตัวเลือกจุดเองก็มีเรือหางยาวเหมาลำวิ่งตรงไปเกาะม้าให้เลือก แต่ราคาจะสูงกว่าพอสมควร

ราคาทัวร์เรือใหญ่ต่อคนหลายเจ้ารวมอุปกรณ์ดำน้ำตื้น (หน้ากากกับท่อหายใจ) มื้อกลางวันแบบบุฟเฟต์ ผลไม้ และน้ำดื่มไว้แล้ว บางเจ้ามีบริการรับส่งจากที่พักฝั่งตะวันตกและฝั่งใต้ของเกาะให้ด้วย การจองผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ล่วงหน้าช่วยให้เทียบได้ว่าราคานั้นรวมอะไรบ้าง แวะกี่จุด และมีไกด์พูดภาษาที่สื่อสารได้หรือไม่ ควรเช็กด้วยว่าโปรแกรมได้แวะเกาะม้าจริงหรือเปล่า เพราะบางทัวร์เน้นวนอ่าวรอบเกาะโดยไม่ได้ลงเกาะม้าโดยตรง ช่วงเวลาที่ทะเลใสและเหมาะดำน้ำตื้นที่สุดของอ่าวไทยฝั่งนี้คือราวเดือนกุมภาพันธ์ถึงกันยายน ต่างจากฝั่งอันดามัน ส่วนช่วงมรสุมปลายปีคลื่นแรงและทัศนวิสัยใต้น้ำแย่ลง บางเจ้าปรับเส้นทางหรือปิดให้บริการ

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนจองแบบตรงไปตรงมา คือรีวิวบางส่วนติงเรื่องการแจ้งจุดรับและรายละเอียดล่วงหน้าที่ไม่ชัดเจน บางเจ้าไม่ได้รวมค่ารับส่งที่พักหรือมื้อกลางวันอย่างที่เข้าใจตอนแรก จึงควรอ่านสิ่งที่รวมในราคาให้ละเอียดก่อนจ่าย บางลำคนขับเรือสื่อสารภาษาอังกฤษได้จำกัด ทำให้คุยรายละเอียดใต้น้ำได้ไม่มาก ทัศนวิสัยของน้ำก็เปลี่ยนตามฤดูและช่วงที่แพลงก์ตอนหรือปะการังปล่อยเซลล์สืบพันธุ์ บางวันน้ำจึงขุ่นกว่าปกติ ช่วงกลางวันที่แซนด์บาร์เกาะม้ามักมีคนและเรือหลายลำมาลงพร้อมกัน การไปถึงแต่เช้าก่อนเรือลำอื่นจะได้น้ำใสกว่าและคนน้อยกว่า ไม่ควรเหยียบหรือแตะปะการัง เตรียมเสื้อกันแดดแขนยาว หมวก รองเท้าที่เปียกน้ำได้ และใช้ครีมกันแดดสูตรที่เป็นมิตรกับแนวปะการังไปด้วย

หินใบ (Sail Rock) เป็นเสาหินโดดที่โผล่พ้นผิวน้ำกลางอ่าวไทยระหว่างเกาะพะงันกับเกาะเต่า และเป็นจุดดำน้ำลึกที่นักดำน้ำหลายคนยกให้เป็นจุดที่ดีที่สุดจุดหนึ่งของอ่าวไทย จุดเด่นคือปล่องหินแนวตั้ง (chimney) ที่ให้ดำมุดจากราวหกเมตรลงไปโผล่ที่ราวสิบแปดเมตร กำแพงหินใต้น้ำเต็มไปด้วยปะการังอ่อนสีสด ฝูงปลาสาก ปลากะรัง ปลาบาราคูดา และบางครั้งเจอฉลามวาฬซึ่งเป็นปลาที่ใหญ่ที่สุดในทะเลแวะผ่านมากินแพลงก์ตอน ทริปส่วนใหญ่ออกเรือจากฝั่งเกาะพะงันโดยตรง ทำให้คนที่พักบนพะงันไม่ต้องนั่งเรือข้ามไปตั้งต้นที่เกาะเต่าก่อน

รูปแบบทริปมีให้เลือกตามระดับ ถ้ามีใบรับรองแล้ว (Open Water ขึ้นไป) จองเป็น fun dive สองไดฟ์ในวันเดียวได้เลย ถ้ายังไม่เคยดำน้ำลึกก็มีคอร์ส Discover Scuba สำหรับลองดำครั้งแรกโดยมีครูคุมใกล้ชิด หรือจะเรียน Open Water เต็มคอร์สหลายวันแล้วปิดท้ายด้วยไดฟ์ที่หินใบก็ได้ ราคาต่อคนมักรวมถังอากาศ ตะกั่ว ไกด์หรือครู และน้ำดื่ม แต่บางเจ้าคิดค่าเช่าชุดดำน้ำ (BCD เรกูเลเตอร์ เวตสูต) และค่าธรรมเนียมพื้นที่แยกต่างหาก การจองล่วงหน้าผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ช่วยให้เทียบได้ว่าแต่ละเจ้ารวมอะไร ออกกี่ไดฟ์ และอัตราส่วนครูต่อผู้เรียนเท่าไร ช่วงที่หลายคนถือว่าดีสำหรับเจอฉลามวาฬและน้ำใสคือราวเดือนมีนาคมถึงกันยายน แต่ก็ไม่มีอะไรการันตี

