10 กิจกรรมน่าทำ
ใน แพร่

แพะเมืองผีเป็นวนอุทยานเล็ก ๆ ที่อยู่ห่างจากตัวเมืองแพร่ไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือราวสิบสองถึงสิบแปดกิโลเมตร จุดที่ทำให้คนแวะกันคือภูมิประเทศเสาดินและหน้าผารูปทรงแปลกตาที่เกิดจากธรรมชาติกัดเซาะดินและหินอ่อนมานานนับหมื่นปี น้ำฝนและลมค่อย ๆ เซาะเนื้อดินออกไปทีละน้อยจนเหลือเป็นแท่งเสาสูง เป็นหน้าผาชัน และเป็นร่องลึกคล้ายแคนยอนย่อม ๆ บางแท่งมีก้อนหินแข็งวางอยู่บนยอดคล้ายหมวกเห็ด ชื่อ 'แพะเมืองผี' มาจากคำเมืองเหนือ โดย 'แพะ' หมายถึงป่าละเมาะ ส่วนบรรยากาศเงียบสงบและรูปทรงประหลาดของดินทำให้คนโบราณรู้สึกวังเวงจนเรียกกันติดปาก ที่นี่ถือเป็นเอกลักษณ์ทางภูมิศาสตร์ของแพร่ที่หาดูได้ไม่บ่อยในภาคเหนือ

การเที่ยวแพะเมืองผีเน้นการเดินชมตามเส้นทางที่ทางวนอุทยานจัดไว้ มีทางเดินและบันไดพาขึ้นไปยังจุดชมวิวด้านบนที่มองเห็นแนวเสาดินได้กว้าง ค่าเข้าชมย่อมเยามาก บางช่วงเก็บเพียงค่าบำรุงสถานที่หรือค่าจอดรถเล็กน้อย ไม่ต้องจองล่วงหน้า เหมาะกับคนที่ขับรถผ่านแพร่แล้วอยากแวะจุดที่ไม่เหมือนใครในเวลาไม่นาน ใช้เวลาเดินชมและถ่ายรูปราวสี่สิบห้านาทีถึงชั่วโมงครึ่งก็ทั่ว โดยรอบมีร้านอาหารและร้านไก่ย่างที่คนท้องถิ่นแวะกินหลังเดินชมเสร็จ ถ้าไม่มีรถส่วนตัว การเช่ารถหรือมอเตอร์ไซค์จากตัวเมืองแพร่จะสะดวกที่สุด เพราะรถสาธารณะเข้าถึงจุดนี้ค่อนข้างจำกัด และควรเผื่อเวลาเดินทางไป-กลับจากตัวเมืองด้วย

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือพื้นที่เกือบทั้งหมดเป็นลานดินโล่งแทบไม่มีร่มเงา แดดกลางวันแรงและร้อนมาก ควรเลี่ยงช่วงเที่ยงถึงบ่ายแล้วไปช่วงเช้าหรือเย็นแทน พร้อมเตรียมหมวก ร่ม แว่นกันแดด และน้ำดื่มไปเอง ข้อสองคือหน้าฝนดินจะลื่นและบางเส้นทางอาจปิดชั่วคราวเพราะดินถล่มง่าย ช่วงที่เดินสบายและเห็นเสาดินชัดที่สุดคือหน้าแล้งถึงต้นหนาว ข้อสามคือรีวิวจำนวนหนึ่งบอกตรงกันว่าสถานที่ไม่ได้ใหญ่มาก เดินครึ่งชั่วโมงก็ทั่ว ใครคาดหวังแคนยอนขนาดใหญ่แบบต่างประเทศอาจรู้สึกเฉย ๆ จึงควรมองเป็นจุดแวะสั้น ๆ ระหว่างทางมากกว่าจุดหมายหลักของทริป ข้อสุดท้ายคือควรเดินในเส้นทางที่กำหนดและไม่ปีนป่ายบนเสาดิน เพราะเนื้อดินเปราะและพังทลายได้ง่าย ทั้งเพื่อความปลอดภัยและเพื่อรักษาภูมิประเทศให้อยู่ต่อไป

วัดพระธาตุช่อแฮเป็นพระอารามหลวงและพระธาตุคู่บ้านคู่เมืองแพร่ ตั้งอยู่บนเนินเตี้ยนอกตัวเมืองไปทางช่อแฮราว 9 กิโลเมตร จุดหมายหลักคือองค์พระธาตุทรงแปดเหลี่ยมบุแผ่นทองจังโกทั้งองค์ ศิลปะแบบเชียงแสนผสมล้านนา ภายในบรรจุพระบรมสารีริกธาตุตามความเชื่อที่สืบทอดมายาวนาน ชื่อ "ช่อแฮ" มาจากผ้าแพรชั้นดีที่ผู้คนนำมาผูกบูชาองค์พระธาตุมาแต่โบราณ ที่นี่ยังเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของคนเกิดปีขาล (ปีเสือ) ตามคติล้านนา คนเกิดปีนี้จึงนิยมเดินทางมาสักการะอย่างน้อยครั้งหนึ่งในชีวิต และเชื่อกันว่าการได้มากราบไหว้ช่วยเสริมสิริมงคลและความเป็นสิริแก่ชีวิต

