10 กิจกรรมน่าทำ
ใน สกลนคร

อุทยานแห่งชาติภูพานคือผืนป่าเขาบนเทือกเขาภูพานที่พาดผ่านรอยต่อสกลนครกับกาฬสินธุ์ จุดที่คนสกลนครนิยมแวะมากที่สุดคือฝั่งที่ทำการอุทยานริมทางหลวงสาย 213 ซึ่งขับรถจากตัวเมืองมาราว 25 กิโลเมตรก็ถึง เสน่ห์ของที่นี่คืออากาศบนเขาที่เย็นกว่าพื้นราบ ป่าดิบเขียวครึ้ม และมีน้ำตกคำหอมเป็นพระเอก น้ำตกคำหอมเป็นน้ำตกหินชั้นเตี้ย ๆ ที่เดินเข้าจากลานจอดรถไม่ไกล มีแอ่งน้ำให้ลงเล่นในหน้าที่น้ำเยอะ เหมาะกับครอบครัวที่พาเด็กมาเล่นน้ำแบบไม่ต้องปีนป่ายหนัก ระหว่างทางขึ้นเขายังมีจุดชมวิวและลานหินให้จอดถ่ายรูปทิวเขาภูพานที่ทอดยาวเป็นระลอก

สิ่งที่ทำให้ภูพานต่างจากอุทยานทะเลคือมันเป็นเที่ยวแบบสบาย ๆ ไม่ต้องลงเรือหรือดำน้ำ ขับรถเข้ามาเองได้ จ่ายค่าธรรมเนียมเข้าอุทยานที่ด่านแล้วเลือกแวะเป็นจุด ๆ ตามใจ น้ำตกคำหอมกับเส้นทางเดินป่าระยะสั้นเหมาะกับคนที่อยากได้ธรรมชาติแต่มีเวลาครึ่งวัน ส่วนใครมีเวลาทั้งวันก็ต่อไปแวะจุดชมวิวอื่นบนเส้นสกลนคร-กาฬสินธุ์ได้อีกหลายจุด ช่วงที่น้ำตกสวยและน้ำเยอะที่สุดคือปลายหน้าฝนถึงต้นหนาว ราวเดือนตุลาคมถึงมกราคม อากาศกำลังเย็นสบายและป่าเขียวจัด ส่วนหน้าแล้งช่วงมีนาคมถึงพฤษภาคมน้ำตกอาจแห้งจนเหลือน้ำน้อย เที่ยวได้แต่จะไม่ได้ภาพน้ำตกเต็มสาย จึงควรเช็กสภาพน้ำกับเพจอุทยานก่อนออกเดินทางถ้าตั้งใจมาเล่นน้ำโดยเฉพาะ

เรื่องที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนมาแบบตรงไปตรงมา คือน้ำตกคำหอมไม่ใช่น้ำตกใหญ่อลังการ ถ้าคาดหวังสายน้ำสูงหลายสิบเมตรอาจรู้สึกว่าเล็กกว่าที่คิด เสน่ห์จริง ๆ อยู่ที่บรรยากาศป่าเย็นและการได้ลงแอ่งเล่นน้ำมากกว่าความยิ่งใหญ่ของตัวน้ำตก ทางเดินบางช่วงเป็นหินและอาจลื่นตอนเปียก ควรใส่รองเท้าที่มีดอกยางเกาะพื้นและระวังก้าวเดิน สัญญาณโทรศัพท์บนเขาบางจุดไม่ค่อยดี ร้านค้าและห้องน้ำมีจำกัดอยู่แถวที่ทำการ ควรเตรียมน้ำดื่ม ยากันยุง และเก็บขยะกลับลงมาเองเพราะเป็นเขตอุทยาน ช่วงวันหยุดยาวคนท้องถิ่นมาปิกนิกเยอะ น้ำตกและลานจอดรถอาจแน่น มาถึงแต่เช้าจะได้บรรยากาศเงียบและที่จอดสะดวกกว่า

