10 กิจกรรมน่าทำ
ใน พัทลุง

ทะเลน้อยคือทะเลสาบน้ำจืดผืนใหญ่ทางตอนเหนือของทะเลสาบสงขลา อยู่ในเขตอำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง และเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่ขึ้นทะเบียนแรมซาร์ไซต์แห่งแรกของประเทศไทย จุดที่ทำให้คนตั้งใจมาถึงที่นี่คือการนั่งเรือหางยาวออกไปกลางทะเลสาบตอนเช้าตรู่ เพื่อชมนกน้ำหลายชนิดที่ออกหากิน ฝูงควายน้ำที่ลงมาแช่และเล็มหญ้าอยู่กลางน้ำ และทุ่งบัวสีชมพูแดงที่บานรับแสงแรกของวัน ระหว่างทางยังได้เห็นวิถีชาวบ้านที่ยกยอหาปลาและเก็บต้นกระจูดมาทำเสื่อ เป็นภาพที่หาดูได้ยากในเมืองใหญ่ คนขับเรือส่วนมากเป็นคนในพื้นที่ รู้จุดที่นกลงและมุมถ่ายรูปสวย จึงพาแวะได้ตรงจุด

เรื่องราคาคิดเป็นแบบเหมาลำ ไม่ใช่ต่อหัว ถ้ามากันหลายคนเฉลี่ยแล้วต่อคนไม่แพง เส้นทางสั้นที่วนเฉพาะทะเลน้อยราคาเบากว่า ส่วนเส้นทางยาวที่แวะชมยอยักษ์ฝั่งปากประด้วยจะสูงขึ้นตามเวลาและระยะ ควรตกลงราคาและเส้นทางกับคนขับให้ชัดก่อนลงเรือว่าจะวนกี่จุดและใช้เวลาราวเท่าไร ช่วงเวลาที่ดีที่สุดคือลงเรือตั้งแต่ฟ้ายังไม่สว่างเต็มที่ ประมาณตีห้าครึ่งถึงหกโมงเช้า เพราะดอกบัวจะบานเต็มที่ในตอนเช้าและเริ่มหุบก่อนเที่ยง อากาศยังเย็นสบาย นกออกหากินคึกคัก และน้ำนิ่งกว่าตอนสาย ส่วนฤดูที่บัวบานสะพรั่งและนกอพยพมาเยอะจะอยู่ราวปลายปีถึงต้นปี ต่อเนื่องถึงหน้าร้อนต้น ๆ ควรเช็กช่วงบัวบานก่อนวางแผนเดินทาง

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือเสน่ห์ของที่นี่ผูกกับฤดูกาลมาก ถ้ามาผิดช่วง บัวอาจยังไม่บานและนกน้อยกว่าที่คาด รีวิวหลายรายเตือนตรงกันว่านอกฤดูอาจเห็นนกไม่กี่ชนิด ข้อสองคือการเดินทาง ทะเลน้อยอยู่ห่างตัวเมืองพัทลุงพอสมควรและระบบขนส่งสาธารณะมีจำกัด หลายรีวิวแนะนำว่าควรมีรถส่วนตัวหรือเช่ารถมาเอง จะสะดวกกว่ารอรถประจำทาง ข้อสามคือเรือหางยาวมีเสียงเครื่องดังและบางช่วงน้ำกระเซ็น ควรเตรียมหมวก แว่นกันแดด เสื้อกันลม และถุงกันน้ำใส่กล้องหรือมือถือ ข้อสี่คือแดดจะแรงขึ้นเรื่อย ๆ หลังแปดโมง ถ้ามาสายจะร้อนและแสงจัดจนถ่ายรูปยาก การไปถึงท่าเรือแต่เช้าจึงคุ้มค่าที่สุด และควรเผื่อครีมกันแดดกับน้ำดื่มติดตัวไปด้วย

เขาอกทะลุเป็นเขาหินปูนสูงราว 250 เมตรที่ตั้งอยู่กลางเมืองพัทลุง และเป็นสัญลักษณ์ประจำจังหวัดที่เห็นได้จากหลายมุมของตัวเมือง จุดที่ทำให้เขาลูกนี้ต่างจากเขาทั่วไปคือช่องหินที่ทะลุกลางยอด มองลอดจากด้านหนึ่งไปอีกด้านได้ ทางขึ้นเป็นบันไดปูนที่มีมากกว่าหนึ่งพันขั้น ระหว่างทางมีศาลาและจุดพักให้หยุดหายเหนื่อยเป็นระยะ เดินขึ้นไปเรื่อย ๆ จะถึงบริเวณช่องอกทะลุที่มองเห็นเมืองพัทลุงเบื้องล่างได้กว้างไกล และมีพระให้สักการะขอพรระหว่างทาง ทั้งรูปเหมือนหลวงปู่ทวดและพระพุทธรูปประจำจุด จึงเป็นทั้งที่ออกกำลังกาย จุดชมวิว และที่ทำบุญในที่เดียว