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ตรง ๆ คือหินใบเป็นจุดดำน้ำลึก ไม่ใช่ดำน้ำตื้นเล่นชายหาด จึงต้องมีใบรับรองหรือเรียนคอร์สก่อน คนที่ว่ายน้ำไม่เป็นหรือกลัวน้ำลึกอาจไม่เหมาะ เรือออกจากพะงันไปหินใบใช้เวลาราวหนึ่งถึงหนึ่งชั่วโมงครึ่งต่อขา ทะเลกลางอ่าวบางวันคลื่นแรง คนเมาเรือง่ายควรกินยาแก้เมาล่วงหน้า เรื่องฉลามวาฬเป็นโบนัสตามฤดูและดวง ไม่ใช่สิ่งที่พบทุกทริป จึงไม่ควรจองโดยคาดหวังว่าจะเจอแน่นอน ช่วงไฮซีซันจุดนี้เรือดำน้ำหลายลำมาลงพร้อมกัน ใต้น้ำอาจมีนักดำน้ำหนาแน่นและทัศนวิสัยลดลง ควรควบคุมการลอยตัวให้ดี ไม่แตะหรือเตะปะการัง และเลือกเจ้าที่ดูแลมาตรฐานความปลอดภัยและอุปกรณ์อย่างจริงจัง

ฟูลมูนปาร์ตี้ที่หาดริ้น เกาะพะงัน คืองานปาร์ตี้ชายหาดที่เป็นตำนานและดังไปทั่วโลก จัดขึ้นทุกคืนที่พระจันทร์เต็มดวง ราวเดือนละครั้ง บนหาดริ้นนอกหรือที่เรียกกันว่า Sunrise Beach จุดเริ่มต้นมาจากกลุ่มนักท่องเที่ยวแบ็กแพ็กเกอร์ที่มารวมตัวกันเล่นดนตรีริมทะเลเมื่อหลายสิบปีก่อน แล้วค่อย ๆ ขยายจนกลายเป็นงานใหญ่ที่ดึงคนหลายพันถึงหลายหมื่นคนในคืนไฮซีซัน ตลอดแนวหาดจะมีบาร์และเวทีเปิดเพลงหลากหลายแนวพร้อมกัน ตั้งแต่แดนซ์ เฮาส์ เทคโน ไปจนถึงเร้กเก้ มีการแสดงเล่นไฟ เชือกไฟให้กระโดดข้าม และแสงสีจากทั่วหาด บรรยากาศคือคนเบียดกันเต้นเต็มชายหาดยาวไปจนสว่าง

คนที่อยากมาลองสักครั้งควรเข้าใจก่อนว่างานนี้เน้นความคึกคักและเสียงดังเป็นหลัก ไม่ใช่บรรยากาศชิลริมทะเล เครื่องดื่มยอดฮิตคือถังบักเก็ตที่ผสมเหล้ากับน้ำอัดลมและเครื่องดื่มชูกำลัง ขายกันเกลื่อนหาดในราคาหลักร้อย ค่าเข้าหาดจะถูกเก็บที่ทางเข้าในคืนงานคนละราวหนึ่งถึงสองร้อยบาท พอรวมค่าเครื่องดื่มตลอดคืนแล้วงบมักขยับเป็นหลักหลายร้อยถึงหลักพัน คนส่วนใหญ่ที่มาเป็นชาวต่างชาติวัยหนุ่มสาว มาเป็นกลุ่มเพื่อน และตั้งใจมาปาร์ตี้ทั้งคืนจริงจัง งานนี้จึงเหมาะกับสายปาร์ตี้ที่รับความวุ่นวายได้ ไม่เหมาะกับครอบครัวที่พาเด็กเล็กหรือคนที่อยากได้ค่ำคืนเงียบสงบ

