10 กิจกรรมน่าทำ
ใน พิษณุโลก

วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ หรือที่คนพิษณุโลกเรียกกันติดปากว่า "วัดใหญ่" เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองที่ตั้งอยู่ริมแม่น้ำน่านใจกลางเมือง สร้างมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยราวปี พ.ศ. 1900 สิ่งที่คนส่วนใหญ่ตั้งใจมาคือการนมัสการพระพุทธชินราช พระพุทธรูปปางมารวิชัยหล่อด้วยสำริดปิดทอง สูงราว 3.75 เมตร ที่หลายคนยกให้เป็นพระพุทธรูปงามที่สุดองค์หนึ่งของไทย เอกลักษณ์อยู่ที่เส้นสายพระวรกายอ่อนช้อย พระพักตร์สงบ และซุ้มเรือนแก้วรูปเปลวเพลิงด้านหลังที่แกะสลักละเอียด องค์จริงประดิษฐานในวิหารเก่าที่บรรยากาศขรึมสงบ แสงลอดเข้ามาต้ององค์พระทำให้ภาพที่เห็นตรงหน้าน่าประทับใจกว่าที่คิดจากรูปถ่าย

นอกจากองค์พระประธาน รอบวัดยังมีอะไรให้เดินชมพอสมควร ทั้งปรางค์ประธานทรงสูงที่เป็นสถาปัตยกรรมเก่าแก่ วิหารและระเบียงคด บานประตูประดับมุกฝีมือช่างหลวงที่งดงาม รวมถึงพิพิธภัณฑ์ในบริเวณวัดที่เก็บพระพุทธรูปและของเก่าให้ชม เดินออกมาอีกหน่อยก็ถึงริมแม่น้ำน่านที่มีบรรยากาศเมืองริมน้ำแบบพิษณุโลก ช่วงเช้าและช่วงเย็นคนจะบางกว่ากลางวัน ถ่ายรูปและไหว้พระได้สบายกว่า วัดนี้เข้าฟรีไม่มีค่าเข้าชม ใครอยากทำบุญก็บูชาดอกไม้ธูปเทียนหรือปิดทองตามศรัทธา จุดนี้เหมาะเป็นหมุดแรกของทริปพิษณุโลกเพราะอยู่กลางเมือง เดินทางง่าย และใช้เวลาไม่นานก็เที่ยวได้ครบ

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปตามตรง คือวัดนี้เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์และมีคนมาไหว้พระต่อเนื่อง จึงต้องแต่งกายสุภาพ งดเสื้อกล้าม กางเกงขาสั้นเหนือเข่า และเสื้อผ้าบางโปร่ง ก่อนเข้าวิหารต้องถอดรองเท้าและควรสำรวมเสียงพูดคุย ช่วงวันหยุด วันพระ และเทศกาลคนจะแน่นเป็นพิเศษ ถ่ายรูปองค์พระแบบไม่มีคนบังแทบเป็นไปไม่ได้ ถ้าอยากได้บรรยากาศเงียบให้เลี่ยงมาช่วงเช้าตรู่หรือใกล้เย็น รอบวัดมีร้านขายของที่ระลึกและวัตถุมงคลค่อนข้างเยอะ บางจุดพลุกพล่าน ควรระวังของมีค่าและดูให้ดีก่อนเลือกซื้อ ที่จอดรถช่วงคนเยอะอาจหายาก มาด้วยรถส่วนตัวเผื่อเวลาหาที่จอด หรือใช้บริการรถสาธารณะในเมืองจะสะดวกกว่า

ภูหินร่องกล้าเป็นอุทยานแห่งชาติบนเทือกเขาเพชรบูรณ์ตอนบน คร่อมรอยต่อสามจังหวัดคือพิษณุโลก เพชรบูรณ์ และเลย จุดที่ทำให้ที่นี่ต่างจากอุทยานฯ ทั่วไปคือเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ เพราะพื้นที่นี้เคยเป็นฐานที่มั่นใหญ่ของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยในช่วงความขัดแย้งกับรัฐบาลไทยเมื่อหลายสิบปีก่อน ปัจจุบันยังเหลือร่องรอยให้เดินชม ทั้งโรงเรียนการเมืองการทหาร สำนักอำนาจรัฐ โรงพยาบาล และกังหันน้ำที่เคยใช้ในชีวิตประจำวันของคนที่เคยอยู่บนเขา เดินไปตามเส้นทางแล้วมีป้ายเล่าเหตุการณ์เป็นช่วง ๆ ทำให้การมาที่นี่ได้ทั้งเดินป่าและเข้าใจอดีตของพื้นที่ไปพร้อมกัน เหมาะกับคนที่อยากเที่ยวธรรมชาติแบบมีเรื่องเล่ามากกว่ามาถ่ายรูปเฉย ๆ