ช่วงเวลาที่เหมาะเดินขึ้นที่สุดคือเช้าตรู่หรือช่วงเย็นก่อนแดดแรง เพราะบันไดค่อนข้างชันและกลางวันร้อนจัด คนที่แข็งแรงพอควรใช้เวลาเดินขึ้นถึงช่องอกทะลุราวยี่สิบถึงสามสิบนาที ถ้าเดินเรื่อย ๆ พักถ่ายรูปก็นานกว่านั้น ใครที่อยากท้าทายตัวเองต่อ สามารถปีนหน้าผาโดยมีเชือกช่วยขึ้นไปถึงลานหินบนยอดเขา ซึ่งเป็นจุดชมวิวเมืองพัทลุงแบบรอบทิศ มองเห็นเขาหัวแตกและเขาชัยบุรีที่อยู่ใกล้เคียง แต่ช่วงปีนเชือกนี้ค่อนข้างเสี่ยง ต้องใช้แรงแขนดึงตัวและมีความมั่นใจพอสมควร ไม่เหมาะกับเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือคนที่กลัวความสูง จุดชมวิวที่ช่องอกทะลุด้านล่างก็สวยพอให้คุ้มค่าการเดินขึ้นอยู่แล้ว

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมาคือ บนเขามีลิงอาศัยอยู่จำนวนไม่น้อย และลิงคุ้นกับนักท่องเที่ยว จึงชอบฉวยถุงอาหาร ขวดน้ำ หรือของที่ถืออยู่ในมือ ควรเก็บของกินให้มิดชิด ไม่ถือถุงพลาสติกให้เห็นชัด และระวังกระเป๋ากับแว่นตากับโทรศัพท์ให้ดี อย่าให้อาหารลิงเพราะจะยิ่งดึงฝูงเข้ามาใกล้ บันไดบางช่วงอาจลื่นถ้าเพิ่งมีฝน จึงควรใส่รองเท้าที่ยึดเกาะดีและเดินระวัง เตรียมน้ำดื่มขึ้นไปเองเพราะด้านบนไม่มีร้านค้า และเผื่อเวลาสำหรับพักระหว่างทางถ้าไม่ได้เดินขึ้นบันไดสูงเป็นประจำ ทั้งหมดนี้ไม่ได้ยากเกินไป แค่เตรียมตัวนิดหน่อยก็เที่ยวได้สบายและได้วิวเมืองพัทลุงที่หาดูจากที่อื่นไม่ได้

หาดแสนสุขลำปำเป็นชายหาดน้ำจืดริมทะเลสาบสงขลาตอนบน อยู่ในตำบลลำปำ ห่างจากตัวเมืองพัทลุงราวเจ็ดถึงแปดกิโลเมตร ขับรถไปสบาย ๆ ไม่ถึงยี่สิบนาที เสน่ห์ของที่นี่คือเป็นหาดทรายริมทะเลสาบที่คนพัทลุงมานั่งพักผ่อนกันจริง ๆ ไม่ใช่แค่จุดถ่ายรูปผ่าน ๆ ริมหาดมีทิวสนและศาลาให้นั่งหลบแดด มีร้านอาหารและซุ้มขายของเรียงยาวตลอดแนว ช่วงเย็นวันหยุดจะคึกคักด้วยครอบครัวที่พาเด็กมาเล่นน้ำตื้น ๆ คู่รักที่มานั่งรอแสงเย็น และกลุ่มเพื่อนที่มาตั้งวงกินซีฟู้ด บรรยากาศเป็นแบบเมืองรองที่ยังไม่พลุกพล่านเหมือนหาดทะเลชื่อดัง จุดนี้เองที่ทำให้หลายคนชอบ เพราะได้ความสงบและวิวน้ำกว้างสุดสายตาโดยไม่ต้องเบียดกับนักท่องเที่ยวจำนวนมาก

ไฮไลต์ที่คนมักพูดถึงคือมื้อเย็นริมน้ำและช่วงพระอาทิตย์ตก ร้านริมหาดหลายเจ้าเน้นเมนูซีฟู้ดและปลาจากทะเลสาบ ทั้งปลากะพงทอด กุ้งเผา ปูม้า และเมนูตามสั่งราคาย่อมเยาแบบร้านท้องถิ่น ราคาต่อจานส่วนใหญ่อยู่ในหลักร้อยต้น ๆ ส่วนเมนูปลาหรือกุ้งทั้งจานก็ขยับขึ้นตามขนาด นั่งกินไปดูวิวไปได้เพลิน ๆ พอใกล้หกโมงเย็นแสงจะเริ่มเปลี่ยนเป็นสีส้มทองสะท้อนผืนน้ำ เป็นจังหวะที่หลายคนตั้งใจมารอถ่ายรูปโดยเฉพาะ การเข้าหาดไม่เสียค่าเข้า จอดรถได้ตามริมทาง เหมาะแวะเป็นครึ่งวันช่วงบ่ายถึงเย็น หรือจับคู่กับการเที่ยววังเจ้าเมืองพัทลุงและวัดในตัวเมืองที่อยู่ไม่ไกลกันในทริปเดียว