สิ่งที่ต้องรู้แบบตรงไปตรงมาคือข้อควรระวังมีไม่น้อย หาดแออัดมากในคืนไฮซีซัน เดินแทบไม่ได้และหาเพื่อนที่พลัดกันยาก ของหายและการล้วงกระเป๋าเกิดขึ้นบ่อยเพราะคนเยอะและหลายคนเมา ไม่ควรพกของมีค่าหรือเอกสารสำคัญลงหาด พื้นทรายมีเศษแก้วแตกและก้นบุหรี่ปะปน หลายคนบาดเท้าจากแก้วแตกและมีคนบาดเจ็บจากการเล่นไฟหรือกระโดดข้ามเชือกไฟทุกงาน หลังงานเลิกชายหาดเต็มไปด้วยขยะ ที่พักย่านหาดริ้นราคาพุ่งสูงและเต็มเร็วในคืนงาน หลายคนจึงพักโซนอื่นของเกาะแล้วนั่งรถหรือเรือแท็กซี่มา ควรวางแผนที่พักและการเดินทางกลับล่วงหน้า และเผื่อใจว่าเรือกลับเกาะสมุยในเช้าหลังงานมักคนแน่นและคิวยาว

อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทองเป็นหมู่เกาะหินปูน 42 เกาะกลางอ่าวไทย ที่คนพักเกาะพะงันนิยมไปเที่ยวแบบไปเช้าเย็นกลับ ทัวร์จะรับจากที่พักบนเกาะพะงันแล้วลงสปีดโบตข้ามฟากไปยังเขตอุทยานฯ ไฮไลต์ของทริปคือ "ทะเลใน" หรือ Emerald Lake ทะเลสาบน้ำเค็มสีเขียวมรกตที่ซ่อนอยู่กลางเกาะแม่เกาะ ล้อมรอบด้วยหน้าผาหินปูนสูงชัน ต้องเดินขึ้นบันไดไปที่จุดชมวิวด้านบนถึงจะเห็นวงน้ำสีมรกตเต็มตา อีกจุดที่พลาดไม่ได้คือจุดชมวิวบนเกาะวัวตาหลับที่มองเห็นหมู่เกาะเรียงรายสุดลูกหูลูกตา ระหว่างวันยังมีดำน้ำตื้นดูปะการังและฝูงปลาข้างหน้าผาหินปูน พายคายัคเลาะโพรงถ้ำและซอกเกาะ กับบุฟเฟต์กลางวันริมหาดบนเกาะกลางอุทยานฯ

โปรแกรมมาตรฐานใช้เวลาราว 7.5-9 ชั่วโมง ราคาต่อคนแบบ join group มักรวมรถรับส่งที่พักบนเกาะพะงัน อาหารกลางวัน น้ำดื่ม ผลไม้ อุปกรณ์ดำน้ำตื้นและคายัคไว้แล้ว การจองผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ล่วงหน้าช่วยให้เทียบได้ว่าแต่ละเจ้ารวมอะไรบ้าง ใช้เรือแบบไหน (สปีดโบตเร็วกว่าแต่กระแทกคลื่นมากกว่าเรือใหญ่) และแวะกี่จุด สิ่งสำคัญที่ต้องรู้คือค่าธรรมเนียมเข้าเขตอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทองคิดแยกจากค่าทัวร์ ต้องจ่ายสดก่อนลงเรือ คนไทยและต่างชาติจ่ายคนละอัตรา จึงควรเตรียมเงินสดส่วนนี้เผื่อไว้ ช่วงที่ทะเลสงบและเหมาะไปที่สุดคือหน้าแล้งราวเดือนกุมภาพันธ์ถึงตุลาคม ส่วนช่วงมรสุมปลายปี (ราวพฤศจิกายนถึงธันวาคม) คลื่นลมแรง อุทยานฯ มักปิดหรือทัวร์งดออกเรือเป็นบางช่วง ควรเช็กสภาพอากาศและยืนยันกับผู้ให้บริการก่อนเสมอ

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนจองแบบตรงไปตรงมา คือหมู่เกาะอ่างทองอยู่ไกลจากฝั่งพอสมควร การนั่งสปีดโบตข้ามฟากใช้เวลานานและบางช่วงคลื่นแรงจนกระแทกตัว คนเมาเรือง่ายควรกินยาแก้เมากันไว้ล่วงหน้าและเลือกนั่งกลางลำ มีรีวิวหลายเสียงบอกว่าขากลับตอนบ่ายลมแรงและเรือโยนหนักกว่าขาไป การเดินขึ้นจุดชมวิวทะเลในและจุดชมวิว 42 เกาะเป็นบันไดชันและหินลื่น ควรใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดีและระวังช่วงหน้าฝนที่ทางเปียก ส่วนคายัคในโปรแกรม join group มักได้พายสั้น ๆ ราว 20-30 นาทีเท่านั้น ใครหวังพายยาว ๆ อาจรู้สึกว่าน้อยไป และช่วงกลางวันเรือทัวร์หลายลำมักมาลงจุดเดียวกันพร้อมกัน ทำให้ทะเลในและจุดชมวิวคนแน่น การจองเจ้าที่ออกเรือเช้าและไปถึงจุดแรกก่อนจะได้เห็นวิวที่คนน้อยกว่า เตรียมเสื้อกันแดดแขนยาว หมวก และของกันน้ำไปด้วยจะสบายตัวตลอดวัน