ไฮไลต์ธรรมชาติของภูหินร่องกล้าอยู่ที่ลานหินสองแบบซึ่งเกิดจากการกัดเซาะของธรรมชาติมานาน ลานหินปุ่มเป็นที่ราบกว้างที่มีหินก้อนกลมมนโผล่พ้นพื้นกระจายเต็มลานเหมือนปุ่มนูน ส่วนลานหินแตกเป็นแผ่นหินขนาดใหญ่ที่แยกเป็นร่องลึกให้เดินลัดเลาะ ทั้งสองจุดเดินถึงง่ายและถ่ายรูปสวย ถัดไปคือผาชูธง จุดชมวิวริมหน้าผาที่มองเห็นทิวเขาสลับซับซ้อนไกลสุดสายตา เป็นจุดที่คนนิยมมารอชมพระอาทิตย์ตกและทะเลหมอกในเช้าที่อากาศเป็นใจ อุทยานฯ อยู่บนที่สูงจึงอากาศเย็นเกือบทั้งปี ยิ่งช่วงปลายฝนต้นหนาวจะเย็นสบายและมีดอกไม้เมืองหนาวอย่างดอกกระดาษบานให้เห็น หลายคนเลือกมาค้างคืนเพื่อกางเต็นท์รับอากาศเย็นและตื่นเช้ามาดูหมอก

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมาคือเส้นทางขึ้นเขาคดเคี้ยวและชันในหลายช่วง คนขับควรชำนาญและเช็กสภาพรถโดยเฉพาะเบรกให้พร้อม รถเก๋งขึ้นได้แต่ต้องใช้ความระมัดระวัง จุดเที่ยวแต่ละแห่งอยู่ห่างกันพอสมควร การมีรถส่วนตัวหรือจ้างรถท้องถิ่นจะสะดวกกว่ารอรถสาธารณะซึ่งมีน้อย ช่วงหน้าหนาวและวันหยุดยาวคนเยอะและที่พักในอุทยานฯ เต็มเร็ว ควรจองบ้านพักหรือจุดกางเต็นท์ล่วงหน้าและเตรียมเสื้อกันหนาวไปให้พอ บางรีวิวติงเรื่องเสียงรบกวนจากงานดูแลพื้นที่ในบางช่วงเวลา และสัญญาณโทรศัพท์ที่ไม่ครอบคลุมทุกจุด ใครอยากได้ความสงบให้เลี่ยงวันหยุดใหญ่และไปถึงจุดชมวิวแต่เช้าจะได้บรรยากาศที่ดีกว่า

ทุ่งแสลงหลวงเป็นอุทยานแห่งชาติขนาดใหญ่อันดับต้น ๆ ของไทย พื้นที่กว้างพาดผ่านทั้งพิษณุโลกและเพชรบูรณ์ คนเรียกกันติดปากว่า "ทุ่งหญ้าสะวันนาเมืองไทย" เพราะมีทุ่งหญ้ากว้างสลับดงป่าสนแบบที่ไม่ค่อยเห็นในเมืองร้อน จุดที่แวะกันง่ายที่สุดคือน้ำตกแก่งโสภา อยู่ริมทางหลวงหมายเลข 12 สายพิษณุโลก-หล่มสัก จอดรถแล้วเดินลงไปไม่ไกลก็เห็นสายน้ำไหลลดหลั่นลงโขดหินเป็นชั้น ๆ มีน้ำเกือบทั้งปีและแรงเป็นพิเศษช่วงปลายฝน ส่วนใครอยากได้บรรยากาศทุ่งหญ้าเต็ม ๆ ต้องเข้าไปฝั่งหน่วยหนองแม่นา ซึ่งเป็นลานกางเต็นท์และจุดชมวิวที่คนนิยมมานอนรับอากาศเย็นและหมอกเช้า

เสน่ห์ของที่นี่คือความเป็นธรรมชาติแบบดิบ ๆ กลางวันเดินเล่นในทุ่งหญ้าและป่าสน เย็นลงอากาศเริ่มเย็น พอเช้ามืดหน้าหนาวมักมีหมอกลอยต่ำคลุมทุ่ง เป็นภาพที่คนถ่ายรูปตั้งใจมาเก็บกัน กิจกรรมหลักคือกางเต็นท์นอนดูดาว ขี่จักรยานรอบลานทุ่ง เดินชมป่าสน และแวะน้ำตกแก่งโสภากับจุดชมวิวอื่น ๆ ในเขตอุทยาน การเข้าชมเสียค่าธรรมเนียมตามอัตราอุทยานแห่งชาติทั่วไป คนไทยกับต่างชาติจ่ายคนละอัตราชัดเจน ถ้าจะค้างคืนควรจองบ้านพักหรือลานกางเต็นท์ล่วงหน้าโดยเฉพาะช่วงหน้าหนาวที่คนเยอะ ส่วนใครไม่มีเต็นท์ก็เช่าที่หน่วยได้ บนแพลตฟอร์มรีวิวอย่าง Tripadvisor ตัวอุทยานได้คะแนนเฉลี่ยราว 3.9 เต็ม 5 คนที่ไปมาชมเรื่องทุ่งหญ้ากว้างและอากาศเย็นสบายเป็นหลัก