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือนี่เป็นหาดน้ำจืดริมทะเลสาบ ไม่ใช่หาดทะเลน้ำใส น้ำจึงออกขุ่นเป็นสีน้ำตาลอมเขียวตามธรรมชาติของทะเลสาบ ใครคาดหวังน้ำทะเลใสอาจต้องปรับความคาดหวังก่อน ข้อสองคือช่วงกลางวันแดดค่อนข้างแรงและร่มเงามีจำกัด มาช่วงบ่ายแก่ถึงเย็นจะสบายตัวกว่ามาก ข้อสามคือความสวยขึ้นกับฤดู หน้าแล้งน้ำจะลดและเห็นสันทรายกว้าง ส่วนหน้าฝนน้ำขึ้นสูงและบางวันลมแรงคลื่นในทะเลสาบซัดเข้าฝั่ง ข้อสี่คือร้านค้าและความคึกคักจะมากในวันหยุดเสาร์อาทิตย์ ส่วนวันธรรมดาบางร้านปิดหรือเงียบ ถ้าตั้งใจมากินซีฟู้ดควรเผื่อใจว่าตัวเลือกอาจน้อยลง และควรเตรียมยากันยุงไว้ด้วยเพราะเป็นพื้นที่ริมน้ำที่ยุงชุมช่วงพลบค่ำ

วังเจ้าเมืองพัทลุงคือหมู่เรือนไม้ของตระกูลเจ้าเมืองพัทลุงยุคเก่า ตั้งอยู่ที่ตำบลลำปำ ห่างจากตัวเมืองไปทางทิศตะวันออกราว 6 กิโลเมตร บนเส้นทางที่มุ่งไปหาดแสนสุขลำปำ ที่นี่แบ่งเป็นสองส่วนคือวังเก่ากับวังใหม่ วังเก่าสร้างในสมัยพระยาอภัยบริรักษ์ (น้อย จันทโรจวงศ์) ผู้เป็นเจ้าเมืองช่วงปลายศตวรรษที่สิบเก้า ส่วนวังใหม่สร้างเพิ่มราวปี พ.ศ. 2432 โดยพระยาอภัยบริรักษ์ (เนตร) ทั้งสองหลังเป็นเรือนไม้ยกพื้นสูงตามแบบเรือนไทยภาคใต้ที่ผสมกลิ่นอายเรือนภาคกลาง ต่อมากรมศิลปากรขึ้นทะเบียนไว้เป็นโบราณสถาน จึงเป็นหนึ่งในไม่กี่ที่ในพัทลุงที่ยังเห็นบ้านเจ้าเมืองของจริงได้ทั้งหลัง ไม่ใช่แค่ภาพถ่ายเก่า

เดินเข้าไปในเขตวังจะเจอหมู่เรือนไม้หลายหลังวางล้อมลานทราย มีเรือนนอน เรือนรับแขก เรือนครัว และระเบียงเชื่อมถึงกัน ภายในบางหลังจัดแสดงข้าวของเครื่องใช้เก่าของตระกูลเจ้าเมือง ทั้งตู้ โต๊ะ เตียง และเครื่องมือเครื่องใช้ในชีวิตประจำวันสมัยนั้น ให้พอเห็นภาพว่าครอบครัวเจ้าเมืองใต้ในอดีตอยู่กันแบบไหน จุดที่หลายคนชอบคืองานไม้และทรงหลังคาที่ยังเก็บรายละเอียดไว้ครบ เดินถ่ายรูปได้เพลิน ค่าเข้าชมอยู่แค่หลักสิบบาทสำหรับคนไทย ต่างชาติจ่ายเพิ่มอีกนิดหน่อย ถือว่าจ่ายน้อยแต่ได้เห็นของเก่าที่มีเรื่องราวจริง เหมาะแวะสั้น ๆ ราวชั่วโมงกว่า แล้วต่อไปเที่ยวหาดลำปำหรือกลับเข้าเมืองได้สบาย