ทัวร์เกาะเต่า-เกาะนางยวนวันเดย์เป็นทริปทะเลยอดนิยมสำหรับคนที่พักอยู่เกาะพะงันแล้วอยากออกไปดำน้ำตื้นดูปะการังในน้ำใสกว่ารอบเกาะตัวเอง เรือจะออกจากท่าฝั่งเกาะพะงันข้ามไปเกาะเต่า แวะจุดดำน้ำตื้นรอบเกาะราว 2–4 จุด เช่น อ่าวหินวงและแหลมประภาคาร ที่มีปะการังตื้นและฝูงปลาให้ลอยตัวดูได้โดยไม่ต้องว่ายน้ำเก่ง จากนั้นเรือจะพาไปขึ้นเกาะนางยวน ซึ่งเป็นสามเกาะเล็กเชื่อมกันด้วยสันทรายขาว จุดไฮไลต์คือการเดินขึ้นจุดชมวิวบนก้อนหินเพื่อเห็นสันทรายและน้ำสองสีจากมุมสูง ทัวร์ส่วนใหญ่เป็นแบบเรือสปีดโบต join group ทำให้เดินทางเร็วและเที่ยวได้หลายจุดในวันเดียว

ราคาต่อคนมักรวมมื้อกลางวันแบบบุฟเฟต์หรือกล่อง อุปกรณ์ดำน้ำตื้น (หน้ากากกับท่อหายใจ) เสื้อชูชีพ และบางเจ้ามีบริการรับส่งจากที่พักบางทำเลบนเกาะพะงันให้ด้วย การจองผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ล่วงหน้าช่วยให้เทียบได้ว่าราคานั้นรวมอะไรบ้าง แวะดำน้ำกี่จุด และให้เวลาอยู่เกาะนางยวนนานแค่ไหน สิ่งที่ต้องเตรียมเพิ่มคือค่าขึ้นเกาะนางยวนราว 250 บาทต่อคน ซึ่งเกาะเก็บแยกที่หน้าเกาะและมักไม่รวมในค่าทัวร์ จึงควรพกเงินสดส่วนนี้ไปด้วย ช่วงเวลาที่ทะเลแถบนี้ใสและเหมาะดำน้ำตื้นที่สุดคือหน้าแล้งราวเดือนกุมภาพันธ์ถึงเมษายน ส่วนหน้ามรสุมปลายปีคลื่นแรงและบางวันเรืองด

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนจองแบบตรงไปตรงมา คือเรือจากเกาะพะงันไปเกาะเต่าออกไกลและใช้เวลาพอสมควร บางช่วงคลื่นค่อนข้างแรง คนเมาเรือง่ายควรกินยาแก้เมากันไว้ล่วงหน้าและเลือกนั่งกลางลำ อีกเรื่องที่คนรีวิวพูดถึงบ่อยคือเกาะนางยวนคนเยอะมากในช่วงสาย ๆ ถึงบ่าย เพราะทัวร์หลายลำมาลงเวลาใกล้กัน จุดชมวิวมีมุมถ่ายรูปจำกัดจนต้องต่อคิว และของกินของใช้บนเกาะราคาสูงกว่าปกติ ค่าขึ้นเกาะ 250 บาทที่คิดแยกก็ทำให้บางคนรู้สึกว่าจ่ายเพิ่มเยอะ การไปถึงเกาะนางยวนให้เร็วที่สุดเท่าที่โปรแกรมเอื้อ และรีบขึ้นจุดชมวิวก่อนคนแน่นจะได้ภาพสวยกว่าและคิวสั้นกว่า ควรพกเสื้อกันแดดแขนยาว หมวก รองเท้าที่เปียกน้ำได้ และครีมกันแดดสูตรที่เป็นมิตรกับแนวปะการังไปด้วย

คนส่วนใหญ่จำเกาะพะงันได้จากหาดริ้นและฟูลมูนปาร์ตี้ แต่กลางเกาะกับฝั่งตะวันออกยังมีอีกด้านที่เขียวและเงียบกว่ามาก ทั้งหมดอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติธารเสด็จ-เกาะพะงัน จุดที่ไปง่ายสุดคือน้ำตกแพง ซึ่งอยู่ริมถนนสายทองศาลา–ท้องนายปานกลางเกาะ จอดรถแล้วเดินเข้าไปไม่ไกลก็ถึงตัวน้ำตก จากน้ำตกแพงมีเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติต่อขึ้นไปยังจุดชมวิวโดมศิลา ทางเป็นเนินป่าสลับหินราว 1 ชั่วโมงไป-กลับ พอขึ้นถึงลานหินด้านบนจะเห็นวิวผืนป่ากลางเกาะทอดไปจนจดทะเล มองเห็นเมืองทองศาลาและเกาะรอบ ๆ ได้ในวันฟ้าเปิด ส่วนใครอยากได้น้ำตกที่มีน้ำเกือบทั้งปีให้ข้ามไปฝั่งตะวันออกที่น้ำตกธารเสด็จ ซึ่งเป็นลำธารสายประวัติศาสตร์ที่รัชกาลที่ 5 เคยเสด็จหลายครั้งและมีพระปรมาภิไธยสลักไว้บนหิน