การมาเที่ยวเริ่มจากเดินขึ้นบันไดนาคที่ทอดยาวสู่ลานพระธาตุ ด้านบนมีทั้งองค์พระธาตุ พระวิหาร และพระเจ้าทันใจที่ผู้คนมาขอพร บรรยากาศโดยรอบร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่และค่อนข้างสงบในวันธรรมดา งานประจำปีที่คึกคักที่สุดคืองานประเพณีไหว้พระธาตุช่อแฮ ช่วงราวเดือนกุมภาพันธ์–มีนาคม (ขึ้น 9 ค่ำ ถึง 15 ค่ำ เดือน 6 เหนือ) ซึ่งมีขบวนแห่และผู้คนจากทั่วภาคเหนือมาร่วมนับหมื่น หากอยากได้บรรยากาศเงียบสงบเดินชมสถาปัตยกรรมแบบไม่เบียดเสียด ควรเลี่ยงช่วงเทศกาลและวันหยุดยาว แล้วมาช่วงเช้าของวันธรรมดาแทน โดยรอบวัดมีร้านขายของที่ระลึก อาหารพื้นเมือง และชุดสักการะให้เลือกซื้อ

เรื่องที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือที่นี่เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ จึงต้องแต่งกายสุภาพ งดเสื้อสายเดี่ยว กางเกงขาสั้นเหนือเข่า และเสื้อผ้าบางโปร่ง ผู้หญิงบางจุดอาจถูกขอให้ระวังการเข้าใกล้เขตหวงห้ามรอบองค์พระธาตุตามธรรมเนียมล้านนา ต้องถอดรองเท้าเมื่อขึ้นวิหารและเขตลานประทักษิณ พื้นหินช่วงกลางวันร้อน ควรเตรียมถุงเท้าหรือมาช่วงแดดอ่อน ช่วงวันหยุดและเทศกาลคนแน่นและที่จอดรถเต็มเร็ว บางรีวิวติงว่าร้านค้ารอบวัดค่อนข้างเยอะจนบังบรรยากาศ และการเดินขึ้นบันไดอาจลำบากสำหรับผู้สูงอายุหรือคนเข่าไม่ดี ควรค่อย ๆ ขึ้นและพักเป็นระยะ ที่นี่ไม่มีค่าเข้าชม แต่ทำบุญได้ตามศรัทธา และควรสำรวมเสียงพูดคุยเพื่อรักษาบรรยากาศของสถานที่

คุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่เป็นคฤหาสน์ไม้สักสองชั้นที่สร้างเมื่อปี 2435 โดยเจ้าพิริยเทพวงษ์ เจ้าผู้ครองนครแพร่องค์สุดท้าย ตัวเรือนผสมสถาปัตยกรรมไทยกับยุโรปเข้าด้วยกัน หลังคาทรงปั้นหยา มีประตูและหน้าต่างรวมกันถึง 72 บาน แต่ละบานประดับลวดลายฉลุไม้ที่ทำด้วยมือ ไม้สักทั้งหลังผ่านเวลามากว่าร้อยปีแต่ยังได้รับการดูแลรักษาไว้อย่างดี ปัจจุบันเปิดเป็นพิพิธภัณฑ์เมืองแพร่ ให้คนทั่วไปเข้าชมได้โดยไม่เก็บค่าเข้า มีเพียงกล่องรับบริจาคตามศรัทธา ด้านในจัดแสดงเฟอร์นิเจอร์ ข้าวของเครื่องใช้ และภาพถ่ายเก่าที่เล่าเรื่องวิถีชีวิตของเจ้าหลวงและเมืองแพร่เมื่อกว่าร้อยปีก่อน เดินขึ้นชั้นบนจะได้เห็นห้องนอน ห้องรับแขก และระเบียงไม้ที่มองลงมาเห็นสวนด้านหน้า