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือทุ่งหญ้าจะเขียวสวยและหมอกลงหนาเฉพาะหน้าหนาวถึงต้นปี ช่วงหน้าแล้งราวมีนาคมถึงเมษายนหญ้าจะแห้งเป็นสีน้ำตาลและร้อน บรรยากาศต่างจากรูปที่เห็นตามอินเทอร์เน็ตพอสมควร ข้อสองคือหน่วยหนองแม่นาซึ่งเป็นจุดทุ่งหญ้าหลักอยู่ลึกเข้าไปและเส้นทางบางช่วงเป็นถนนดินลูกรัง หน้าฝนลื่นและควรใช้รถที่สภาพพร้อม ส่วนน้ำตกแก่งโสภาที่ริมทางหลวงเข้าถึงง่ายกว่ามาก ข้อสามคือหินริมน้ำตกลื่นมากตอนเปียก ควรใส่รองเท้าเกาะพื้นดีและระวังเวลาปีนโขดหิน หน้าฝนน้ำแรงไม่ควรลงเล่นใกล้แก่ง ข้อสี่คือสิ่งอำนวยความสะดวกเป็นแบบอุทยาน ร้านค้าและสัญญาณโทรศัพท์มีจำกัด ควรเตรียมน้ำ อาหาร ของใช้ และเงินสดค่าธรรมเนียมไปให้พร้อม รวมถึงเสื้อกันหนาวถ้ามาค้างคืนหน้าหนาวเพราะกลางคืนเย็นจริง

พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวีเกิดจากแรงสะสมของจ่าสิบเอกทวี บูรณเขตต์ ที่ตระเวนเก็บข้าวของเครื่องใช้ของชาวบ้านไทยมานานกว่าสามสิบปี แล้วนำมาจัดแสดงเปิดให้คนทั่วไปเข้าชมในตัวเมืองพิษณุโลก ของที่รวบรวมไว้มีจำนวนมากจนต้องแบ่งจัดแสดงหลายอาคาร ตั้งแต่เครื่องมือทำการเกษตรและประมง เครื่องจักสาน หม้อไห เครื่องครัวรุ่นปู่ย่า ของเล่นเด็กสมัยก่อน ไปจนถึงเครื่องหีบอ้อยและอุปกรณ์ทำมาหากินที่หลายอย่างแทบไม่มีให้เห็นแล้วในชีวิตประจำวัน จุดที่ทำให้ที่นี่ต่างจากพิพิธภัณฑ์ทั่วไปคือความเป็นของจริงที่จับต้องเรื่องราวได้ ไม่ใช่แค่ป้ายบรรยาย แต่เป็นข้าวของที่คนไทยเคยใช้จริงในวิถีชีวิตชนบท

การเดินชมใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมงครึ่งถึงสองชั่วโมงครึ่งถ้าดูละเอียด อาคารจัดวางของแน่นเต็มพื้นที่ ให้ความรู้สึกเหมือนเดินย้อนเข้าไปในบ้านชาวบ้านสมัยก่อน ค่าเข้าชมถือว่าถูกมากเมื่อเทียบกับสิ่งที่ได้เห็น ผู้ใหญ่ราวห้าสิบบาท เด็กและนักเรียนถูกลงไปอีก จึงเหมาะกับครอบครัวที่อยากพาเด็กมาเรียนรู้ภูมิปัญญาชาวบ้านแบบเห็นของจริง หรือคนที่สนใจงานหัตถกรรมและประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ทำเลอยู่ในเมืองใกล้วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ (วัดใหญ่) จึงจัดรวมกับการไหว้พระพุทธชินราชและเดินตลาดในตัวเมืองได้สบายในวันเดียว บนแพลตฟอร์มรีวิวอย่าง Tripadvisor ที่นี่ได้คะแนนเฉลี่ยราว 4.3 เต็ม 5 จากรีวิวกว่าร้อยราย และติดอันดับต้น ๆ ของสิ่งที่น่าทำในพิษณุโลก เสียงส่วนใหญ่ชมว่าเป็นแหล่งเก็บของพื้นบ้านที่สมบูรณ์และให้ความรู้ดี

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือหลายส่วนของอาคารเป็นแบบเปิดและไม่มีเครื่องปรับอากาศ ช่วงกลางวันหน้าร้อนจะค่อนข้างอบอ้าว ควรไปช่วงเช้าและแต่งตัวสบาย ข้อสองคือของจัดแสดงเยอะและวางแน่นมาก บางจุดป้ายอธิบายเป็นภาษาไทยเป็นหลัก ชาวต่างชาติอาจอ่านรายละเอียดได้ไม่ครบ ถ้าอยากเข้าใจลึกควรหาข้อมูลหรือสอบถามเจ้าหน้าที่ ข้อสามคือควรเช็กวันเวลาเปิดและอัตราค่าเข้าล่าสุดก่อนเดินทาง เพราะเป็นพิพิธภัณฑ์เอกชนที่อาจปรับเวลาได้ ข้อสี่คือบางมุมเก็บของค่อนข้างเก่าและฝุ่นตามสภาพของสะสมจำนวนมาก คนที่แพ้ฝุ่นง่ายควรเตรียมใจ โดยรวมถ้าชอบของเก่าและวิถีพื้นบ้าน ที่นี่ให้บรรยากาศและปริมาณของสะสมที่คุ้มค่าเข้าชมอย่างมาก