เสียงจากรีวิวจริงค่อนไปทางชอบบรรยากาศธรรมชาติมากกว่าจะตื่นตากับตัวน้ำตกเอง บนหน้ารีวิวน้ำตกแพงใน Tripadvisor ได้คะแนนเฉลี่ยราว 3.7 เต็ม 5 จากผู้รีวิวราว 30 ราย หลายคนบอกว่าเส้นทางเดินป่าร่มรื่น เดินผ่านน้ำตกเล็ก ๆ หลายชั้น และวิวจากโดมศิลานั้นคุ้มกับที่เหนื่อย บางรีวิวถึงกับแนะนำให้พกชุดว่ายน้ำไปแช่แอ่งน้ำเย็น ๆ ระหว่างทาง ส่วนน้ำตกธารเสด็จได้เสียงชมเรื่องน้ำที่ไหลเกือบตลอดปีและเรื่องราวเชิงประวัติศาสตร์ แต่ก็มีบางรีวิวบ่นเรื่องขยะและท่อน้ำที่มองเห็นได้รอบบริเวณ โดยรวมจึงเป็นกิจกรรมสำหรับคนที่อยากเปลี่ยนจังหวะจากหาดมาเดินป่าเบา ๆ สูดอากาศ และเก็บวิวเกาะจากมุมสูง มากกว่าจะมาคาดหวังน้ำตกใหญ่อลังการ

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือเรื่องน้ำ ช่วงหน้าแล้งโดยเฉพาะตั้งแต่ราวเดือนกรกฎาคมเป็นต้นไป น้ำตกแพงมักมีน้ำน้อยจนบางครั้งแทบไม่ไหล ถ้าอยากเห็นน้ำเต็มควรไปช่วงปลายฝนราวเดือนตุลาคมถึงธันวาคม ส่วนธารเสด็จมีน้ำสม่ำเสมอกว่า ข้อสองคือทางเดินขึ้นโดมศิลาและเส้นทางเต็มของน้ำตกมีช่วงชันและหินลื่น ควรใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดี พกน้ำดื่มให้พอ และเลี่ยงเดินตอนฝนตกใหม่ ๆ เพราะหินจะลื่นมาก ข้อสามคือการเดินทาง จุดเหล่านี้อยู่นอกโซนหาดและรถสาธารณะบนเกาะมีน้อย เกือบทุกคนต้องมีสกู๊ตเตอร์หรือรถของตัวเอง ถนนบางช่วงบนเกาะพะงันชันและคดโค้ง คนขับสกู๊ตเตอร์ไม่คล่องควรระวังเป็นพิเศษ ถ้าไม่อยากขับเองมีทัวร์เดย์ทริปที่พาเที่ยวน้ำตกและจุดชมวิวหลายจุดในวันเดียวให้เลือกได้เช่นกัน

เกาะพะงันเป็นหนึ่งในหมุดหมายเวลเนสที่คนทั่วโลกรู้จัก โดยเฉพาะแถบชายฝั่งตะวันตกอย่างหาดศรีธนูและหาดสนที่เต็มไปด้วยศูนย์โยคะ ห้องสอนสมาธิ และรีทรีตดูแลสุขภาพเรียงรายริมทะเล จุดเด่นคือมีให้เลือกหลายระดับตั้งแต่คลาสโยคะรายวันสำหรับคนที่แค่อยากลองยืดเส้นยืดสายตอนเช้าริมหาด ไปจนถึงคอร์สเวลเนสหรือดีท็อกซ์หลายวันที่จัดโปรแกรมกิน นอน ออกกำลัง และพักผ่อนให้อย่างเป็นระบบ หลายศูนย์เปิดคลาสแบบ drop-in ที่จ่ายเป็นครั้งได้โดยไม่ต้องสมัครคอร์สยาว จึงเหมาะทั้งคนที่มาเที่ยวสั้นและคนที่ตั้งใจมาพักฟื้นร่างกายจริงจัง บรรยากาศเงียบสงบและวิวทะเลของฝั่งนี้เป็นเหตุผลหลักที่ทำให้โซนศรีธนู-หาดสนกลายเป็นย่านเวลเนสของเกาะ