จุดที่หลายคนพูดถึงคือห้องใต้ถุนชั้นล่างที่เคยใช้เป็นที่คุมขังในอดีต บรรยากาศค่อนข้างมืดและเงียบ บางคนบอกว่าให้ความรู้สึกขนหัวลุกเล็กน้อย แต่ก็เป็นส่วนที่ทำให้เห็นภาพชีวิตยุคเจ้าหลวงชัดขึ้น การเดินชมใช้เวลาไม่นาน ราว 45 นาทีถึงหนึ่งชั่วโมงก็ทั่ว เหมาะกับคนที่อยากพักจากการเที่ยวแบบเร่งรีบมาเดินดูของเก่าเงียบ ๆ ทำเลอยู่ในเขตเมืองเก่าใกล้กำแพงเมืองและวัดพระบาทมิ่งเมือง เดินต่อไปชมบ้านไม้สักหลังอื่นอย่างคุ้มวงศ์บุรีได้สบาย เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีสำหรับคนอยากทำความรู้จักแพร่ผ่านสถาปัตยกรรมไม้สักที่เป็นเอกลักษณ์ของเมืองนี้

ก่อนไปมีเรื่องควรรู้ไว้ตามตรง คุ้มเจ้าหลวงมีกฎเรื่องการถ่ายรูป โดยทั่วไปถ่ายภาพภายนอกและบรรยากาศได้ แต่บางห้องจัดแสดงและวัตถุเก่ามีป้ายห้ามถ่ายหรือห้ามใช้แฟลช ควรสังเกตป้ายและสอบถามเจ้าหน้าที่ก่อนกดชัตเตอร์ทุกครั้ง อีกเรื่องคือพื้นไม้สักบางช่วงลื่น โดยเฉพาะบันไดที่ชันและแคบ ควรเดินระวังและถอดรองเท้าตามจุดที่กำหนด ผู้สูงอายุหรือคนที่ใช้รถเข็นอาจขึ้นชั้นบนลำบากเพราะบันไดไม่เอื้อ ป้ายอธิบายส่วนใหญ่เป็นภาษาไทย ถ้าอยากได้เรื่องราวลึกขึ้นแนะนำให้รอรอบไกด์นำชมที่มีให้ฟรี หรืออ่านข้อมูลไปก่อนล่วงหน้า เวลาเปิดคือทุกวัน 08.30–16.30 น. ควรไปช่วงเช้าที่แสงสวยและคนยังไม่เยอะ จะเดินชมและถ่ายรูปได้สบายกว่า

บ้านวงศ์บุรีหรือคุ้มวงศ์บุรีเป็นคฤหาสน์ไม้สักสองชั้นทรงยุโรปผสมล้านนา สร้างขึ้นราวปี 2440–2450 ให้หลวงพงษ์พิบูลย์กับเจ้าสุนันตา วงศ์บุรี เจ้าของกิจการสัมปทานป่าไม้สักคนสำคัญของเมืองแพร่ในยุคนั้น จุดที่คนจำได้คือสีชมพูอ่อนทั้งหลังกับงานไม้ฉลุลวดลายละเอียดตามชายคา หน้าจั่ว และระเบียง แบบที่เรียกกันว่าลายขนมปังขิง ทำให้บ้านหลังนี้กลายเป็นแลนด์มาร์กถ่ายรูปประจำเมืองเก่าในเวียง ปัจจุบันทายาทเปิดบ้านให้เข้าชมในฐานะพิพิธภัณฑ์บ้านเก่า เก็บค่าเข้าเพียงเล็กน้อยเพื่อนำไปดูแลรักษาตัวเรือน จึงเป็นจุดที่แวะได้สบายกระเป๋าและได้เห็นวิถีชีวิตของตระกูลเจ้าเมืองแพร่เมื่อร้อยกว่าปีก่อน

ภายในบ้านแบ่งเป็นหลายห้อง จัดแสดงข้าวของเครื่องใช้ เฟอร์นิเจอร์ไม้สักเก่า เครื่องเงิน เครื่องถ้วย ภาพถ่ายโบราณ และเอกสารสำคัญของตระกูล บางชิ้นสะท้อนยุคการค้าไม้สักและระบบสังคมสมัยนั้นได้ชัดเจน เดินชมทีละห้องจะเห็นทั้งห้องรับแขก ห้องนอน และมุมที่ยังคงบรรยากาศบ้านเจ้านายฝ่ายเหนือไว้ ตำแหน่งบ้านอยู่ในย่านเมืองเก่าในเวียง เดินหรือปั่นจักรยานเที่ยวต่อไปคุ้มเจ้าหลวงและวัดเก่าใกล้เคียงได้ในทริปเดียว เวลาเปิดโดยทั่วไปคือช่วงกลางวันทุกวัน ควรเผื่อเวลาราวหนึ่งชั่วโมงสำหรับเดินชมและถ่ายรูปหน้าบ้านที่เป็นมุมยอดนิยม