เรื่องที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือเวลาเปิดค่อนข้างจำกัด ปกติเปิดวันพุธถึงอาทิตย์ แบ่งเป็นช่วงเช้าราว 9 โมงถึงเที่ยง และช่วงบ่ายราวบ่ายโมงถึงสี่โมงเย็น ปิดวันจันทร์กับอังคารและวันหยุดนักขัตฤกษ์ ควรเช็กก่อนออกเดินทางเพราะรอบเปิดอาจปรับได้ ข้อสองคือที่นี่อยู่นอกตัวเมือง ถ้าไม่มีรถส่วนตัวหรือมอเตอร์ไซค์อาจต้องเหมารถหรือใช้แอปเรียกรถ ซึ่งในพัทลุงยังมีไม่มากนัก ข้อสามคือเป็นเรือนไม้เก่าจึงไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกแบบพิพิธภัณฑ์ใหญ่ ป้ายข้อมูลบางจุดน้อยและเป็นภาษาไทยเป็นหลัก ถ้าอยากเข้าใจประวัติลึกขึ้นควรหาข้อมูลไปก่อนหรือถามเจ้าหน้าที่หน้างาน และเนื่องจากเป็นบ้านไม้ ควรเดินเบามือเบาเท้า ไม่ปีนป่ายหรือจับต้องของจัดแสดงเพื่อช่วยกันรักษาไว้ให้คนรุ่นหลังได้ดูต่อ

วัดคูหาสวรรค์เป็นวัดเก่าแก่คู่เมืองพัทลุง ตั้งอยู่เชิงเขาคูหาสวรรค์ที่โผล่ขึ้นมากลางย่านชุมชนในตัวเมือง จุดที่คนตั้งใจมาชมคือถ้ำคูหาสวรรค์ที่อยู่หลังวัด ภายในถ้ำประดิษฐานพระพุทธไสยาสน์ (พระนอน) องค์ใหญ่และพระพุทธรูปเก่าเรียงรายหลายองค์ให้ได้กราบไหว้ อากาศในถ้ำเย็นสบายตลอดวันเพราะเป็นโพรงหินธรรมชาติ มีแสงลอดจากปากถ้ำทำให้ไม่มืดจนน่ากลัว บนผนังถ้ำยังปรากฏภาพเขียนสีและลายพระหัตถ์ที่บันทึกไว้เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เสด็จประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ ทำให้ที่นี่ถูกขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน ไม่ใช่แค่วัดสำหรับทำบุญเท่านั้น แต่เป็นหน้าประวัติศาสตร์ที่จับต้องได้ของคนพัทลุง

เสน่ห์อีกอย่างของที่นี่คือเป็นวัดกลางเมืองที่เดินทางง่ายมาก อยู่ห่างสถานีรถไฟพัทลุงและตลาดในเมืองไม่กี่กิโลเมตร นั่งมอเตอร์ไซค์รับจ้างหรือขับรถมาเองก็ถึงเร็ว เข้าชมได้โดยไม่เสียค่าเข้า ทำบุญตามศรัทธา รอบวัดมีลิงอาศัยอยู่จำนวนมากเหมือนกับเขาหลาย ๆ ลูกในเมืองพัทลุง คนนิยมซื้อผลไม้หรืออาหารลิงไปให้ ช่วยเพิ่มสีสันให้เด็ก ๆ สนุก แต่ก็ต้องระวังของในมือด้วย เดินขึ้นบันไดข้างวัดต่อไปอีกหน่อยจะถึงจุดชมวิวบนเขาคูหาสวรรค์ ที่มองลงมาเห็นตัวเมืองพัทลุง ทุ่งนา และวิวไกลไปถึงทะเลสาบสงขลากับเขาอกทะลุอันเป็นสัญลักษณ์ของจังหวัด เป็นมุมถ่ายรูปที่คนมาพัทลุงมักไม่พลาด

ช่วงเวลาที่เหมาะมาที่สุดคือตอนเช้าหรือช่วงบ่ายแก่ ๆ ที่แดดไม่แรงจนเกินไป เพราะการเดินขึ้นจุดชมวิวมีบันไดชันพอสมควร ในถ้ำแม้จะเย็นแต่พื้นบางจุดอาจลื่นเพราะความชื้น ควรใส่รองเท้าที่เดินสบายและมีดอกยางเกาะพื้น เนื่องจากเป็นวัดและมีพระพุทธไสยาสน์เป็นที่เคารพ การแต่งกายสุภาพจึงเป็นเรื่องที่ควรใส่ใจ งดกางเกงขาสั้นหรือเสื้อสายเดี่ยว และถอดรองเท้าก่อนขึ้นบริเวณที่ประดิษฐานพระ โดยรวมแล้วที่นี่เหมาะเป็นจุดแรก ๆ ของทริปพัทลุง ใช้เวลาไม่นานแต่ได้ทั้งไหว้พระ ดูของเก่าที่มีเรื่องเล่า และเก็บวิวเมืองไว้ในภาพเดียว เดินต่อไปเที่ยวที่อื่นในเมืองได้สบาย ๆ