พระราชวังจันทน์อยู่ริมแม่น้ำน่านฝั่งตะวันตกในตัวเมืองพิษณุโลก ติดกับค่ายสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เป็นวังเก่าที่เชื่อกันว่าใช้เป็นที่ประทับของเจ้านายฝ่ายเหนือมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยต่อเนื่องถึงอยุธยา สมัยที่สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงย้ายราชธานีมาอยู่พิษณุโลกก็ทรงใช้ที่นี่เป็นที่ประทับ และเป็นวังที่ผูกพันกับสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในช่วงที่ทรงประทับ ณ เมืองสองแคว จุดที่ทำให้ที่นี่มีค่าในเชิงประวัติศาสตร์คือ เมื่อปี 2535 มีการขุดพบแนวฐานรากอิฐเก่าระหว่างก่อสร้างอาคาร กรมศิลปากรจึงเข้ามาสำรวจและขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน ปัจจุบันเปิดให้เดินชมแนวกำแพงและฐานรากที่อนุรักษ์ไว้กลางลานกว้าง เห็นผังของวังเก่าได้พอสมควร บรรยากาศร่มรื่นและเงียบสงบ เหมาะกับการเดินเล่นช้า ๆ พร้อมอ่านป้ายบรรยายไปด้วย

ในพื้นที่เดียวกันยังมีศาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราชให้คนได้เข้าสักการะ เป็นจุดที่คนพิษณุโลกและนักท่องเที่ยวสายบุญแวะมาไหว้ขอพรกันเป็นประจำ ถัดมาอีกส่วนคือศูนย์ประวัติศาสตร์พระราชวังจันทน์ อาคารจัดแสดงที่เล่าเรื่องเมืองพิษณุโลกย้อนหลังหลายร้อยปี ทั้งพระราชประวัติสมเด็จพระนเรศวร งานช่างหลวงเมืองสองแคว และแบบจำลองวัดสำคัญในเขตวังเก่า มีทั้งภาพ ป้ายบรรยาย และแบบจำลองให้ดูเข้าใจง่าย เหมาะพาเด็กหรือคนที่อยากปูพื้นเรื่องเมืองก่อนไปเที่ยววัดพระศรีรัตนมหาธาตุ (วัดใหญ่) ที่อยู่ไม่ไกล ข้อดีที่ชัดที่สุดของที่นี่คือเข้าฟรีทั้งหมด ทั้งลานโบราณสถาน ศาล และศูนย์ประวัติศาสตร์ ไม่ต้องเสียค่าเข้า จอดรถสะดวก และอยู่ในเมืองจึงแวะง่ายระหว่างทางไปจุดอื่น

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือตัวศูนย์ประวัติศาสตร์ (อาคารจัดแสดง) มักปิดวันจันทร์และเปิดราว 9.00–16.00 น. ส่วนลานโบราณสถานกับศาลเข้าได้ตลอด ถ้าตั้งใจมาดูนิทรรศการในอาคารควรเลี่ยงวันจันทร์และมาในเวลาทำการ ข้อสองคือพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นลานกลางแจ้งแทบไม่มีร่มเงา ช่วงกลางวันแดดแรงและร้อน ควรมาช่วงเช้าหรือเย็น เตรียมหมวก ร่ม และน้ำดื่มไปด้วย ข้อสามคือสิ่งที่เห็นเป็นแนวฐานรากและกำแพงเตี้ย ๆ ไม่ใช่ตัวอาคารวังที่สมบูรณ์ คนที่คาดหวังปราสาทหรือวังใหญ่แบบในภาพวาดอาจรู้สึกว่าน้อยกว่าที่คิด แนะนำให้เข้าศูนย์ประวัติศาสตร์ก่อนเพื่อเห็นแบบจำลองและเข้าใจผังวัง แล้วค่อยออกมาเดินดูของจริงจะอินกว่า ข้อสี่คือเป็นสถานที่ที่มีศาลและเป็นพื้นที่ประวัติศาสตร์สำคัญ ควรแต่งกายสุภาพและสำรวมโดยเฉพาะบริเวณศาล และเนื่องจากอยู่ติดเขตค่ายทหาร ควรจอดรถและเดินตามจุดที่จัดไว้ ไม่ล้ำเข้าเขตหวงห้าม

