10 กิจกรรมน่าทำ
ใน ปราจีนบุรี

ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรเป็นอาคารเก่าสไตล์บาโรกยุโรปที่เจ้าพระยาอภัยภูเบศร (ชุ่ม อภัยวงศ์) สร้างไว้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2452 ตัวตึกสองชั้นสีเหลืองอ่อน มีซุ้มโค้ง เสา และลวดลายปูนปั้นแบบตะวันตกที่ยังเก็บรักษาไว้ครบ กรมศิลปากรขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแล้ว ปัจจุบันตัวตึกอยู่ในเขตโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร และเปิดชั้นบนเป็นพิพิธภัณฑ์การแพทย์แผนไทยอภัยภูเบศร จุดเด่นของที่นี่คือได้เห็นสถาปัตยกรรมเก่าอายุร้อยกว่าปีในสภาพดี พร้อมเดินชมเรื่องราวการแพทย์แผนไทยและสมุนไพรไปในตัว เหมาะกับคนที่แวะปราจีนบุรีแล้วอยากได้จุดเที่ยวที่มีทั้งความสวยของอาคารและสาระความรู้

ภายในพิพิธภัณฑ์จัดแสดงเรื่องประวัติเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ตำรายาไทย เครื่องมือบดยา ปรุงยา และการแพทย์พื้นบ้านของปราจีนบุรี ห้องจัดแสดงตกแต่งด้วยเฟอร์นิเจอร์และบรรยากาศย้อนยุค เดินชมได้สบายในเวลาไม่นาน จุดที่หลายคนตั้งใจมาคือร้านอภัยภูเบศรที่อยู่ในบริเวณเดียวกัน ขายผลิตภัณฑ์สมุนไพรตั้งแต่ยาดม ยาหม่อง สบู่ ครีม ไปจนถึงชาและของกินเพื่อสุขภาพ ราคาเป็นมิตร เป็นของฝากติดไม้ติดมือกลับบ้านที่คนนิยม บางช่วงยังมีบริการนวดและสปาสมุนไพรให้ลองด้วย ถือเป็นการมาที่ได้ทั้งเที่ยว ทั้งเรียนรู้ และช้อปในที่เดียว

ก่อนไปควรรู้ว่าตึกและพิพิธภัณฑ์อยู่ในเขตโรงพยาบาลจริง จึงควรแต่งกายสุภาพ พูดเบา และเคารพผู้ป่วยกับเจ้าหน้าที่ที่สัญจรไปมา พิพิธภัณฑ์เปิดวันจันทร์ถึงศุกร์ราว 08.30-16.30 น. ปิดเสาร์-อาทิตย์และวันหยุดนักขัตฤกษ์ ส่วนร้านอภัยภูเบศรมักเปิดทุกวันและเวลายาวกว่า จึงควรเช็กเวลาก่อนถ้าตั้งใจมาชมตัวพิพิธภัณฑ์โดยเฉพาะ การเข้าชมไม่เก็บค่าเข้า มีตู้รับบริจาคตามศรัทธา ที่จอดรถในโรงพยาบาลช่วงกลางวันวันธรรมดาค่อนข้างแน่นเพราะเป็นโรงพยาบาลที่มีคนไข้เยอะ เผื่อเวลาหาที่จอดไว้บ้าง และตัวพิพิธภัณฑ์ไม่ใหญ่มาก เหมาะจับคู่กับที่เที่ยวอื่นในเมืองปราจีนบุรีให้เต็มวัน

ปราจีนบุรีได้ชื่อว่าเป็นเมืองต้นไม้ใหญ่ ทั้งจังหวัดมีต้นไม้เก่าแก่ขนาดหลายคนโอบให้เห็นตามข้างทางและในชุมชนอยู่หลายจุด ต้นจามจุรี (หรือที่หลายคนเรียกว่าต้นฉำฉา) ยักษ์ที่กลายเป็นจุดเช็คอินก็เป็นหนึ่งในตัวชูโรงของเมือง จุดที่ทำให้คนแวะกันคือทรงพุ่มที่แผ่กิ่งก้านออกด้านข้างเป็นวงกว้างจนแทบบังแดดได้ทั้งลาน ยืนอยู่ใต้ต้นแล้วเงยหน้าขึ้นจะเห็นกิ่งใหญ่สานกันเป็นหลังคาสีเขียว เป็นฉากถ่ายรูปที่ได้อารมณ์ต้นไม้ยักษ์แบบที่หาในเมืองไม่ได้ ช่วงที่คนนิยมมาถ่ายคือตอนเช้าและช่วงบ่ายแก่ที่แสงเฉียงลอดกิ่งลงมาเป็นลำ