รูปแบบกิจกรรมมีหลากหลายมาก ตั้งแต่โยคะสาย Hatha และ Vinyasa การฝึกลมหายใจ การนั่งสมาธิ ไปจนถึงคอร์สดีท็อกซ์ที่เน้นงดอาหารบางประเภท ดื่มน้ำผัก และล้างลำไส้ตามโปรแกรมของแต่ละศูนย์ ราคาจึงกระจายกว้างตามความยาวและความเข้มข้นของโปรแกรม คลาสเดี่ยวมักอยู่หลักไม่กี่ร้อยบาท ส่วนคอร์สหรือรีทรีตหลายวันที่รวมที่พักและอาหารจะขยับขึ้นไปหลายพันถึงหลักหมื่นบาท การจองผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ล่วงหน้าช่วยให้เทียบได้ว่าราคานั้นรวมอะไรบ้าง มีที่พักหรืออาหารด้วยไหม จำนวนคลาสต่อวัน และครูผู้สอนมีใบรับรองหรือประสบการณ์แค่ไหน ควรอ่านรายละเอียดโปรแกรมให้ครบก่อนจ่ายเงิน เพราะคำว่าดีท็อกซ์ของแต่ละที่ไม่เหมือนกัน บางที่แค่ปรับอาหารเบา ๆ แต่บางที่เข้มงวดถึงขั้นงดอาหารหลายวัน

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนสมัครแบบตรงไปตรงมา คือคอร์สดีท็อกซ์ที่เข้มงวดไม่ได้เหมาะกับทุกคน คนที่มีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ หรือร่างกายอ่อนเพลียง่ายควรปรึกษาแพทย์ก่อนและเลือกโปรแกรมที่ไม่หักโหม คุณภาพของแต่ละศูนย์ต่างกันพอสมควร บางแห่งมีครูที่ผ่านการรับรองและดูแลใกล้ชิด แต่บางแห่งเน้นการตลาดมากกว่าเนื้อหา จึงควรเลือกศูนย์ที่น่าเชื่อถือ อ่านรีวิวจากผู้เคยเรียนจริง และดูว่ามีคำอธิบายโปรแกรมชัดเจน ราคาก็หลากหลายและบางคอร์สแพงกว่าที่คิด โดยเฉพาะรีทรีตที่รวมที่พักหรู ควรกำหนดงบและเป้าหมายของตัวเองให้ชัดว่าอยากได้แค่ผ่อนคลายหรือรีเซ็ตร่างกายจริงจัง แล้วค่อยเลือกโปรแกรมให้ตรง จะได้ไม่ผิดหวังกับความคาดหวังที่ไม่ตรงกับสิ่งที่ได้จริง

เกาะม้าเป็นเกาะเล็กที่อยู่ติดกับหาดแม่หาด ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของเกาะพะงัน จุดที่ทำให้ที่นี่เป็นที่พูดถึงกันมากคือมีสันทรายทอดยาวเชื่อมระหว่างหาดแม่หาดกับเกาะม้า พอถึงเวลาน้ำลงสันทรายจะโผล่ขึ้นมาให้เดินลุยน้ำตื้น ๆ ข้ามไปยังตัวเกาะได้โดยไม่ต้องนั่งเรือ ระหว่างทางน้ำใสจนมองเห็นพื้นทราย เป็นภาพที่หาดูได้ไม่บ่อยและกลายเป็นจุดถ่ายรูปยอดนิยม รอบเกาะม้าเป็นเขตอนุรักษ์ปะการังที่หลายคนยกให้เป็นแนวดำน้ำตื้นจากชายหาดที่สมบูรณ์ที่สุดของเกาะพะงัน มีปะการังหลากชนิดและฝูงปลาให้ดูตั้งแต่น้ำตื้นริมหาดไล่ลงไปถึงน้ำลึกขึ้นด้านนอก จึงเหมาะทั้งมือใหม่ที่แค่ก้มดูใกล้ฝั่ง และคนที่ว่ายออกไปดูแนวปะการังชั้นนอกได้

เสน่ห์ของเกาะม้ากับหาดแม่หาดคือการได้ดำน้ำตื้นแบบเดินลงจากชายหาดโดยไม่ต้องออกเรือให้เสียเวลาและค่าใช้จ่าย เหมาะกับคนที่อยากเที่ยวสบาย ๆ ครึ่งวัน ริมหาดมีร้านให้เช่าหน้ากากและตีนกบในราคาหลักร้อย และมีที่พักกับร้านอาหารเล็ก ๆ ให้นั่งพักหลบแดด การเดินทางมาที่นี่นิยมเช่าสกู๊ตเตอร์ขับมาเอง เพราะหาดแม่หาดอยู่ปลายถนนทางเหนือของเกาะ หรือจะมากับทัวร์รอบเกาะและสปีดโบตที่แวะจุดดำน้ำเกาะม้าก็ได้ ช่วงที่น้ำใสและเหมาะดำน้ำตื้นที่สุดคือหน้าแล้งราวเดือนกุมภาพันธ์ถึงกันยายน ส่วนช่วงมรสุมปลายปีคลื่นแรงและน้ำขุ่นลง ทำให้ทัศนวิสัยใต้น้ำแย่และเดินสันทรายลำบากกว่าเดิม