วัดจุฬามณีเป็นวัดเก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของเมืองพิษณุโลก ตั้งอยู่ริมฝั่งตะวันออกของแม่น้ำน่านในตำบลท่าทอง ห่างจากตัวเมืองลงมาทางใต้ราว 5 กิโลเมตรตามถนนบรมไตรโลกนารถ พื้นที่นี้เชื่อกันว่าเคยเป็นที่ตั้งของเมืองสองแควเก่าก่อนย้ายไปตั้งเมืองใหม่ในภายหลัง ตัวโบราณสถานเด่นคือปรางค์ก่อด้วยศิลาแลง ฐานกว้างราว 11 เมตร ยาวราว 18 เมตร ด้านหน้าก่อยื่นเป็นแบบตรีมุขและตั้งบนฐานสูงซ้อนกันสามชั้น เป็นงานสถาปัตยกรรมที่นักประวัติศาสตร์ศิลป์จัดว่าเป็นแบบอยุธยาตอนต้น ใครที่ชอบเดินดูร่องรอยอิฐเก่าและงานศิลาแลงจะได้เห็นฝีมือช่างสมัยนั้นแบบใกล้ ๆ โดยไม่ต้องเบียดกับนักท่องเที่ยวจำนวนมากเหมือนโบราณสถานดัง ๆ ที่อื่น

จุดที่ทำให้วัดนี้มีชื่อในหน้าประวัติศาสตร์คือ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงสร้างพระวิหารและเสด็จออกผนวชที่วัดจุฬามณีเมื่อ พ.ศ. 2007 เป็นเวลาราว 8 เดือนเศษ โดยมีข้าราชบริพารออกบวชตามเสด็จเป็นจำนวนมาก เรื่องราวช่วงนี้ถูกเล่าต่อกันมาและมีศิลาจารึกที่เกี่ยวข้องกับวัด ทำให้ที่นี่ไม่ใช่แค่วัดเก่า แต่เป็นหมุดหมายของเหตุการณ์สำคัญสมัยอยุธยา นอกจากปรางค์แล้ว ในเขตวัดยังมีพระวิหารและพระอุโบสถแบบอยุธยาตอนต้น มณฑปที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาทจำลอง เจดีย์รายทรงระฆังอีกหลายองค์ และแนวกำแพงแก้ว เดินวนดูรอบ ๆ ได้ครบในเวลาไม่นาน เหมาะแวะระหว่างทางเที่ยวเมืองพิษณุโลกที่ปกติคนมักไปกราบพระพุทธชินราชที่วัดใหญ่เป็นหลัก

สำหรับสายบุญ ในวัดมีหลวงพ่อเพชรและพระพุทธรูปให้กราบไหว้ ทั้งยังเป็นวัดที่คนพิษณุโลกรู้จักในฐานะแหล่งพระกรุเก่า จึงมีทั้งคนมาไหว้พระและคนสายพระเครื่องแวะเวียนมา บรรยากาศโดยรวมเงียบสงบ ร่มรื่น เดินชมได้สบาย ๆ การมาที่นี่ควรแต่งกายสุภาพเพราะเป็นทั้งวัดที่ยังใช้ประกอบศาสนกิจและเป็นโบราณสถานที่ขึ้นทะเบียน ควรเดินบนทางเดินที่จัดไว้ ไม่ปีนป่ายหรือแตะต้ององค์ปรางค์และผนังศิลาแลงเพราะเป็นของเก่าที่เปราะบาง ช่วงเช้าและช่วงเย็นแดดไม่แรงเดินสบายกว่ากลางวัน และเนื่องจากพื้นที่ค่อนข้างเปิดโล่ง แดดจัด ควรพกหมวกกับน้ำดื่มไปด้วย รวมทั้งเผื่อเวลาสำหรับถ่ายรูปปรางค์กับแสงเช้าหรือแสงเย็นที่ทำให้ก้อนศิลาแลงดูมีมิติสวยกว่าตอนเที่ยง

แม่น้ำน่านคือเส้นเลือดของเมืองพิษณุโลกมาแต่ไหนแต่ไร ริมฝั่งช่วงกลางเมืองมีแนวเขื่อนและทางเดินเลียบถนนวังจันทร์ที่เดินทอดยาวได้สบาย ผ่านสะพานข้ามแม่น้ำ ผ่านหน้าพระราชวังจันทน์ มองข้ามฝั่งไปเห็นวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ (วัดใหญ่) ที่ประดิษฐานพระพุทธชินราช ระหว่างทางมีภาพสตรีตอาร์ต ม้านั่ง และร้านกาแฟร้านของกินให้แวะนั่งชมบรรยากาศ ช่วงเย็นแดดร่มลมริมน้ำกำลังดี เป็นจุดที่คนเมืองมาเดินออกกำลัง มานั่งเล่น และรอดูพระอาทิตย์ตกกัน จุดเด่นของย่านนี้คือเข้าฟรีทั้งหมด เดินเที่ยวได้ตามใจ ไม่ต้องซื้อตั๋ว และรวมหลายอย่างไว้ในระยะเดินถึงกัน