รอบต้นมักจัดพื้นที่ให้เดินถ่ายรูปได้สะดวก บางแห่งทำทางเดินหรือมุมนั่งไว้ให้ และมีคาเฟ่เล็ก ๆ ตั้งอยู่ใกล้ ๆ ให้สั่งกาแฟหรือเครื่องดื่มเย็นมานั่งจิบใต้ร่มเงาได้ ค่าเข้าคิดแบบเล็กน้อยต่อคน ส่วนมากเป็นค่าบำรุงสถานที่และช่วยดูแลความสะอาด ไม่ได้เป็นราคาสูง เหมาะกับการแวะสั้น ๆ ระหว่างทริปปราจีนบุรีมากกว่าจะเป็นจุดหมายที่ต้องใช้เวลาทั้งวัน หลายคนจัดให้เป็นจุดพักคั่นระหว่างไปวัด ไปตลาด หรือไปน้ำตกในจังหวัด แล้วแวะเก็บรูปกับต้นไม้ใหญ่สักชุดก่อนเดินทางต่อ การมาด้วยรถส่วนตัวหรือเช่ารถสะดวกที่สุด เพราะจุดแบบนี้อยู่นอกเส้นรถประจำทางหลัก

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือตัวต้นไม้เป็นจุดถ่ายรูปเป็นหลัก ไม่ได้มีกิจกรรมอื่นมากนอกจากเดินชม นั่งคาเฟ่ และเก็บภาพ คนที่คาดหวังสวนขนาดใหญ่หรือเครื่องเล่นอาจรู้สึกว่าเล็กกว่าที่คิด ข้อสองคือช่วงวันหยุดยาวและวันที่มีคนรีวิวลงโซเชียลเยอะ มุมยอดนิยมใต้ต้นอาจต้องรอคิวถ่ายกับกลุ่มอื่น ไปเช้าหรือวันธรรมดาจะได้มุมโล่งกว่า ข้อสามคือเป็นพื้นที่กลางแจ้ง แดดและความร้อนช่วงเที่ยงค่อนข้างแรง ควรเตรียมหมวกและน้ำดื่ม รวมถึงยากันยุงถ้ามาช่วงเย็น ข้อสี่คือควรช่วยกันรักษาความสะอาด ไม่ปีนต้นหรือหักกิ่ง เพราะเป็นต้นไม้เก่าที่ต้องดูแล และควรเช็กวันเวลาเปิดของคาเฟ่กับค่าเข้าล่วงหน้า เพราะจุดเล็ก ๆ แบบนี้บางวันปิดหรือปรับเวลาได้

เขาอีโต้เป็นธรรมชาติใกล้เมืองที่คนปราจีนบุรีเรียกกันว่า "ป่าในเมือง" อยู่ห่างตัวเมืองแค่ราวสิบกิโลเมตร ขับรถไม่ถึงยี่สิบนาทีก็ถึงเชิงเขา จุดหลักที่คนแวะมี 3 อย่างในพื้นที่เดียว คือ น้ำตกเขาอีโต้ อ่างเก็บน้ำจักรพงษ์ (หรือที่เรียกกันว่าอ่างเก็บน้ำเขาอีโต้ เป็นโครงการตามพระราชดำริ) และเส้นทางปั่นจักรยานรอบเขา ตัวน้ำตกเป็นน้ำตกเตี้ย ไม่สูงมาก ไล่ลงมาเป็นชั้นหินสลับแอ่งน้ำเล็ก ๆ น้ำไม่ลึกและไม่ไหลแรง เด็ก ๆ ลงเล่นน้ำได้สบายในสองชั้นแรก เสน่ห์คือลานหญ้ากว้าง ต้นไม้ร่มรื่น อากาศเย็นสบาย และวิวอ่างเก็บน้ำที่มองไปเห็นแนวเขาเป็นฉากหลัง เหมาะกับคนที่อยากหนีเมืองมานั่งเล่นแบบไปเช้าเย็นกลับ

สายปั่นจักรยานให้ความสนใจเขาอีโต้เป็นพิเศษ เพราะเส้นทางเสือภูเขารอบเขายาวราวสิบเอ็ดกิโลเมตร วนตามเชิงเขาและเลียบอ่างเก็บน้ำ ทางถูกทำเครื่องหมายไว้ชัดและมีทั้งช่วงขึ้นเนินและทางลงยาวให้ได้ลุ้น หลายคนยกให้เป็นสนามปั่นเสือภูเขาที่ดีที่สุดแห่งหนึ่งในระยะขับรถไม่กี่ชั่วโมงจากกรุงเทพฯ ส่วนคนที่ปั่นทั่วไปก็เลือกปั่นชิล ๆ เลียบสันอ่างเก็บน้ำ แวะถ่ายรูปตามจุดชมวิว หรือปั่นขึ้นไปยังจุดชมวิวผาหินซ้อนช่วงเย็นก่อนพระอาทิตย์ตกได้ ใครไม่มีจักรยานมาเองก็เช่าในตัวเมืองหรือหาจุดเช่าใกล้พื้นที่ได้ ราคาต่อวันไม่แพง และพื้นที่ยังเป็นจุดกางเต็นท์ริมน้ำยอดฮิตของคนแถบภาคตะวันออกในวันหยุด