สะพานเฉลิมพระเกียรติที่แหลมจองถนนเป็นสะพานข้ามทะเลสาบสงขลาฝั่งจังหวัดพัทลุง ทอดยาวเหนือผืนน้ำกว้างที่เชื่อมพัทลุงเข้ากับฝั่งสงขลา จุดที่ทำให้คนแวะกันคือวิวทะเลสาบแบบเปิดโล่งสุดสายตา สองข้างสะพานมองเห็นเรือประมงพื้นบ้านออกหาปลา กระชังเลี้ยงปลา และแนวเสาไม้ปักในน้ำที่เป็นภาพชินตาของชุมชนริมทะเลสาบ ช่วงเช้ามืดกับช่วงเย็นเป็นเวลาที่คนนิยมมามากที่สุด เพราะได้เห็นพระอาทิตย์ขึ้นและตกเหนือผิวน้ำ แสงทองสะท้อนทะเลสาบเป็นฉากถ่ายรูปที่หลายคนตั้งใจขับรถมาโดยเฉพาะ ตัวสะพานเดินเล่นและจอดรถถ่ายรูปได้ ไม่เสียค่าเข้า จึงเป็นจุดแวะยอดนิยมของคนที่ขับรถเที่ยวเส้นทางเลียบทะเลสาบสงขลา

เสน่ห์อีกอย่างของที่นี่คือวิถีชีวิตรอบทะเลสาบที่ยังเป็นของจริง ไม่ได้จัดฉากไว้ให้นักท่องเที่ยว ชาวบ้านแถบแหลมจองถนนทำประมงน้ำจืดและน้ำกร่อยเป็นอาชีพหลัก เช้า ๆ จะเห็นเรือทยอยกลับเข้าฝั่งพร้อมปลาและกุ้ง บางช่วงมีแผงขายปลาสด ปลาแห้ง และของทะเลสาบริมทาง ใครมาช่วงเย็นก็มักหาที่นั่งกินลมชมวิวริมน้ำ สั่งอาหารพื้นถิ่นอย่างปลาลูกเบร่ กุ้งเผา หรือแกงส้มปลากับข้าวสวยร้อน ๆ บรรยากาศเงียบสงบ ลมพัดเย็นสบาย ต่างจากแหล่งเที่ยวที่คนพลุกพล่าน เหมาะกับคนที่อยากได้ความช้าและเรียบง่ายของเมืองพัทลุง มาที่นี่จึงได้ทั้งวิวและได้สัมผัสจังหวะชีวิตแบบคนลุ่มทะเลสาบไปพร้อมกัน

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือที่นี่เป็นจุดชมวิวกลางแจ้ง ไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกครบเหมือนแหล่งท่องเที่ยวใหญ่ ห้องน้ำและร้านค้าขึ้นกับช่วงเวลาและร้านริมทางที่เปิด ควรเตรียมน้ำดื่มและของใช้ส่วนตัวไปเอง ข้อสองคือบนสะพานแทบไม่มีร่มเงา กลางวันแดดแรงและร้อนมาก จึงควรมาช่วงเช้าหรือเย็นทั้งเรื่องแสงถ่ายรูปและความสบายตัว ข้อสามคือการเดินทางเหมาะกับคนมีรถส่วนตัวหรือเช่ารถ-มอเตอร์ไซค์ เพราะรถสาธารณะเข้าถึงยากและอยู่ห่างจากตัวเมืองพัทลุงพอสมควร ข้อสี่คือลมริมทะเลสาบค่อนข้างแรง คนพาเด็กเล็กควรดูแลใกล้ชิดขณะอยู่ริมสะพาน และเก็บขยะกลับไปทิ้งให้เรียบร้อยเพื่อรักษาความสะอาดของพื้นที่ที่ชาวบ้านใช้ทำมาหากินจริง

น้ำตกไพรวัลย์อยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัด เขตอำเภอกงหรา เป็นน้ำตกขนาดใหญ่ที่คนพัทลุงยกให้เป็นน้ำตกประจำจังหวัด ต้นน้ำมาจากเทือกเขาบรรทัดที่ทอดยาวกั้นระหว่างพัทลุง ตรัง และสตูล จึงมีน้ำไหลเกือบตลอดปี ตัวน้ำตกไหลลดหลั่นลงมาหลายชั้น แต่ละชั้นมีแอ่งน้ำและลานหินให้นั่งพักหรือลงเล่นน้ำได้ ชั้นล่าง ๆ เดินเข้าถึงง่ายจากลานจอดรถ เหมาะกับคนที่พาเด็กหรือผู้ใหญ่ไปด้วย ส่วนชั้นบนต้องเดินไต่ทางป่าขึ้นไปอีกหน่อย ระหว่างทางร่มรื่นด้วยไม้ใหญ่และเสียงน้ำ ถือเป็นจุดหนีร้อนที่คนในพื้นที่นิยมมากันเองในวันหยุด