ถ้ามาตรงคืนวันเสาร์จะเจอถนนคนเดินพิษณุโลกที่ถนนสังฆบูชา ความยาวราวห้าร้อยเมตร เชื่อมถนนพุทธบูชากับถนนบรมไตรโลกนาถ เปิดประมาณห้าโมงเย็นถึงสี่ทุ่ม จัดธีมความเป็นไทย มีอาหารพื้นถิ่น ขนมไทย ของแฮนด์เมด และบางช่วงมีการรำวงย้อนยุคให้ดู ส่วนสายตื่นเช้าไม่ควรพลาดตลาดใต้ ตลาดเช้าเก่าแก่ที่ซ่อนตัวอยู่ระหว่างถนนบรมไตรโลกนาถกับแม่น้ำน่าน ไม่ไกลจากหอนาฬิกาใจกลางเมือง ย่านนี้มีเรื่องเล่าเรื่องเรือนแพค้าขายริมน่านที่สืบทอดกันมาเกือบสองร้อยปี เดินดูวิถีชาวบ้าน ซื้อกับข้าวถิ่น หาก๋วยเตี๋ยวเช้ากินได้เพลิน ส่วนการล่องเรือชมเมืองริมน่านมีให้บริการเป็นบางช่วงและมักคึกในงานเทศกาล หากอยากล่องควรสอบถามรอบล่วงหน้าเพราะไม่ได้เปิดทุกวันตายตัว

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา อย่างแรกคือเรื่องวันเวลาต้องวางแผนให้ดี ถนนคนเดินมีเฉพาะคืนวันเสาร์ ตลาดใต้คึกช่วงเช้าแล้วซาลงตอนสาย ส่วนล่องเรือชมเมืองไม่ได้เปิดทุกวัน มาผิดวันอาจได้แค่เดินริมน้ำเฉย ๆ อย่างที่สองคือกลางวันของพิษณุโลกร้อนและแดดจัด เดินริมเขื่อนช่วงบ่ายจะเหนื่อย ควรเลี่ยงมาช่วงเช้าหรือเย็น พกน้ำและหมวกไปด้วย อย่างที่สามคือคืนเสาร์คนแน่นและที่จอดรถแถวถนนคนเดินหายาก ถ้าพักในเมืองเดินหรือใช้มอเตอร์ไซค์รับจ้างจะสะดวกกว่า อย่างที่สี่คือของกินในตลาดและถนนคนเดินเป็นเงินสดเป็นหลัก ร้านเล็กหลายเจ้าไม่รับโอน ควรพกแบงก์ย่อยติดตัว เก็บของมีค่าให้ดีในที่คนพลุกพล่าน และช่วยกันทิ้งขยะให้เป็นที่เพื่อรักษาริมน้ำให้สวยต่อไป

น้ำตกแก่งโสภาเป็นน้ำตกใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของจังหวัดพิษณุโลก อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง ริมทางหลวงหมายเลข 12 หรือเส้นสายพิษณุโลก-หล่มสัก จุดที่ทำให้คนแวะกันเยอะคือทำเลที่อยู่ติดถนนสายหลัก ขับรถจากตัวเมืองพิษณุโลกมาราวเจ็ดสิบกว่ากิโลเมตรก็ถึง เลี้ยวเข้าลานจอดแล้วเดินเท้าเข้าไปไม่กี่นาทีก็เห็นสายน้ำที่ไหลลงมาเป็นหลายชั้นบนลานหินกว้าง คนที่ขับรถขึ้นเขาค้อหรือภูทับเบิกมักถือโอกาสแวะพักยืดเส้นยืดสายที่นี่ระหว่างทาง เพราะไม่ต้องเดินป่าไกลเหมือนน้ำตกลึก ๆ หลายแห่ง ตัวน้ำตกมีทั้งชั้นบนที่เป็นแก่งหินลดหลั่นและชั้นล่างที่น้ำตกลงแอ่ง มีศาลาและม้านั่งให้นั่งพักชมได้สบาย ๆ เหมาะกับการแวะสั้น ๆ ระหว่างทริปมากกว่าจะมาปักหลักทั้งวัน

การเข้าน้ำตกต้องเสียค่าธรรมเนียมเข้าอุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง ซึ่งเก็บแยกอัตราระหว่างคนไทยกับชาวต่างชาติชัดเจน และคิดค่ารถเพิ่มอีกเล็กน้อย เนื่องจากเป็นจุดแวะที่ขับรถมาเที่ยวเองเป็นหลัก ไม่ค่อยมีทัวร์เจาะจงมาลง การมีรถส่วนตัวหรือเช่ารถจึงสะดวกที่สุด บริเวณน้ำตกมีร้านอาหารตามสั่งและของกินเล่นให้แวะเติมพลังก่อนไปต่อ หลายคนรวมแก่งโสภาไว้ในทริปเที่ยวเส้นสาย 12 ที่ไล่แวะน้ำตกแก่งซอง น้ำตกปอย และจุดชมวิวอื่น ๆ ในวันเดียว บนแพลตฟอร์มรีวิวอย่าง Tripadvisor แก่งโสภาได้คะแนนราว 3.5 เต็ม 5 จากรีวิวจำนวนไม่มาก เสียงส่วนใหญ่ชมว่าเป็นน้ำตกกว้างและสูง เสียงน้ำดังฟังสบาย เดินชมรอบ ๆ ง่าย แต่บางรีวิวก็ติงว่าถ้ามาช่วงน้ำน้อยจะดูไม่อลังการเท่าที่คิด