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือปริมาณน้ำตกขึ้นกับฤดูชัดเจนมาก ช่วงหน้าฝนราวมิถุนายนถึงตุลาคมน้ำจะเยอะและสวย แต่หน้าแล้งน้ำอาจเหลือน้อยจนเป็นแค่สายบาง ๆ หรือแทบแห้ง คนที่ไปหน้าแล้งหลายรายบอกว่าน้ำน้อยกว่าที่คิด ข้อสองคือช่วงวันหยุดสุดสัปดาห์คนเยอะและมีร้านค้ามาตั้ง บางมุมจึงพลุกพล่านและหาที่จอดรถยาก อยากได้บรรยากาศเงียบควรไปวันธรรมดาหรือไปแต่เช้า ข้อสามคือหินริมน้ำตกลื่น ควรใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดีและระวังเด็กเล็ก ส่วนสายปั่นควรเตรียมน้ำ หมวกกันน็อก และเช็กสภาพจักรยานให้พร้อมเพราะบางช่วงเป็นทางลูกรังและทางลงชัน ที่นี่ไม่เก็บค่าเข้าอย่างเป็นทางการแต่มีตู้รับบริจาคไว้ดูแลพื้นที่

อุทยานแห่งชาติทับลานเป็นอุทยานที่ใหญ่เป็นอันดับสองของประเทศไทย รองจากแก่งกระจาน มีพื้นที่กว้างคาบเกี่ยวระหว่างจังหวัดปราจีนบุรีกับนครราชสีมา และเป็นส่วนหนึ่งของผืนป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติจากองค์การยูเนสโก จุดที่ทำให้ทับลานมีชื่อคือป่าลาน ซึ่งเป็นป่าต้นลานผืนใหญ่ที่หลงเหลืออยู่ไม่กี่แห่งของเมืองไทย ต้นลานเป็นพืชตระกูลปาล์มใบใหญ่ ในอดีตชาวบ้านใช้ใบลานทำเป็นวัสดุจารึกคัมภีร์ ปัจจุบันได้รับการอนุรักษ์ไว้ให้คนรุ่นหลังได้เห็น รอบพื้นที่ยังมีทั้งน้ำตก แก่งหิน อ่างเก็บน้ำ และจุดชมวิวทะเลหมอกในหน้าหนาว ทำให้เที่ยวได้หลายสไตล์ตั้งแต่แวะถ่ายรูปสั้น ๆ ริมทาง ไปจนถึงเดินป่าค้างคืนแบบจริงจัง

การเข้าเที่ยวสะดวกที่สุดเมื่อมีรถส่วนตัวหรือเช่ารถ เพราะทางเข้าอุทยานอยู่ริมทางหลวงสาย 304 ช่วงกบินทร์บุรี-ปักธงชัย ซึ่งเป็นถนนที่ตัดผ่านผืนป่าและมีจุดชมวิวสวยหลายช่วง บริเวณที่ทำการอุทยานมีลานจอดรถ ห้องน้ำ ลานกางเต็นท์ และจุดพักที่เข้าถึงง่าย ใครอยากค้างคืนสามารถกางเต็นท์หรือเช่าอุปกรณ์จากอุทยานได้ ส่วนคนที่อยากเดินป่าเส้นไกลควรติดต่อเจ้าหน้าที่ล่วงหน้าเพื่อขอเจ้าหน้าที่นำทางและตรวจสอบว่าเส้นทางเปิดหรือไม่ ค่าธรรมเนียมเข้าอุทยานแยกอัตราชัดเจนระหว่างคนไทยกับชาวต่างชาติ และคิดค่ากางเต็นท์เพิ่มต่างหาก ช่วงเวลาที่เหมาะไปที่สุดคือปลายฝนถึงต้นหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ เพราะอากาศเย็นสบาย ป่าเขียว น้ำตกมีน้ำ และมีโอกาสเจอทะเลหมอกยามเช้าตามจุดชมวิว

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือพื้นที่อุทยานกว้างมากและจุดเที่ยวกระจายอยู่ห่างกัน บางน้ำตกและเส้นทางเดินป่าต้องขับรถต่ออีกไกลจากที่ทำการ ควรวางแผนเส้นทางและเผื่อเวลาให้ดี ข้อสองคือหน้าแล้งราวมีนาคมถึงพฤษภาคมอากาศร้อนและน้ำตกบางแห่งน้ำน้อยจนแทบไม่มีน้ำ ถ้าตั้งใจมาดูน้ำตกควรเลี่ยงช่วงนี้ ข้อสามคือหลังฝนตกเส้นทางเดินป่าอาจลื่นและมีทาก ควรใส่รองเท้าหุ้มข้อที่เกาะพื้นดีและเตรียมยากันแมลง ข้อสี่คือสัญญาณโทรศัพท์ในป่าลึกมีจำกัด ควรเตรียมน้ำ อาหาร และของจำเป็นให้พร้อมก่อนเข้าพื้นที่ และเนื่องจากเป็นเขตป่ามรดกโลกที่มีสัตว์ป่าอาศัยอยู่ ควรเก็บขยะกลับออกมาทั้งหมด ไม่ให้อาหารสัตว์ป่า และปฏิบัติตามกฎของอุทยานอย่างเคร่งครัด