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือป้ายคำอธิบายส่วนใหญ่เป็นภาษาไทย ข้อมูลภาษาอังกฤษยังมีน้อย นักท่องเที่ยวต่างชาติที่อยากเข้าใจเรื่องราวลึก ๆ อาจต้องหาข้อมูลเพิ่มหรือใช้แอปแปลช่วย ตัวบ้านเป็นเรือนไม้เก่าอายุมาก บางจุดพื้นและบันไดไม้ค่อนข้างชันและลื่น ควรเดินระวังและถอดรองเท้าตามที่กำหนด ของที่จัดแสดงหลายชิ้นเป็นของเก่าดั้งเดิม จึงไม่ควรจับหรือพิงเฟอร์นิเจอร์ พื้นที่ค่อนข้างกะทัดรัด ถ้ามาช่วงที่คณะทัวร์ลงพร้อมกันอาจรู้สึกแออุดสักหน่อย แนะนำมาช่วงเช้าที่คนยังไม่มากและแสงสวยเหมาะกับการถ่ายรูปสีชมพูของตัวบ้าน จอดรถได้บริเวณริมถนนหน้าบ้าน และเที่ยวรวมกับจุดอื่นในเมืองเก่าให้คุ้มค่าการเดินทาง

วัดจอมสวรรค์เป็นวัดเก่าในตัวเมืองแพร่ที่คนสายสถาปัตยกรรมมักหมายตาไว้ เพราะตัววิหารสร้างด้วยไม้สักทั้งหลังตามแบบศิลปะไทใหญ่ผสมพม่า สังเกตได้จากหลังคาที่ซ้อนกันเป็นชั้น ๆ ลดหลั่นขึ้นไปคล้ายปราสาท ยอดประดับด้วยลวดลายฉลุโปร่งและกระจกสี วัดนี้สร้างโดยชาวไทใหญ่ที่เข้ามาทำการค้าไม้ในแพร่เมื่อกว่าร้อยปีก่อน จึงหอบเอารูปแบบงานช่างจากบ้านเกิดมาถ่ายทอดลงบนเนื้อไม้อย่างเต็มที่ เมื่อเดินเข้าไปใกล้จะเห็นเสาไม้ ฝาผนัง และเพดานที่แกะสลักและปิดทองลงรักอย่างละเอียด เป็นงานที่ต้องดูใกล้ ๆ ถึงจะเห็นฝีมือช่างจริง ๆ

ไฮไลต์ที่คนพูดถึงกันมากคือพระพุทธรูปและของสะสมภายในวิหาร ทั้งพระประธานปางต่าง ๆ คัมภีร์โบราณ และงานประดับที่ทำจากไม้สักแกะสลักประกอบกับการติดกระจกสีเป็นลวดลาย บางส่วนยังมีบุษบกและธรรมาสน์ไม้ฝีมือประณีตที่สะท้อนรสนิยมแบบไทใหญ่ชัดเจน รอบ ๆ วิหารยังมีเจดีย์ทรงพม่าสีขาวและอาคารเก่าให้เดินชม บรรยากาศโดยรวมเงียบสงบ ไม่พลุกพล่านเหมือนวัดใหญ่ในเมืองท่องเที่ยวอื่น จึงเหมาะกับคนที่อยากค่อย ๆ เดินดูรายละเอียดงานไม้แบบไม่ต้องรีบ และมักถูกจัดรวมไว้ในเส้นทางเที่ยวเมืองเก่าแพร่ร่วมกับคุ้มเจ้าหลวงและวัดสำคัญอื่นในย่านเดียวกัน

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือที่นี่เป็นวัดที่ยังใช้ประกอบศาสนกิจจริง ไม่ใช่พิพิธภัณฑ์ จึงควรแต่งกายสุภาพ ถอดรองเท้าก่อนขึ้นวิหาร และสำรวมเสียงเมื่อมีคนมาไหว้พระ ข้อสองคือพื้นที่จัดแสดงไม่กว้างมาก เดินชมจบได้ในเวลาไม่นาน ถ้าตั้งใจมาดูงานสถาปัตยกรรมโดยเฉพาะควรเผื่อจับคู่กับจุดอื่นในเมืองเก่าเพื่อให้คุ้มค่าเดินทาง ข้อสามคือช่วงเปิดให้เข้าชมภายในวิหารอาจไม่ตรงกันทุกวันและบางครั้งปิดนอกเวลา ควรเช็กเวลาหรือสอบถามคนในวัดก่อน ข้อสี่คือแม้ไม่เก็บค่าเข้า แต่การหยอดตู้ทำบุญบำรุงวัดถือเป็นน้ำใจที่ช่วยดูแลรักษางานไม้เก่าให้อยู่ต่อไป และควรระวังไม่จับหรือพิงงานแกะสลักที่เปราะบางเพื่อช่วยถนอมของเดิมเอาไว้