เสน่ห์ของที่นี่คือความเป็นน้ำตกในป่าจริง ๆ ไม่ได้ปรุงแต่งให้เป็นสวนน้ำ น้ำใสเย็นและไหลแรงในหน้าฝน ทำให้แอ่งน้ำเต็มและเล่นน้ำสนุก แต่ก็ต้องระวังมากขึ้นเพราะกระแสน้ำเชี่ยวและหินลื่น ส่วนหน้าแล้งราวเดือนกุมภาพันธ์ถึงเมษายนน้ำจะน้อยลง เล่นได้สบายและปลอดภัยกว่าแต่ความอลังของสายน้ำจะลดลง ช่วงที่หลายคนบอกว่าเที่ยวได้กำลังดีคือปลายฝนต้นหนาว น้ำยังมีพอสมควรแต่ไม่เชี่ยวเท่าช่วงฝนหนัก บริเวณน้ำตกมีเจ้าหน้าที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดูแล และมักมีร้านอาหารตามสั่งกับของกินเล่นของชาวบ้านให้แวะเติมพลังก่อนหรือหลังเล่นน้ำ

การเดินทางจากตัวเมืองพัทลุงใช้เวลาราวชั่วโมงเศษ ขับรถส่วนตัวหรือเช่ารถสะดวกที่สุดเพราะรถสาธารณะเข้าถึงยาก เส้นทางช่วงท้ายเป็นถนนขึ้นเขาคดเคี้ยว ควรไปช่วงเช้าถึงบ่ายและออกก่อนเย็นเพราะในป่าฟ้ามืดเร็ว ที่นี่ไม่มีค่าธรรมเนียมเข้าชมแบบตายตัวเหมือนอุทยานแห่งชาติ ส่วนใหญ่เป็นการทำบุญตามศรัทธาและค่าดูแลรถเล็กน้อย ค่าใช้จ่ายหลักจึงเป็นค่าน้ำมันหรือค่าเช่ารถ ใครไม่มีรถแนะนำให้จองรถเช่าพร้อมคนขับหรือทัวร์เที่ยวธรรมชาติในพัทลุงที่พาวนน้ำตกและจุดเที่ยวใกล้เคียงในวันเดียว จะประหยัดแรงและได้คนพื้นที่ช่วยดูเรื่องความปลอดภัยไปในตัว

บ่อน้ำร้อนเขาชัยสนเป็นแหล่งน้ำแร่ร้อนธรรมชาติของอำเภอเขาชัยสน จังหวัดพัทลุง อยู่ห่างจากตัวเมืองพัทลุงราวครึ่งชั่วโมงโดยรถ และเป็นชื่อที่คนพัทลุงคุ้นเคยจนถูกใส่ไว้ในคำขวัญประจำอำเภอ จุดที่ทำให้คนแวะกันคือมีน้ำแร่ร้อนผุดขึ้นมาจากใต้ดินตามธรรมชาติ อุณหภูมิน้ำสูงพอสมควร บางบ่อร้อนถึงราวหกสิบองศา ทางที่นี่จัดเป็นบ่อรวมกลางแจ้งให้ลงแช่ตัวและแช่เท้าคลายเมื่อยได้โดยไม่เสียค่าเข้า มีเพียงค่าจอดรถหลักสิบบาท ใครอยากได้ความเป็นส่วนตัวก็มีห้องแช่แยกให้จองเป็นรายชั่วโมงในราคาย่อมเยา และมีห้องแบบ VIP ที่มีห้องน้ำในตัวสำหรับคนที่อยากแช่สบาย ๆ ไม่ต้องแย่งกับคนอื่น รอบ ๆ ยังมีบริการนวดแผนไทยเสริมให้ผ่อนคลายต่อหลังแช่น้ำร้อนเสร็จ

เสน่ห์ที่คนรีวิวพูดถึงตรงกันคือความเป็นน้ำแร่ธรรมชาติจริงในราคาที่จับต้องได้ บรรยากาศร่มรื่นมีต้นไม้ล้อมรอบ เดินเล่นได้สบาย และเหมาะกับการพาครอบครัวหรือผู้สูงอายุมาแช่คลายปวดเมื่อย บนหน้ารีวิว Tripadvisor บ่อน้ำร้อนเขาชัยสนได้คะแนนเฉลี่ยราวสี่เต็มห้าจากรีวิวสามสิบเอ็ดราย และเป็นอันดับหนึ่งจากสี่สิ่งที่น่าทำในเขาชัยสน หลายคนบอกว่าเป็นที่แช่น้ำร้อนที่สะอาด บรรยากาศสงบ นั่งแช่เพลิน ๆ ได้เป็นชั่วโมง แถมค่าใช้จ่ายถูกมากเมื่อเทียบกับบ่อน้ำร้อนเชิงพาณิชย์ที่อื่น ทำให้เป็นจุดแวะพักที่คนขับรถผ่านเส้นทางพัทลุงมักเลี้ยวเข้ามาลองแช่ และมักเที่ยวต่อได้กับถ้ำน้ำเย็นและถ้ำค้างคาวที่อยู่ในละแวกเดียวกัน