กลุ่มโบราณสถานสระมรกตอยู่ในเขตเมืองโบราณศรีมโหสถ อำเภอศรีมโหสถ จังหวัดปราจีนบุรี เป็นเมืองเก่าสมัยทวารวดีที่มีอายุราวพันกว่าปี ตัวเมืองโบราณเคยมีคูน้ำคันดินล้อมรอบ และภายในยังหลงเหลือฐานเจดีย์ ฐานอาคาร และสระน้ำที่ขุดลงในชั้นศิลาแลงกระจายอยู่หลายจุด จุดที่คนแวะกันมากคือสระมรกต สระน้ำรูปสี่เหลี่ยมกว้างราว 18 เมตรที่ขุดลงในศิลาแลง ผนังขอบสระบางด้านยังเห็นร่องรอยการสลักลวดลายรูปสัตว์อย่างมังกร ช้าง สิงห์ กินรี และงูพันเสา ถัดจากสระไปเป็นลานที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาทคู่ ซึ่งเป็นไฮไลต์ของที่นี่ เพราะเป็นรอยพระพุทธบาทที่นักโบราณคดีเชื่อว่าเก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย

รอยพระพุทธบาทคู่สลักลงไปในพื้นศิลาแลงธรรมชาติ วางคู่กันเหมือนรอยเท้าคนจริง นิ้วเท้ายาวไม่เท่ากันและเรียงไม่เสมอกัน รอบรอยพระบาทสลักเป็นวงกลมล้อมรอบ และกลางฝ่าพระบาทแต่ละข้างสลักเป็นรูปธรรมจักร คนที่มาส่วนใหญ่ตั้งใจมาสักการะและถ่ายรูปเก็บไว้ การเดินชมทั้งกลุ่มโบราณสถานใช้เวลาไม่นาน เดินได้เรื่อย ๆ ครึ่งวันก็ทั่ว มีป้ายให้ข้อมูลตามจุดสำคัญ แต่ถ้าอยากเข้าใจเรื่องราวและอ่านลวดลายบนสระออก การมากับไกด์ท้องถิ่นหรือคนที่รู้ประวัติจะช่วยให้ภาพชัดขึ้นมาก เพราะถ้ามาเองเฉย ๆ หลายคนบอกว่าจะเห็นเป็นแค่สระน้ำเก่ากับลานหินธรรมดา ที่นี่เข้าชมได้ฟรี ไม่มีค่าเข้า เหมาะกับคนที่ชอบเดินดูของเก่าและอยากได้บรรยากาศเงียบ ๆ ไม่พลุกพล่านเหมือนแหล่งเที่ยวกระแสหลัก

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือพื้นที่เป็นลานเปิดโล่งกลางแดด ต้นไม้ให้ร่มไม่มากนัก ช่วงเที่ยงถึงบ่ายแดดแรงและร้อนจัด ควรไปช่วงเช้าหรือเย็นแล้วเตรียมหมวก แว่นกันแดด และน้ำดื่มไปเอง ข้อสองคือที่นี่เป็นโบราณสถานเชิงประวัติศาสตร์ ไม่ใช่สวนสาธารณะหรือจุดถ่ายรูปแต่งเติมสวยงาม คนที่คาดหวังภาพหวือหวาอาจรู้สึกเฉย ๆ แต่คนที่ชอบเรื่องราวจะสนุกกับการจินตนาการชีวิตเมืองโบราณ ข้อสามคือการเดินทางมาสะดวกที่สุดด้วยรถส่วนตัว เพราะรถสาธารณะเข้าถึงยากและจุดต่าง ๆ ในเมืองโบราณอยู่ห่างกัน ถ้าไม่มีรถควรรวมไว้ในทัวร์ที่มีรถรับส่ง ข้อสี่คือพื้นบางช่วงเป็นดินและหินศิลาแลงไม่เรียบ ควรใส่รองเท้าที่เดินสบายและระวังตอนเดินใกล้ขอบสระ เพราะบางมุมไม่มีราวกั้น