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือสันทรายที่เดินข้ามไปเกาะม้าจะโผล่เฉพาะตอนน้ำลงเท่านั้น ถ้ามาผิดจังหวะเจอช่วงน้ำขึ้น สันทรายจะจมและต้องว่ายหรือนั่งเรือแทน ควรเช็กตารางน้ำขึ้นน้ำลงก่อนออกเดินทางให้ตรงรอบ ข้อสองคือช่วงวันหยุดและไฮซีซันคนค่อนข้างเยอะ ทั้งบนสันทรายและในน้ำ ทำให้บางจังหวะน้ำขุ่นจากการกวนของคนจำนวนมากและแย่งมุมถ่ายรูปกัน อยากได้บรรยากาศเงียบและน้ำใสควรมาแต่เช้าในวันธรรมดา ข้อสามคือทางไปหาดแม่หาดอยู่ปลายเกาะทางเหนือ ถนนบางช่วงชันและแคบ คนขับสกู๊ตเตอร์ไม่ชำนาญควรระวังเป็นพิเศษ และข้อสุดท้ายคือรอบเกาะม้าเป็นเขตอนุรักษ์ปะการัง ห้ามเหยียบ ยืน หรือแตะปะการังเด็ดขาด ควรใส่เสื้อชูชีพหรือลอยตัวอยู่เหนือแนวปะการัง และเลือกใช้ครีมกันแดดสูตรที่เป็นมิตรกับแนวปะการังเพื่อช่วยรักษาความสมบูรณ์ของแนวปะการังไว้

เกาะพะงันมีหาดสวยหลายแห่งที่รถเก๋งหรือมอเตอร์ไซค์ทั่วไปเข้าไม่ถึง เพราะทางเป็นดินลูกรังชันและขรุขระ หาดขวด (Bottle Beach / หาดโขทะเล) ทางเหนือของเกาะเป็นตัวอย่างที่ชัดที่สุด คนส่วนใหญ่ต้องนั่งเรือหางยาวจากหาดจ้าวเภาหรือเดินเทรลข้ามเขาเข้าไป ส่วน Secret Beach ฝั่งตะวันตกและจุดชมวิวกลางป่าก็อยู่ปลายเส้นทางที่ต้องใช้รถขับเคลื่อนสี่ล้อหรือ ATV ทัวร์รอบเกาะแบบมีไกด์นำจึงเป็นทางเลือกที่หลายคนใช้ เพราะได้ทั้งคนที่รู้เส้นทาง คุมความเร็ว และพาไปถึงจุดที่ไปเองยาก โดยไม่ต้องเสี่ยงขับรถบนถนนที่ไม่คุ้น

รูปแบบทัวร์มีให้เลือกหลายแบบ ตั้งแต่ ATV รอบสั้น 1.5-2.5 ชั่วโมงที่เน้นลุยเส้นทางป่าและแวะจุดชมวิว ไปจนถึงทัวร์จี๊ป 4WD เหมารอบเกาะครึ่งวันถึงเต็มวันที่วิ่งผ่านหาดหลายจุด น้ำตก และจุดชมวิวมุมสูง แบบ ATV มักคิดราคาต่อคน ส่วนจี๊ปเหมาลำคิดเป็นกลุ่มแล้วหารกันจึงคุ้มขึ้นเมื่อไปหลายคน หลายเจ้ามีบริการรับส่งจากที่พักย่านท้องศาลา หาดริ้น หรือศรีธนู และมีการสอนขับกับบรีฟความปลอดภัยก่อนออกตัว รีวิวส่วนใหญ่ชมว่าไกด์เป็นกันเองและพาไปถึงวิวที่คนทั่วไปไม่ได้เห็น การจองล่วงหน้าผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ช่วยให้เทียบได้ว่าราคานั้นรวมรับส่ง น้ำดื่ม และค่าเข้าจุดต่าง ๆ หรือไม่