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือปริมาณน้ำขึ้นกับฤดูอย่างมาก ช่วงหน้าฝนถึงต้นหนาวราวเดือนกรกฎาคมถึงพฤศจิกายนน้ำจะเยอะและน้ำตกดูเต็มแรงที่สุด ส่วนหน้าแล้งราวมีนาคมถึงพฤษภาคมน้ำมักเหลือน้อยจนเห็นเป็นสายบาง ๆ บนลานหิน รีวิวหลายรายที่ไปหน้าแล้งบอกตรงกันว่าน้ำน้อยกว่าที่คาด ข้อสองคือลานหินและโขดหินริมน้ำลื่นมากโดยเฉพาะตอนเปียกและช่วงที่มีน้ำไหลแรง ควรใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดีและระวังเวลาเดินลงไปใกล้ตัวน้ำตก อย่าปีนข้ามไปยืนกลางแก่งตอนน้ำมากเพราะกระแสน้ำแรงและเคยมีอุบัติเหตุพลัดตก ข้อสามคือช่วงวันหยุดยาวและหน้าฝนคนค่อนข้างเยอะ ที่จอดรถและมุมถ่ายรูปอาจต้องรอคิว หากอยากได้บรรยากาศเงียบและน้ำใสควรมาช่วงเช้าของวันธรรมดา และอย่าลืมว่าค่าธรรมเนียมสำหรับต่างชาติแพงกว่าคนไทยหลายเท่า ควรเตรียมเงินสดไว้จ่ายหน้าด่าน

ถ้ามาถึงวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ หรือที่คนพิษณุโลกเรียกกันติดปากว่าวัดใหญ่แล้ว อีกสองวัดที่อยู่ติดกันและควรเดินต่อคือวัดนางพญากับวัดราชบูรณะ ทั้งสามวัดตั้งเรียงกันอยู่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำน่านในเขตเมืองเก่า เดินจากวัดใหญ่ไปอีกไม่กี่นาทีก็ถึง จึงเที่ยวต่อกันได้ในทริปเดียวโดยไม่ต้องขึ้นรถ วัดราชบูรณะเป็นวัดเก่าแก่ที่มีเจดีย์และวิหารเก่า ส่วนวัดนางพญาเป็นที่รู้จักในหมู่คนสายพระเครื่องทั่วประเทศ เพราะเป็นแหล่งกำเนิดพระนางพญา ซึ่งเชื่อกันว่าสร้างขึ้นในคราวบูรณะวัดราชบูรณะเมื่อหลายร้อยปีก่อน กรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียนวิหารและเจดีย์ย่อมุมของวัดนางพญาไว้เป็นโบราณสถาน จุดที่ทำให้เดินชมสนุกคือได้เห็นงานสถาปัตยกรรมวัดสมัยเก่าในระยะใกล้ ท่ามกลางบรรยากาศเมืองริมน้ำที่ยังมีชีวิตของคนในพื้นที่

เสน่ห์ของการเดินชมกลุ่มวัดเก่านี้อยู่ที่ความเงียบและความเป็นกันเอง ต่างจากวัดใหญ่ที่คนมักแน่นกว่า พอเดินเลยออกมาที่วัดนางพญาและวัดราชบูรณะ จำนวนคนจะน้อยลงและได้เดินชมแบบไม่ต้องเบียดเสียด หลายคนที่มาไหว้พระที่วัดใหญ่แล้วมักแวะทั้งสองวัดต่อเพื่อไหว้พระประธานและซื้อวัตถุมงคลติดมือกลับไป โดยเฉพาะคนที่ตั้งใจมาถึงต้นกำเนิดพระนางพญาจริง ๆ รอบ ๆ วัดมีร้านพระเครื่องและร้านของฝากให้เดินดู ทำเลของทั้งสามวัดอยู่กลางเมืองพอดี เดินออกมาริมน้ำน่านก็เจอถนนคนเดินและตลาดในบางช่วงเวลา จึงเหมาะกับคนที่อยากเก็บวัดเก่ากลางเมืองพร้อมสัมผัสชีวิตริมน้ำของพิษณุโลกไปในคราวเดียว การเข้าชมทั้งสองวัดไม่เสียค่าตั๋ว มีเพียงตู้ทำบุญให้หยอดตามศรัทธา