วัดพระบาทมิ่งเมืองวรวิหารเป็นพระอารามหลวงที่ตั้งอยู่ใจกลางเมืองแพร่ ในเขตกำแพงเมืองเก่า จุดที่คนตั้งใจมากราบไหว้คือองค์พระธาตุมิ่งเมือง เจดีย์สีทองทรงล้านนาที่ถือเป็นพระธาตุคู่บ้านคู่เมืองของชาวแพร่ ภายในวัดยังมีพระพุทธรูปสำคัญและรอยพระพุทธบาทจำลองให้สักการะ บรรยากาศในวัดร่มรื่น เดินชมสถาปัตยกรรมและลวดลายปูนปั้นได้เพลิน ๆ เหมาะกับคนที่อยากเริ่มต้นทริปแพร่ด้วยการทำบุญไหว้พระ แล้วค่อยเดินสำรวจย่านเมืองเก่ารอบ ๆ ต่อ เพราะวัดอยู่ในทำเลที่เดินถึงแลนด์มาร์กอื่นได้สบาย

เสน่ห์ของที่นี่ไม่ได้อยู่แค่ในรั้ววัด แต่อยู่ที่ทำเลกลางเวียงซึ่งเดินต่อไปยังจุดเที่ยวสำคัญของเมืองเก่าแพร่ได้ในระยะไม่ไกล ทั้งวัดหลวงที่เป็นวัดเก่าแก่ประจำเมือง คุ้มเจ้าหลวงที่เป็นอาคารเก่าสีชมพูงามตา และบ้านวงศ์บุรีเรือนไม้สักโบราณที่คนนิยมมาถ่ายรูป การวางแผนเดินเป็นวงรอบจากวัดออกไปตามถนนในย่านเมืองเก่าจึงเป็นวิธีเที่ยวแพร่ที่คุ้มเวลาที่สุด ระหว่างทางมีร้านกาแฟ ร้านของฝาก และผ้าหม้อห้อมซึ่งเป็นสินค้าขึ้นชื่อของจังหวัดให้แวะเลือกซื้อ ใครมาช่วงเช้าจะเจอแดดไม่แรงและร้านรวงเริ่มเปิด บรรยากาศกำลังสบายสำหรับเดินเท้า ส่วนช่วงเย็นแสงจะนวลเหมาะกับการถ่ายรูปเจดีย์และอาคารเก่า

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกวัดเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์และเป็นพระอารามหลวง ควรแต่งกายสุภาพ งดเสื้อสายเดี่ยวหรือกางเกงขาสั้นมาก ๆ และถอดรองเท้าเมื่อเข้าเขตวิหารหรืออุโบสถ ข้อสองที่จอดรถรอบวัดในวันหยุดหรือช่วงเทศกาลค่อนข้างจำกัด หลายคนเลือกจอดรถแล้วเดินหรือใช้รถรางชมเมืองเก่าแทนเพื่อเลี่ยงปัญหาหาที่จอด ข้อสามเมืองเก่าแพร่เน้นการเดินเท้าเป็นหลัก ทางเดินบางช่วงเป็นถนนที่มีรถวิ่ง ควรระวังและเดินริมทาง ข้อสี่ร้านค้าและจุดเที่ยวบางแห่งในย่านเมืองเก่าปิดเร็วและบางร้านหยุดวันธรรมดา ถ้าตั้งใจมาซื้อผ้าหม้อห้อมหรือของฝากควรเผื่อเวลาและเช็กวันเปิดล่วงหน้า เตรียมหมวก ร่ม และน้ำดื่มไปด้วยเพราะช่วงกลางวันแดดค่อนข้างแรง

เสน่ห์ของเมืองแพร่อยู่ที่ย่านเมืองเก่าในเขตกำแพงเมืองที่เดินเที่ยวได้ทั้งวันโดยไม่ต้องรีบ จุดตั้งต้นยอดนิยมคือประตูชัย ซึ่งเป็นหนึ่งในประตูเมืองเดิมและยังเหลือแนวกำแพงดินโบราณสมัยเวียงโกศัยให้เห็นเป็นเนินดินยาวขนาบถนน จากประตูชัยเดินหรือปั่นจักรยานเข้าไปในเขตเมืองเก่าจะเจอถนนเงียบ ๆ ที่สองข้างทางเต็มไปด้วยเรือนไม้สักเก่าอายุหลายสิบถึงร้อยปี ทั้งบ้านคนธรรมดาและคฤหาสน์ของคหบดีค้าไม้ในอดีต บ้านที่คนแวะกันมากคือบ้านวงศ์บุรี เรือนไม้สักสองชั้นสีชมพูประดับลายไม้ฉลุที่ถ่ายรูปสวย และคุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่ อดีตที่ประทับของเจ้าผู้ครองนครที่ผสมสถาปัตยกรรมยุโรปกับล้านนาไว้อย่างลงตัว ทั้งสองหลังอยู่ในระยะเดินถึงกันได้สบาย