วัดแก้วพิจิตรตั้งอยู่ริมแม่น้ำบางปะกงในตัวเมืองปราจีนบุรี เป็นวัดเก่าแก่ที่หลายคนยกให้เป็นไฮไลต์เมื่อมาเยือนจังหวัดนี้ จุดที่ทำให้วัดนี้ต่างจากวัดทั่วไปคือพระอุโบสถซึ่งรวมงานช่างจากสี่วัฒนธรรมไว้ในอาคารหลังเดียว ทั้งลายไทย ลายจีน เส้นสายแบบยุโรป และลวดลายเขมร ผสมกันจนได้รูปทรงที่หาดูได้ยาก ตัวโบสถ์มีเสาและซุ้มประดับที่เก็บรายละเอียดไว้ครบ เดินดูรอบ ๆ จะเห็นว่าแต่ละด้านเล่าเรื่องคนละแบบ คนที่ชอบงานสถาปัตยกรรมและงานปูนปั้นมักใช้เวลาเดินวนอยู่นาน เพราะมีมุมให้สังเกตเยอะ ทั้งหน้าบัน ซุ้มประตู และลายบนผนัง

บรรยากาศโดยรวมของวัดค่อนข้างสงบและร่มรื่น มีต้นไม้ใหญ่ให้ร่มเงา ด้านที่ติดแม่น้ำบางปะกงเป็นจุดที่หลายคนชอบ เพราะนั่งพักรับลม ให้อาหารปลา และมองน้ำได้เพลิน ๆ ช่วงเช้าและเย็นแดดไม่แรง เดินถ่ายรูปสบายกว่ากลางวัน วัดเปิดให้เข้าชมฟรีและมีที่จอดรถ เหมาะแวะระหว่างเที่ยวปราจีนบุรีร่วมกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติปราจีนบุรีหรือตลาดในตัวเมืองที่อยู่ไม่ไกล ใครมาเป็นครอบครัวก็พาเด็กเดินได้ ทางเดินในวัดเรียบ ไม่ต้องปีนป่าย ส่วนคนที่มาสายไหว้พระก็มีพระประธานให้กราบและทำบุญตามศรัทธา

ข้อควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือที่นี่เป็นวัดที่ยังใช้ประกอบศาสนกิจ จึงควรแต่งกายสุภาพ งดเสื้อสายเดี่ยวหรือกางเกงขาสั้นมาก ๆ และสำรวมเสียงเมื่ออยู่ในเขตโบสถ์ บางช่วงพระอุโบสถอาจปิดหรือเปิดเฉพาะเวลา ควรเผื่อใจว่าอาจได้ชมแค่ด้านนอก และถ้าอยากเข้าไปด้านในให้สอบถามเจ้าหน้าที่หรือคนในวัดก่อน วัดไม่ได้ใหญ่มาก ใช้เวลาเดินไม่นานก็ทั่ว จึงเหมาะเป็นจุดแวะมากกว่าจุดหมายที่อยู่ทั้งวัน ช่วงวันหยุดยาวหรือเทศกาลอาจมีคนมาไหว้พระเยอะ ที่จอดรถแน่นบ้าง มาเช้าจะสะดวกกว่า และควรพกน้ำดื่มติดตัวเพราะอากาศแถวนี้ร้อนชื้นเกือบทั้งปี

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติปราจีนบุรีเป็นพิพิธภัณฑ์ประจำภาคตะวันออกที่เก็บและจัดแสดงโบราณวัตถุจากเมืองโบราณในแถบนี้ โดยเฉพาะเมืองโบราณศรีมโหสถในอำเภอศรีมโหสถ ซึ่งเป็นแหล่งชุมชนเก่าแก่สมัยทวารวดีต่อเนื่องมาถึงยุคที่ได้รับอิทธิพลขอม ของที่จัดแสดงมีตั้งแต่ประติมากรรมหินสลักรูปเทพในศาสนาพราหมณ์-ฮินดูอย่างพระวิษณุและศิวลึงค์ พระพุทธรูปและใบเสมาสมัยทวารวดี เครื่องปั้นดินเผา เครื่องมือเครื่องใช้ ไปจนถึงทับหลังและชิ้นส่วนสถาปัตยกรรมแบบขอม ทำให้เห็นภาพว่าดินแดนภาคตะวันออกของไทยเคยเป็นเส้นทางแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมและความเชื่อมายาวนานก่อนจะมาถึงยุคปัจจุบัน คนที่ชอบเรื่องราวประวัติศาสตร์จะได้เห็นของจริงที่ขุดพบในพื้นที่ ไม่ใช่แค่รูปในหนังสือ