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือเรื่องความร้อนของน้ำ บางบ่อร้อนจัดจนแทบลงแช่ไม่ไหวโดยเฉพาะคนที่ไม่ชินกับน้ำร้อน ควรค่อย ๆ หย่อนเท้าลองก่อนและอย่าแช่นานเกินไป คนที่มีโรคหัวใจ ความดัน หรือกำลังตั้งครรภ์ควรปรึกษาแพทย์และเลี่ยงการแช่ในบ่อที่ร้อนมาก คนทั่วไปก็ไม่ควรแช่ต่อเนื่องเกินราวสิบถึงสิบห้านาทีแล้วขึ้นมาพัก ข้อสองคือสภาพบางจุดตามรีวิวบางส่วนสะท้อนว่าดูแลรักษาได้ไม่สม่ำเสมอ บางช่วงพื้นบ่อหรือขอบบ่อทรุดโทรมและต้องการซ่อมแซม จึงควรทำใจว่าไม่ใช่สปาหรูแต่เป็นบ่อธรรมชาติแบบเรียบง่าย ข้อสามคือมีรายงานว่าช่วงหลังเริ่มเก็บค่าบริการบางส่วนและคิดราคาต่างชาติแพงกว่าคนไทย ควรเตรียมเงินสดและสอบถามอัตราหน้างานก่อน ข้อสุดท้ายควรเตรียมชุดว่ายน้ำหรือชุดที่เปลี่ยนได้ ผ้าเช็ดตัว รองเท้ากันลื่นเพราะพื้นเปียก และน้ำดื่มติดตัว เพราะการแช่น้ำร้อนทำให้เสียเหงื่อและอาจเวียนหัวได้ง่าย

วัดเขียนบางแก้ว หรือชื่อเต็มว่าวัดพระบรมธาตุเจดีย์เขียนบางแก้ว อยู่ที่อำเภอเขาชัยสน ริมทะเลสาบสงขลาฝั่งพัทลุง เป็นวัดเก่าแก่ที่สุดของจังหวัด มีตำนานว่าสร้างมาตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 15 ในยุคที่อิทธิพลศิลปะแบบศรีวิชัยยังแผ่ถึงคาบสมุทรภาคใต้ จุดที่คนมากราบไหว้กันคือพระบรมธาตุเจดีย์องค์ประธาน ทรงระฆังฐานแปดเหลี่ยม เชื่อว่าภายในบรรจุพระบรมสารีริกธาตุที่อัญเชิญมาจากลังกา รูปทรงของเจดีย์ชวนให้นึกถึงพระบรมธาตุเมืองนครศรีธรรมราช ซึ่งสะท้อนว่าดินแดนแถบนี้เคยเป็นเส้นทางพระพุทธศาสนาสายลังกาวงศ์ที่สำคัญ รอบองค์เจดีย์ยังมีวิหารเก่า พระพุทธรูปหลายสมัย และร่องรอยการบูรณะหลายยุคให้เดินดูได้เรื่อย ๆ

อีกส่วนที่ไม่ควรพลาดคือพิพิธภัณฑ์ของวัด ซึ่งเก็บรวบรวมโบราณวัตถุที่ขุดพบและได้รับบริจาคจากชาวบ้านรอบทะเลสาบ ทั้งเครื่องถ้วยจีนหลายราชวงศ์ เครื่องสังคโลกสมัยสุโขทัย ศิวลึงค์และฐานโยนีที่บ่งบอกร่องรอยความเชื่อก่อนพุทธ พระพุทธรูปเก่า และคัมภีร์สมุดข่อยโบราณ ของหลายชิ้นช่วยเล่าเรื่องว่าเมืองพัทลุงในอดีตเป็นชุมชนที่มีการติดต่อค้าขายและแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมมายาวนาน การเดินชมพิพิธภัณฑ์ควบคู่กับการไหว้เจดีย์ทำให้เห็นภาพประวัติศาสตร์ท้องถิ่นได้ชัดกว่าการมาถ่ายรูปเฉย ๆ วัดอยู่ห่างตัวเมืองพัทลุงราว 20 กิโลเมตร เดินทางสะดวกที่สุดด้วยรถส่วนตัวหรือรถเช่า เพราะรถสาธารณะเข้าถึงไม่บ่อยนัก