สิ่งที่ทำให้เมืองเก่าแพร่ต่างจากเมืองเก่าอื่นคือขนาดที่กะทัดรัดและจังหวะชีวิตที่ช้า เดินไม่กี่ช่วงตึกก็เจอวัดเก่า ร้านกาแฟที่ดัดแปลงจากตึกไม้หรือห้องแถวเดิม และร้านของกินท้องถิ่นที่เปิดมานาน หลายคาเฟ่เก็บโครงสร้างไม้และผนังเก่าไว้แล้วแต่งเป็นมุมนั่งจิบกาแฟชิล ๆ ทำให้การเดินเที่ยวกลายเป็นการแวะพักเป็นระยะมากกว่าการเดินยาว ๆ ช่วงเย็นวันศุกร์ถึงอาทิตย์ย่านประตูชัยจะมีถนนคนเดินกาดกองเก่าที่ขายอาหารพื้นเมืองและงานหัตถกรรม บรรยากาศคึกคักขึ้นมาทันที ใครมาเที่ยวกลางวันเพื่อชมบ้านโบราณแล้วอยู่ต่อถึงเย็นก็จะได้เห็นเมืองสองอารมณ์ในวันเดียว การเดินหรือปั่นจักรยานเป็นวิธีเที่ยวที่เข้ากับเมืองนี้ที่สุด เพราะระยะทางระหว่างจุดต่าง ๆ สั้นและถนนไม่พลุกพล่าน

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือแดดกลางวันในแพร่ค่อนข้างแรงและร่มเงาระหว่างทางมีไม่ต่อเนื่อง ควรเลี่ยงเดินช่วงเที่ยงถึงบ่ายสอง เตรียมหมวก น้ำดื่ม และครีมกันแดดไปด้วย ข้อสองคือบ้านโบราณแต่ละหลังมีวันและเวลาเปิด-ปิดของตัวเอง บางหลังปิดวันจันทร์หรือปิดพักเที่ยง และบางหลังเก็บค่าเข้าชมเล็กน้อยเพื่อบำรุงรักษา ควรเช็กเวลาก่อนไปเพื่อไม่ให้เสียเที่ยว ข้อสามคือถนนคนเดินกาดกองเก่ามีเฉพาะเย็นวันศุกร์ถึงอาทิตย์ ถ้ามาวันธรรมดาจะเจอย่านที่เงียบกว่าและร้านบางส่วนปิด ข้อสี่คือการเดินถ่ายรูปบ้านโบราณควรเคารพว่าบางหลังยังเป็นที่อยู่อาศัยจริง ไม่ควรเข้าไปในบริเวณส่วนตัวหรือส่งเสียงดัง และการปั่นจักรยานบนถนนที่รถยนต์ใช้ร่วมกันควรระวังและใส่ใจกฎจราจร

บ้านทุ่งโฮ้งคือแหล่งผลิตและค้าผ้าหม้อห้อมที่ใหญ่ที่สุดของเมืองแพร่ อยู่ริมถนนสายหม้อห้อมที่มีร้านขายเรียงรายสองข้างทางก่อนเข้าตัวเมือง ผ้าหม้อห้อมคือผ้าฝ้ายทอมือย้อมสีครามจากต้นห้อม ให้สีน้ำเงินเข้มเป็นเอกลักษณ์ของคนเมืองแพร่มาแต่เดิม สินค้าที่วางขายมีตั้งแต่เสื้อม่อฮ่อมทรงพื้นเมือง เสื้อเชิ้ตดีไซน์ร่วมสมัย ผ้าพันคอ กระเป๋าผ้า ไปจนถึงของแต่งบ้าน หลายร้านเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนที่ทำเองขายเอง ราคาจึงเริ่มต้นไม่แพงและต่อรองกันได้ตามน้ำใจ คนที่ชอบงานผ้าจะเดินเลือกได้เพลินเพราะแต่ละร้านมีลายและเนื้อผ้าต่างกัน

สิ่งที่ทำให้ทุ่งโฮ้งพิเศษกว่าการเดินซื้อของฝากทั่วไปคือหลายบ้านเปิดให้ลองย้อมผ้าด้วยมือตัวเอง จุดที่คนพูดถึงบ่อยคือศูนย์เรียนรู้ของกลุ่มหม้อห้อมย้อมสีธรรมชาติในหมู่บ้าน ซึ่งเป็นทั้งจุดสาธิต จุดขาย และเปิดเวิร์กช็อปเล็ก ๆ ให้นักท่องเที่ยว เจ้าของบ้านจะเล่าตั้งแต่การปลูกต้นห้อม การก่อหม้อย้อม ไปจนถึงวิธีมัดผ้าให้เกิดลาย แล้วให้ลงมือจุ่มผ้าในถังน้ำย้อมครามเอง พอยกผ้าขึ้นมาสัมผัสอากาศ สีจะค่อย ๆ เปลี่ยนจากเขียวอมเหลืองเป็นน้ำเงินเข้ม ได้ผ้าเช็ดหน้าหรือผ้าพันคอลายไม่ซ้ำใครติดมือกลับบ้านเป็นของที่ระลึก เหมาะกับครอบครัวที่พาเด็กมาเรียนรู้และคนที่อยากได้ประสบการณ์มากกว่าแค่ซื้อของสำเร็จรูป