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือทั้งสองวัดเป็นวัดที่ยังใช้ประกอบศาสนกิจจริง ไม่ใช่โบราณสถานร้างที่เดินได้ทุกมุม บางส่วนเป็นเขตสังฆาวาสหรือพื้นที่ของพระ ควรสำรวมและดูป้ายก่อนเข้า ข้อสองคือเรื่องการแต่งกาย ต้องแต่งตัวสุภาพ งดเสื้อสายเดี่ยว กางเกงหรือกระโปรงสั้น และถอดรองเท้าก่อนเข้าในวิหารหรืออุโบสถตามธรรมเนียม ข้อสามคือพื้นที่จอดรถกลางเมืองมีจำกัด ช่วงวันหยุดหรือวันพระคนจะเยอะเป็นพิเศษ หากไม่อยากวนหาที่จอด การเดินจากวัดใหญ่ต่อมาเป็นทางเลือกที่สะดวกกว่า ข้อสี่คือแดดกลางวันค่อนข้างแรงเพราะลานวัดเป็นที่โล่ง ควรมาช่วงเช้าหรือช่วงเย็นที่อากาศเย็นลงและแสงสวยกว่า พกร่มหรือหมวกกับน้ำดื่มติดตัวไว้ และเผื่อเงินสดไว้ทำบุญหรือซื้อของฝากรอบวัด เพราะหลายร้านยังรับเฉพาะเงินสด

เขาสมอแคลงเป็นภูเขาลูกเตี้ยชานเมืองพิษณุโลก สูงจากพื้นราบราว 200 เมตร ตั้งอยู่ริมถนนสายพิษณุโลก-หล่มสักในอำเภอวังทอง ขับรถจากตัวเมืองมาถึงประมาณ 20-30 นาที จุดที่คนมากันมากที่สุดคือวัดพระพุทธบาทเขาสมอแคลงบนเชิงเขา ซึ่งมีบันไดพญานาคทอดยาวขึ้นไปกราบรอยพระพุทธบาทตะแคง เป็นรอยพระพุทธบาทที่วางในลักษณะตะแคงข้าง หาชมได้ไม่กี่ที่ในเมืองไทย บนเขายังมีโบราณสถานเก่าแก่ทั้งเจดีย์ยอดด้วนและซากสิ่งก่อสร้างที่พบโบราณวัตถุจำนวนมาก บ่งบอกว่าที่นี่เป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์มาตั้งแต่ยุคเก่า รอบเขายังมีศาลเจ้าและองค์เจ้าแม่กวนอิมให้แวะไหว้ต่อได้ในทริปเดียว เหมาะกับคนที่อยากได้ทั้งสายบุญและได้เดินสำรวจร่องรอยประวัติศาสตร์ไปพร้อมกัน

เสน่ห์อีกอย่างของเขาสมอแคลงคือเป็นจุดชมวิวเมืองที่ขึ้นง่ายที่สุดจุดหนึ่งของพิษณุโลก เพราะไม่ต้องขับรถขึ้นเขาสูงหรือเดินไกลเหมือนภูเขาลูกใหญ่ พอขึ้นไปถึงลานด้านบนจะมองเห็นพื้นราบของอำเภอวังทองและตัวเมืองพิษณุโลกทอดยาว ช่วงเช้าตรู่และช่วงเย็นก่อนพระอาทิตย์ตกเป็นเวลาที่แสงสวยและอากาศเย็นสบายที่สุด หลายคนมาถ่ายรูปเจดีย์เก่ากับฉากหลังทิวเขา หรือมานั่งพักรับลมหลังไหว้พระเสร็จ เพราะที่นี่ไม่มีค่าเข้าและไม่พลุกพล่านเท่าวัดใหญ่กลางเมือง จึงเป็นจุดแวะที่ลงตัวสำหรับคนที่มีเวลาครึ่งวันแล้วอยากได้ทั้งบรรยากาศสงบ วิวเมือง และการทำบุญในที่เดียว

ก่อนไปมีบางเรื่องที่ควรรู้ตามตรง บันไดพญานาคขึ้นวัดมีเกือบสองร้อยขั้นและค่อนข้างชัน คนที่เข่าไม่ดีหรือพาผู้สูงอายุไปควรค่อย ๆ ขึ้นและพักเป็นระยะ ช่วงกลางวันแดดแรงและร่มเงาบนลานด้านบนมีไม่มาก ควรเลี่ยงมาช่วงเที่ยงถ้าไม่อยากเจอความร้อน สภาพโบราณสถานบางส่วนเป็นซากเก่าที่ยังไม่ได้บูรณะเต็มที่ ป้ายอธิบายข้อมูลมีไม่มากนัก คนที่อยากเข้าใจประวัติลึก ๆ อาจต้องอ่านข้อมูลมาก่อนหรือหาไกด์ท้องถิ่น นอกจากนี้ที่นี่เป็นวัดและสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ควรแต่งกายสุภาพ ถอดรองเท้าเมื่อเข้าเขตบูชา และสำรวมเสียงในบริเวณที่คนกำลังสวดมนต์ ที่จอดรถมีแต่ช่วงวันหยุดยาวหรือวันพระใหญ่คนจะเยอะขึ้น ควรเผื่อเวลาหาที่จอดไว้บ้าง