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือถนนบางเส้นบนเกาะชันและขรุขระมาก มือใหม่ที่ขับสกู๊ตเตอร์เองมีอุบัติเหตุให้เห็นบ่อยจนเกาะพะงันขึ้นชื่อเรื่องแผลจากรถล้ม การไปกับทัวร์ที่มีไกด์นำจึงปลอดภัยกว่าการขับเข้าเส้นทางยาก ๆ เอง หาดขวดถึงจะเป็นปลายทางยอดนิยม แต่ช่วงสุดท้ายมักต้องต่อเรือหรือเดินเทรลเข้าไป ทัวร์บางเจ้าจึงพาไปได้แค่จุดที่รถเข้าถึงแล้วให้เดินหรือขึ้นเรือช่วงท้ายเอง ควรถามให้ชัดก่อนจองว่าโปรแกรมพาถึงตัวหาดจริงหรือแค่จุดชมวิว รีวิวบางส่วนติงว่าไกด์บางคนพูดอังกฤษได้น้อยกว่าที่โฆษณาและขับเร็วช่วงขากลับจนคนขับตามไม่ทัน หน้ามรสุมทางดินลื่นและบางเส้นทางปิด ควรเช็กสภาพอากาศและเผื่อเวลาไว้

การเหมาเรือส่วนตัววนเที่ยวรอบเกาะพะงันเป็นทางเลือกของคนที่ไม่อยากแชร์เรือกับกรุ๊ปทัวร์ และอยากเลือกเส้นทางกับเวลาเอง เรือหางยาวเหมาลำเหมาะกับการเลียบชายฝั่งระยะใกล้ ไปแวะหาดลับทางเหนือของเกาะที่รถเข้าไม่ถึงอย่างบอทเทิลบีช (หาดขวด) อ่าวโฉลกหลำ และอ่าวเงียบ ๆ อีกหลายแห่ง ส่วนสปีดโบ๊ตเหมาลำจะวิ่งได้ไกลและเร็วกว่า เหมาะกับคนที่อยากเก็บหลายจุดในวันเดียวหรือข้ามไปจุดที่ไกลออกไป จุดที่คนนิยมให้เรือแวะมากที่สุดคือเกาะม้าทางตะวันตกเฉียงเหนือ ซึ่งมีสันทรายเชื่อมกับหาดแม่หาดและเป็นจุดดำน้ำตื้นดูปะการังที่ขึ้นชื่อของเกาะพะงัน น้ำตื้นใสเห็นฝูงปลาได้โดยไม่ต้องว่ายน้ำเก่ง

ข้อดีของการเหมาลำคือความยืดหยุ่น เจ้าของเรือมักให้เลือกได้ว่าจะแวะกี่จุด จอดแต่ละที่นานแค่ไหน และอยากลงเล่นน้ำตรงไหน หลายลำมีอุปกรณ์ดำน้ำตื้นให้ยืมและช่วยพาไปจุดที่น้ำใสตามช่วงเวลา ราคาคิดเป็นต่อลำไม่ใช่ต่อคน ถ้ามากันหลายคนหารเฉลี่ยแล้วมักคุ้มกว่าที่คิด และได้ความเป็นส่วนตัวที่ทัวร์เรือใหญ่ให้ไม่ได้ เหมาะกับคู่รักที่อยากได้บรรยากาศเงียบ ครอบครัวที่มีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุที่ต้องการเรือเป็นของตัวเอง และกลุ่มเพื่อนที่อยากวางแผนวันเที่ยวกันเอง การนัดเวลาออกเรือตั้งแต่เช้าช่วยให้ได้น้ำใส แดดไม่แรงเกินไป และถึงหาดลับก่อนที่เรือทัวร์ลำอื่นจะเข้ามา

สิ่งที่ควรรู้ก่อนเหมาเรือแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือควรตกลงราคา เส้นทาง จำนวนจุดแวะ และเวลาเลิกให้ชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษรหรือแชตก่อนออกเรือ เพื่อเลี่ยงการคิดเงินเพิ่มภายหลัง ข้อสองคือเรือหางยาวเป็นเรือเปิดโล่ง แทบไม่มีหลังคาบังแดดและโคลงตามคลื่น ช่วงลมแรงจะกระแทกและเปียกละอองน้ำ คนเมาเรือง่ายควรกินยาแก้เมาล่วงหน้าและเตรียมถุงกันน้ำสำหรับมือถือกับกล้อง ข้อสามคือเรื่องความปลอดภัย ควรเลือกเรือที่มีเสื้อชูชีพครบทุกคนและคนขับที่ดูน่าเชื่อถือ เช็กสภาพเรือและเครื่องยนต์คร่าว ๆ ก่อนออก ข้อสี่คือทะเลฝั่งอ่าวไทยมีมรสุมช่วงปลายปีราวตุลาคมถึงธันวาคม คลื่นลมแรงและทัศนวิสัยใต้น้ำแย่ลง บางวันเรือออกไม่ได้ ควรเช็กพยากรณ์อากาศและเผื่อแผนสำรอง และควรพกเงินสดสำหรับค่าธรรมเนียมจุดดำน้ำหรืออุทยานฯ บางแห่งที่อาจเก็บแยกต่างหาก