เรื่องที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือหลายบ้านเป็นกิจการครอบครัวขนาดเล็ก เวิร์กช็อปย้อมผ้ามักต้องโทรจองหรือติดต่อล่วงหน้าโดยเฉพาะถ้ามาเป็นกลุ่มหรือมาช่วงวันธรรมดา ไม่ใช่ทุกร้านที่เปิดสอนตลอดเวลา ควรเผื่อเวลารอผ้าแห้งหลังย้อมเสร็จ และเตรียมใจว่าน้ำย้อมครามติดมือติดเล็บได้ง่าย ควรใส่เสื้อผ้าที่เลอะได้หรือถามขอผ้ากันเปื้อนจากทางร้าน ผ้าย้อมครามธรรมชาติผืนใหม่อาจมีสีตกในการซักครั้งแรก ควรซักแยกและซักด้วยน้ำเย็น ร้านส่วนใหญ่รับเงินสดเป็นหลัก บางร้านมีพร้อมเพย์แต่ไม่ควรมั่นใจว่าทุกที่รูดบัตรได้ จึงควรเตรียมเงินสดไปเผื่อ และเนื่องจากร้านกระจายตามถนนสายยาว การมีรถหรือมอเตอร์ไซค์จะสะดวกกว่าการเดินเท้าจากตัวเมือง

อุทยานแห่งชาติแม่ยมอยู่ในเขตอำเภอสอง จังหวัดแพร่ ต่อเนื่องไปถึงบางส่วนของจังหวัดลำปาง จุดที่ทำให้ที่นี่ต่างจากอุทยานทั่วไปคือมีป่าสักทองธรรมชาติผืนใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ ต้นสักที่นี่ขึ้นเองตามธรรมชาติ ไม่ใช่สวนป่าปลูก หลายต้นอายุนับร้อยปีและลำต้นสูงใหญ่ ทางอุทยานทำเส้นทางศึกษาธรรมชาติและทางเดินไม้ให้เดินชมได้สบายโดยไม่ต้องลุยป่าหนัก ช่วงปลายฝนถึงต้นหนาวใบสักยังเขียว ส่วนหน้าแล้งราวเดือนมกราคมถึงมีนาคมใบจะเปลี่ยนสีและร่วง ให้บรรยากาศป่าโปร่งอีกแบบ อีกไฮไลต์คือจุดชมวิวแก่งเสือเต้นที่มองลงไปเห็นลำน้ำยมคดเคี้ยวและแนวเขา เป็นจุดถ่ายรูปและชมพระอาทิตย์ตกที่คนแวะกันเยอะ

ลำน้ำยมที่ไหลผ่านอุทยานเป็นที่มาของกิจกรรมล่องแก่ง ซึ่งเปิดเฉพาะช่วงหน้าน้ำราวเดือนกรกฎาคมถึงตุลาคมที่ระดับน้ำสูงพอ ผู้ให้บริการในพื้นที่จะจัดเรือยางหรือแพให้ล่องไปตามแก่งเป็นช่วง ๆ ความแรงของแก่งไม่ได้โหดเท่าล่องแก่งบนภูเขาสูง จึงเหมาะกับมือใหม่และคนที่อยากลองสัมผัสสายน้ำแบบไม่หวาดเสียวเกินไป นอกฤดูน้ำหลากระดับน้ำจะลดลงจนล่องไม่ได้ เหลือไว้แค่การเดินป่าและชมวิว การมาเที่ยวที่นี่ส่วนใหญ่จึงวางแผนตามฤดู คนที่อยากได้ทั้งป่าสักเขียวและล่องแก่งควรเล็งช่วงต้นฤดูฝนถึงกลางฝน ส่วนคนที่เน้นเดินป่าถ่ายรูปสบาย ๆ มาได้เกือบทั้งปี ที่พักในเขตอุทยานมีทั้งลานกางเต็นท์และบ้านพัก ควรจองล่วงหน้าโดยเฉพาะวันหยุดยาว เพราะที่นั่งจำกัด