ตัวพิพิธภัณฑ์อยู่ในเขตเมืองปราจีนบุรี เดินทางง่าย มีที่จอดรถ อาคารจัดแสดงแบ่งเป็นหลายส่วนตามยุคสมัยและประเภทของวัตถุ ภายในติดแอร์เย็นสบาย ป้ายคำอธิบายมีทั้งภาษาไทยและอังกฤษ หลายจุดจัดแสงและตู้กระจกแบบลดแสงสะท้อนเพื่อให้มองเห็นรายละเอียดของวัตถุได้ชัด รีวิวจากผู้เข้าชมจำนวนมากพูดตรงกันว่าเจ้าหน้าที่จากกรมศิลปากรให้ข้อมูลดีและเต็มใจอธิบาย บางครั้งช่วยแนะนำที่เที่ยวใกล้เคียงในจังหวัดให้ด้วย ค่าเข้าชมสำหรับคนไทยถือว่าถูกมากเมื่อเทียบกับสิ่งที่ได้เห็น และยังมีกลุ่มที่เข้าชมได้ฟรี เช่น นักเรียนนักศึกษาในเครื่องแบบ พระ และผู้สูงอายุ จึงเหมาะกับการพาครอบครัวหรือพาเด็ก ๆ มาเรียนรู้ประวัติศาสตร์นอกห้องเรียน

ก่อนไปควรรู้ว่าพิพิธภัณฑ์เปิดเฉพาะวันพุธถึงวันอาทิตย์ เวลา 9.00–16.00 น. ปิดวันจันทร์ วันอังคาร และวันหยุดนักขัตฤกษ์ ใครวางแผนเที่ยวต้นสัปดาห์ต้องเช็กวันให้ดีเพราะมาถึงแล้วอาจเจอประตูปิด ขนาดของพิพิธภัณฑ์ไม่ได้ใหญ่มาก เดินชมแบบเก็บรายละเอียดใช้เวลาราวหนึ่งถึงสองชั่วโมง คนที่คาดหวังพิพิธภัณฑ์ขนาดใหญ่แบบในเมืองหลวงอาจรู้สึกว่าคอลเลกชันไม่เยอะเท่า แต่จุดแข็งคือความเฉพาะตัวของวัตถุที่มาจากแหล่งโบราณคดีในจังหวัดเอง เหมาะมากที่จะเที่ยวคู่กับเมืองโบราณศรีมโหสถหรือแวะระหว่างทางไปเขาใหญ่ ทำให้เข้าใจที่มาของโบราณสถานที่ไปเดินชมจริงในพื้นที่ได้ชัดเจนขึ้น

อ่างเก็บน้ำจักรพงษ์ที่หลายคนเรียกติดปากว่าอ่างเก็บน้ำเขาอีโต้ อยู่ในวนอุทยานน้ำตกเขาอีโต้ ต.เนินหอม เขตอำเภอเมืองปราจีนบุรี ขับจากตัวเมืองไม่ไกล เลยวงเวียนพระนเรศวรมาราวสามกิโลเมตรแล้วเลี้ยวเข้าทางอ่างเก็บน้ำอีกราวสองกิโลเมตรก็ถึง จุดนี้เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ที่โอบด้วยแนวเขาเขียวและป่าเบญจพรรณ คนแถวนี้จึงเรียกกันว่าป่าในเมืองเพราะอยู่ใกล้ตัวเมืองแต่ให้บรรยากาศธรรมชาติเต็มที่ เชื่อมต่อกับโซนธรรมชาติฝั่งอำเภอนาดีที่เป็นป่าเขาต่อเนื่องกัน เสน่ห์หลักคือถนนและสันอ่างที่ทอดยาวเลียบผืนน้ำ ให้ทั้งคนขับรถ เดินเล่น และปั่นจักรยานใช้เส้นทางเดียวกันชมวิวได้สบาย

กิจกรรมที่คนมาที่นี่ทำกันมากที่สุดคือปั่นจักรยานเลาะอ่างเก็บน้ำ เส้นทางมีทั้งช่วงราบเลียบน้ำที่ปั่นชิลได้และช่วงไต่เนินขึ้นเขาสำหรับคนอยากออกแรง สองข้างทางมีต้นไม้สูงให้ร่มเงาเป็นระยะ ระหว่างทางมีจุดชมวิวให้จอดพักหลายจุด ทั้งจุดมองผืนน้ำกว้างและจุดชมวิวผาหินซ้อนที่อยู่ห่างจากที่ทำการราวสองกิโลเมตร ใครไม่ได้ปั่นก็เดินหรือขับรถขึ้นไปได้เช่นกัน นอกจากนี้ยังมีเรือคายัคให้เช่าพายในอ่างคิดค่าบริการราวชั่วโมงละหนึ่งร้อยบาท มีลานหญ้ากว้างสำหรับนั่งพักและกางเต็นท์ริมน้ำ มีห้องน้ำและร้านกาแฟเล็ก ๆ ในพื้นที่ การเข้าชมไม่มีค่าเข้าอย่างเป็นทางการ มีเพียงตู้รับบริจาคไว้บำรุงสถานที่ จึงเป็นจุดพักผ่อนใกล้เมืองที่ทำได้หลายอย่างในที่เดียว ทั้งปั่นจักรยาน เดินป่าระยะสั้น พายเรือ นั่งชิลริมน้ำ และกางเต็นท์แคมป์ค้างคืน