บรรยากาศโดยรวมเงียบสงบ ร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่ และคนไม่พลุกพล่านเท่าวัดดังในเมืองใหญ่ จึงเหมาะกับคนที่อยากได้ความสงบและมีเวลาเดินดูรายละเอียด สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้อย่างตรงไปตรงมาคือ พิพิธภัณฑ์บางช่วงอาจปิดหรือต้องตามเจ้าหน้าที่มาเปิดให้ จึงควรโทรเช็กเวลาทำการกับทางวัดก่อนออกเดินทาง โดยเฉพาะถ้าไปนอกวันหยุดหรือช่วงเย็น ป้ายอธิบายโบราณวัตถุบางชิ้นมีน้อยและเป็นภาษาไทยเป็นหลัก คนที่อยากเข้าใจลึกอาจต้องอ่านข้อมูลมาก่อนหรือสอบถามพระ-เจ้าหน้าที่ในวัด และเพราะเป็นเขตศาสนสถานเก่าแก่ ควรแต่งกายสุภาพ ถอดรองเท้าเมื่อเข้าเขตวิหาร และสำรวมเสียงตลอดการเยี่ยมชม

พัทลุงเป็นเมืองเล็กทางภาคใต้ที่คนมักขับผ่านไปหาดใหญ่หรือสงขลา แต่ตัวเมืองเองมีเสน่ห์แบบเงียบ ๆ ที่เดินเที่ยวได้สบายในครึ่งวัน จุดตั้งต้นยอดนิยมคือรอบสถานีรถไฟพัทลุงและถนนสายหลักในเมือง ซึ่งช่วงหลังมีการวาดภาพสตรีทอาร์ตตามกำแพงตึกเก่าและตรอกซอย บอกเล่าวิถีชีวิตคนใต้ ทั้งภาพหนังตะลุง มโนราห์ วิถีทำนา และตำนานท้องถิ่น เดินไปถ่ายรูปไปเรื่อย ๆ ก็เพลิน ระหว่างทางมีคาเฟ่เล็ก ๆ ที่รีโนเวตจากตึกเก่าหรือบ้านไม้แทรกอยู่ให้แวะพักจิบกาแฟหลบแดด ฉากหลังของเมืองคือเขาอกทะลุ ภูเขาหินปูนที่มีช่องทะลุกลางยอด เป็นสัญลักษณ์ประจำจังหวัดที่มองเห็นได้แทบทุกมุมเมือง ทำให้การเดินเล่นในย่านนี้ได้ทั้งภาพศิลปะบนกำแพงและวิวภูเขาเป็นพื้นหลังไปพร้อมกัน

ของกินคืออีกเหตุผลที่ทำให้การเดินเมืองพัทลุงสนุก ในตลาดและร้านรอบเมืองมีอาหารใต้รสจัดจ้านให้ชิมหลายอย่าง ทั้งข้าวยำปักษ์ใต้ แกงไตปลา ขนมจีนน้ำยาปักษ์ใต้ และขนมพื้นบ้านอย่างขนมลา ขนมกง ราคาย่อมเยาจานละไม่กี่สิบบาท เดินชิมไปเรื่อย ๆ ได้ทั้งวันโดยไม่ต้องวางแผนมาก ที่นี่เข้าชมฟรีในความหมายที่ว่าตัวย่านเมืองและภาพสตรีทอาร์ตไม่มีค่าเข้า จ่ายเฉพาะค่ากินและค่ากาแฟตามที่แวะเท่านั้น การเที่ยวแบบนี้จึงยืดหยุ่นมาก จะเดินเท้าล้วน ๆ เช่าจักรยาน หรือขี่มอเตอร์ไซค์วนก็ได้ทั้งนั้น หลายคนที่มาพัทลุงจับคู่การเดินเมืองเข้ากับการไปทะเลน้อยหรือขึ้นเขาอกทะลุในทริปเดียว เพราะจุดเหล่านี้อยู่ไม่ไกลจากตัวเมือง

ก่อนไปควรรู้ตามตรงว่าพัทลุงไม่ใช่เมืองท่องเที่ยวขนาดใหญ่ ภาพสตรีทอาร์ตกระจายตามจุดต่าง ๆ ไม่ได้รวมเป็นย่านเดียวชัดเจนเหมือนบางเมือง จึงควรหาพิกัดจุดวาดภาพหรือแผนที่เดินไว้ล่วงหน้าจะได้ไม่พลาด บางภาพอาจซีดจางหรือถูกทับด้วยงานใหม่ตามกาลเวลา คาเฟ่และร้านของกินหลายแห่งเป็นร้านเล็กที่เปิด-ปิดตามเวลาของเจ้าของ ร้านบางร้านหยุดวันธรรมดาหรือปิดช่วงบ่าย ควรเช็กเวลาเปิดก่อนถ้าตั้งใจไปร้านไหนเป็นพิเศษ อากาศภาคใต้ร้อนและแดดแรง เดินกลางวันควรมีหมวกกับน้ำติดตัว และเผื่อใจว่าอาจมีฝนตกได้บ่อยโดยเฉพาะปลายปี ช่วงเวลาที่เดินสบายที่สุดคือตอนเช้าหรือช่วงเย็นแดดอ่อน ส่วนกลางวันแนะนำให้หลบเข้าคาเฟ่พักก่อนออกเดินต่อ