เรื่องความปลอดภัยเป็นสิ่งที่ต้องให้ความสำคัญ โดยเฉพาะกิจกรรมทางน้ำในหน้าฝน ช่วงที่ฝนตกหนักต่อเนื่องระดับน้ำในลำน้ำยมขึ้นเร็วและกระแสน้ำเชี่ยว บางวันเจ้าหน้าที่อาจสั่งงดล่องแก่งเพื่อความปลอดภัย จึงควรโทรเช็กสภาพน้ำกับอุทยานหรือผู้ให้บริการก่อนเดินทางทุกครั้ง ระหว่างล่องต้องสวมเสื้อชูชีพตลอดเวลาและฟังคำแนะนำของไกด์อย่างเคร่งครัด ไม่ควรฝืนล่องเองโดยไม่มีคนนำทางที่ชำนาญเส้นทาง ส่วนการเดินป่าสักทองแม้ทางจะไม่ชัน แต่หลังฝนพื้นลื่นและอาจมีทาก ควรใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดีและเตรียมยาทากันแมลง เส้นทางบางช่วงสัญญาณโทรศัพท์ไม่ค่อยมี ควรบอกกำหนดการให้คนที่บ้านทราบและเตรียมน้ำดื่มกับของกินติดตัวไปให้พอ เพราะร้านค้าในพื้นที่มีไม่มาก

วัดพระธาตุสุโทนมงคลคีรีเป็นวัดที่คนขับรถผ่านเส้นแพร่-ลำปางมักถอยรถกลับมาแวะ เพราะมองจากถนนก็เห็นหมู่วิหารและเจดีย์ทรงล้านนาประยุกต์ที่ประดับลวดลายละเอียดจนสะดุดตา วัดตั้งอยู่ริมทางในเขตอำเภอเด่นชัย ก่อนเข้าตัวเมืองแพร่ เป็นวัดที่สร้างขึ้นใหม่ในยุคหลังแต่ตั้งใจรวบรวมงานศิลปกรรมล้านนาผสมอิทธิพลพม่าและไทใหญ่ไว้ในที่เดียว จุดที่คนพูดถึงกันมากคือความหนาแน่นของรายละเอียด ทั้งช่อฟ้า หน้าบัน ซุ้มประตู และหมู่เจดีย์เล็กใหญ่หลายองค์ที่จัดวางเป็นกลุ่ม เดินถ่ายรูปได้รอบทิศ อีกจุดที่เป็นหมุดหมายคือพระนอนองค์ใหญ่สไตล์พม่าและรูปปั้นสิงห์ขนาดใหญ่ที่บันไดทางขึ้น ทำให้ที่นี่ต่างจากวัดทั่วไปในภาคกลางอย่างชัดเจน

นอกจากตัวสถาปัตยกรรม ในบริเวณวัดยังมีพิพิธภัณฑ์ที่จัดแสดงงานศิลปะและข้าวของเก่าแนวล้านนาให้เดินชม เป็นการเติมเรื่องราวให้การแวะครั้งนี้ไม่ใช่แค่มาถ่ายรูปด้านนอก คนที่มารีวิวบน Tripadvisor ให้คะแนนเฉลี่ยราว 4.3 เต็ม 5 จากรีวิวราว 51 ราย และวัดยังติดอันดับ 1 จาก 2 สิ่งที่น่าทำในอำเภอเด่นชัย พร้อมได้ตรา Travelers' Choice เสียงส่วนใหญ่ชมเรื่องความงามของสถาปัตยกรรมและงานประติมากรรมที่ละเอียด บางคนบอกว่าเป็นวัดที่เห็นอิทธิพลพม่าและล้านนาชัดกว่าที่คุ้นตาในกรุงเทพฯ การเข้าชมไม่มีค่าธรรมเนียม มีลานจอดรถกว้าง จึงเหมาะกับการแวะพักขาระหว่างเดินทางไกลมากกว่าตั้งใจมาเป็นจุดหมายหลักของทริป

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนแวะแบบตรงไปตรงมา คือวัดนี้เป็นจุดแวะระหว่างทาง ไม่ได้อยู่ในตัวเมืองแพร่ ถ้าไม่มีรถส่วนตัวหรือรถเช่าจะเดินทางมาลำบาก เพราะรถสาธารณะผ่านไม่สะดวก รีวิวช่วงหลังบางรายในปี 2026 บอกว่าบางส่วนของวัดดูขาดการดูแลและปิดไม่ให้ขึ้นชมบางจุด อีกทั้งบางช่วงพระนอนองค์ใหญ่อยู่ระหว่างบูรณะ ทำให้เห็นได้ไม่เต็มที่ ควรเช็กสภาพก่อนวางแผนว่าจะแวะนานหรือถ่ายรูปมุมไหน ช่วงกลางวันแดดแรงและพื้นลานปูนสะท้อนความร้อน ควรพกหมวกและน้ำดื่ม แต่งกายสุภาพเข้าเขตศาสนสถานตามธรรมเนียม ที่นี่ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวคึกคัก คนไม่พลุกพล่าน จึงเหมาะกับคนที่อยากได้บรรยากาศเงียบสงบไว้พักสายตาและยืดเส้นยืดสายระหว่างขับรถทางไกล