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือปริมาณน้ำและความเขียวขึ้นกับฤดูอย่างชัดเจน ช่วงปลายฝนถึงต้นหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์อากาศเย็นสบายและวิวเขียวสวยที่สุด ส่วนหน้าแล้งน้ำในอ่างอาจลดและอากาศร้อนจัด ควรเลี่ยงปั่นหรือเดินช่วงกลางวัน ข้อสองคือแดดแรงและร่มเงาไม่ต่อเนื่องตลอดเส้นทาง ควรพกน้ำดื่ม หมวก แว่นกันแดด และครีมกันแดดไปให้พร้อม โดยเฉพาะถ้าตั้งใจปั่นช่วงไต่เนิน ข้อสามคือเส้นทางเป็นถนนใช้ร่วมกับรถยนต์และมอเตอร์ไซค์ คนปั่นจักรยานควรระวังรถและปั่นชิดขอบทาง ส่วนช่วงลงเนินควรคุมความเร็วให้ดี ข้อสี่คือเป็นพื้นที่ธรรมชาติจึงมียุงและแมลงโดยเฉพาะช่วงเย็นและถ้ามากางเต็นท์ ควรเตรียมยากันยุงและเสื้อแขนยาวไปด้วย และควรเก็บขยะกลับออกมาเองเพื่อรักษาความสะอาดของพื้นที่ เพราะจุดนี้ดูแลด้วยเงินบริจาคเป็นหลัก

วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิอยู่ที่ตำบลโคกปีบ อำเภอศรีมโหสถ ห่างจากตัวเมืองปราจีนบุรีราวยี่สิบกิโลเมตร จุดที่ทำให้คนตั้งใจมาคือต้นพระศรีมหาโพธิต้นใหญ่ที่เชื่อกันว่าเก่าแก่ที่สุดในเมืองไทย ลำต้นวัดโดยรอบได้ราวยี่สิบเมตร แผ่กิ่งก้านให้ร่มเงาปกคลุมลานวัดกว้าง มีเรื่องเล่าสืบต่อกันมาว่าเป็นหน่อที่นำมาจากต้นพระศรีมหาโพธิที่พุทธคยา อินเดีย ผ่านทางลังกาในยุคทวารวดี คนที่มากราบไหว้ส่วนใหญ่มาขอพร ปิดทอง และเดินเวียนรอบโคนต้นโพธิ์ที่ค้ำยันด้วยเสาไม้ให้กิ่งที่ทอดยาว บรรยากาศโดยรวมสงบ ร่มรื่น เหมาะกับการมานั่งพักใจมากกว่ามาหาความคึกคัก เพราะที่นี่เป็นวัดต่างจังหวัดที่ไม่ได้มีนักท่องเที่ยวแน่นตลอดวัน

เสน่ห์อีกชั้นของย่านนี้คือมันตั้งอยู่กลางเขตเมืองโบราณศรีมโหสถ ซึ่งเป็นชุมชนเก่าที่นักโบราณคดีเชื่อว่ามีคนอยู่อาศัยต่อเนื่องมาตั้งแต่ราวยุคทวารวดีลงมาถึงสมัยที่ขอมเรืองอำนาจ ห่างจากวัดออกไปไม่ไกลมีกลุ่มโบราณสถานให้เดินต่อได้ในทริปเดียว ทั้งโบราณสถานสระแก้วที่มีภาพสลักบนขอบสระ และโบราณสถานวัดสระมรกตที่เป็นจุดพบรอยพระพุทธบาทคู่สลักบนศิลาแลง ถือเป็นหลักฐานพุทธศาสนายุคแรก ๆ ในแถบนี้ ใครที่ชอบเดินดูซากอิฐ ฐานเจดีย์ และคูเมืองคันดินเก่าจะสนุกกับการต่อจิ๊กซอว์ประวัติศาสตร์ของเมืองนี้ ส่วนใครมาสายบุญล้วน ๆ ก็แวะกราบต้นโพธิ์กับเจดีย์ประธานในวัดที่จำลองทรงมาจากเจดีย์พุทธคยาได้เช่นกัน จุดต่าง ๆ กระจายตัวพอสมควร มีรถส่วนตัวหรือเช่ารถจะเที่ยวสะดวกกว่ารอรถสาธารณะ

สิ่งที่อยากบอกกันตรง ๆ ก่อนไป คือรีวิวจริงบน Wongnai ให้คะแนนเฉลี่ยราว 3.5 เต็ม 5 จากสิบรีวิว เสียงที่ชมตรงกันว่าต้นโพธิ์ใหญ่จริง ร่มรื่น และได้บุญ แต่หลายคนก็บอกตามจริงว่าตัวสถานที่ค่อนข้างเงียบและเรียบง่ายกว่าที่คิด บางช่วงหน้าแล้งใบโพธิ์ร่วงจนต้นดูโปร่ง ไม่เขียวครึ้มเหมือนในภาพหน้าฝน บริเวณรอบวัดก็ไม่ได้มีร้านค้าหรือสิ่งอำนวยความสะดวกมากนัก คนที่คาดหวังความอลังการอาจรู้สึกเฉย ๆ ฉะนั้นถ้าตั้งใจมาเพื่อคุณค่าทางจิตใจและประวัติศาสตร์จะได้อารมณ์ตรงกว่า อีกเรื่องคือที่นี่เป็นวัด ควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่ปิดเข่า ถอดรองเท้าเมื่อเข้าเขตศักดิ์สิทธิ์ และสำรวมเสียงเมื่ออยู่ในลานประกอบพิธี ช่วงเวลาที่เที่ยวสบายคือเช้าหรือบ่ายแก่ ๆ ที่แดดไม่แรง เพราะต้องเดินกลางแจ้งทั้งในวัดและตามโบราณสถาน เตรียมหมวก น้ำดื่ม และร่มไปด้วยจะสบายตัวกว่า

ถ้าอยากได้ทริปเนิบ ๆ ใกล้กรุงเทพฯ ที่ไม่ต้องขับไกล ปราจีนบุรีมีคอมโบเดินง่ายอยู่สองแบบให้ต่อกันในวันเดียว แบบแรกคือย่านตลาดเก่าริมแม่น้ำปราจีนบุรีในตัวเมือง แม่น้ำสายนี้คือช่วงหนึ่งของแม่น้ำบางปะกงที่ไหลผ่านเมือง บรรยากาศริมน้ำร่มรื่น มีตึกแถวไม้เก่า ร้านของกินท้องถิ่น ขนมโบราณ และกาแฟโบราณให้เดินชิมไปเรื่อย ราคาส่วนใหญ่หลักสิบถึงหลักร้อยบาท เหมาะกับคนชอบเดินช้า ๆ ถ่ายรูปมุมเก่า และคุยกับคนขายแบบเป็นกันเอง อีกแบบคือโซนคาเฟ่ท่ามกลางธรรมชาติที่กระจายอยู่แถบอำเภอนาดีและเชิงเขาฝั่งเขาอีโต้ หลายร้านตั้งอยู่กลางสวนหรือมองเห็นวิวภูเขา เหมาะกับการนั่งจิบเครื่องดื่มยาว ๆ รับลมเย็นจากป่า

จุดที่ทำให้สองย่านนี้เที่ยวต่อกันสนุกคือระยะทางไม่ไกลและเส้นทางขับสบาย เดินตลาดริมน้ำช่วงเช้าถึงสาย ชิมของกินเป็นมื้อเบา ๆ แล้วขับต่อไปนั่งคาเฟ่ช่วงบ่าย ก่อนแวะป่านันทนาการเขาอีโต้ที่อยู่ในพื้นที่ค่ายจักรพงษ์ เป็นอ่างเก็บน้ำกว้างล้อมด้วยภูเขาเขียว ขับรถหรือปั่นจักรยานเลียบสันอ่างชมวิวได้ และเปิดให้กางเต็นท์พักแรมริมน้ำ ค่าเข้าชมพื้นที่ไม่มี ส่วนค่ากางเต็นท์และที่จอดคิดแยกตามจุดบริการ ใครมีเวลาครึ่งวันก็เลือกเดินตลาดริมน้ำอย่างเดียว หรือถ้ามีทั้งวันก็ร้อยทั้งสามจุดเข้าด้วยกันได้ลงตัว

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือตลาดเก่าและร้านของกินท้องถิ่นหลายเจ้าคึกคักเฉพาะช่วงเช้าถึงบ่าย พอเย็นลงร้านทยอยปิด บางร้านเปิดเฉพาะวันหยุดเสาร์อาทิตย์ ควรเช็กวันเวลาเปิดของร้านที่หมายตาไว้ก่อน ข้อสองคือการเดินทางระหว่างตัวเมือง โซนนาดี และเขาอีโต้แทบไม่มีขนส่งสาธารณะต่อเนื่อง มีรถส่วนตัวหรือเช่ารถจะคล่องกว่ามาก ข้อสามคือคาเฟ่วิวธรรมชาติหลายร้านอยู่นอกเมือง สัญญาณโทรศัพท์บางจุดอ่อน ควรบันทึกเส้นทางออฟไลน์ไว้ ข้อสี่คือช่วงวันหยุดยาวคาเฟ่ดังและลานกางเต็นท์เขาอีโต้คนเยอะ ที่จอดรถอาจเต็ม ไปเช้าหน่อยจะสบายกว่า และช่วงหน้าฝนทางเดินริมน้ำกับพื้นดินแถบเชิงเขาอาจลื่น ควรใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดีและเผื่อร่มไว้