พระธาตุเชิงชุมเป็นพระธาตุคู่บ้านคู่เมืองสกลนครที่ใครมาถึงก็มักตั้งใจมากราบก่อนเป็นอันดับต้น ๆ องค์พระธาตุตั้งอยู่ในวัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร ซึ่งเป็นพระอารามหลวง อยู่กลางเมืองใกล้หนองหาร เดินจากย่านกลางเมืองมาได้สบาย ตัวพระธาตุเป็นเจดีย์ทรงยอดปราสาทสีขาวสูงเด่น ยอดฉัตรทองคำวาววับเมื่อต้องแสงแดด ด้านในบรรจุความเชื่อว่าเป็นที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาทของอดีตพระพุทธเจ้าหลายพระองค์ จึงเป็นที่มาของคำว่า เชิงชุม ที่หมายถึงการมาชุมนุมของรอยพระบาท คนสกลนครและชาวอีสานถือว่าที่นี่เป็นศูนย์รวมจิตใจ มีงานนมัสการพระธาตุประจำปีในช่วงเดือนยี่ที่คนหลั่งไหลมาร่วมทำบุญกันแน่นวัด

อีกจุดที่คนมาแล้วต้องแวะคือวิหารหลวงพ่อองค์แสน พระพุทธรูปปางมารวิชัยศิลปะเชียงแสน หน้าตักกว้างราวสองเมตร เป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวสกลนครเคารพนับถือมาก มีเรื่องเล่าสืบต่อกันว่าสร้างขึ้นแทนพระสุวรรณแสนองค์ทองคำในตำนานเก่าแก่ คนที่มากราบมักมาขอพรเรื่องหน้าที่การงาน สุขภาพ และความเป็นสิริมงคล บรรยากาศในวิหารเงียบสงบ เหมาะกับการนั่งไหว้พระทำสมาธิสักครู่ รอบ ๆ วัดยังมีซุ้มประตูโบราณ อุโบสถเก่า และต้นไม้ใหญ่ให้เดินชมเก็บภาพได้เรื่อย ๆ ถ้ามาช่วงเช้าหรือเย็นแดดจะไม่แรงและได้แสงสวยกับองค์พระธาตุพอดี

การมาที่นี่ไม่ยุ่งยาก เข้าชมได้ฟรี ทำบุญตามศรัทธา มีชุดดอกไม้ธูปเทียนขายหน้าวัดในราคาไม่กี่สิบบาทสำหรับคนที่อยากสักการะ เพราะเป็นวัดที่ยังใช้ประกอบศาสนกิจจริง สิ่งที่ควรเตรียมคือการแต่งกายสุภาพ งดเสื้อสายเดี่ยว กางเกงหรือกระโปรงสั้น และต้องถอดรองเท้าก่อนเข้าวิหาร ช่วงวันพระ วันหยุดยาว และเทศกาลงานนมัสการพระธาตุคนจะเยอะเป็นพิเศษ ที่จอดรถอาจเต็มเร็ว ถ้าไม่อยากเจอคนแน่นแนะนำให้มาช่วงเช้าวันธรรมดา วัดอยู่ใกล้ตลาดและของกินขึ้นชื่อของเมือง จึงแวะไหว้พระตอนเช้าแล้วต่อด้วยเดินตลาดหรือชมหนองหารในทริปเดียวได้ลงตัว เดินทางมาได้ทั้งรถส่วนตัว มอเตอร์ไซค์เช่า และรถสองแถวในเมือง

วัดป่าสุทธาวาสเป็นวัดป่าสายกรรมฐานกลางเมืองสกลนคร เป็นที่รู้จักในฐานะสถานที่ซึ่งหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต พระอาจารย์ใหญ่สายวิปัสสนากรรมฐาน มรณภาพเมื่อปี 2492 ภายในวัดมีพิพิธภัณฑ์อัฐบริขารหลวงปู่มั่น อาคารทรงไทยประยุกต์สีอิฐที่จัดแสดงข้าวของเครื่องใช้จริงของท่าน ทั้งบาตร กลด บริขาร ผ้าไตร ถ้วยน้ำ และตำราธรรม พร้อมรูปหล่อเหมือนองค์ให้กราบ และตู้กระจกบรรจุอัฐิที่แปรสภาพเป็นพระธาตุ รอบผนังเล่าประวัติชีวิตและปฏิปทาของท่านไว้เป็นลำดับ อ่านตามได้ทั้งภาษาไทยและอังกฤษ คนที่ตั้งใจมากราบและศึกษาประวัติพระป่าจะได้ทั้งความรู้และความสงบใจในคราวเดียว

ตัวพิพิธภัณฑ์เปิดให้เข้าชมทุกวันตั้งแต่เช้าถึงเย็นโดยไม่เก็บค่าเข้า ใครอยากทำบุญก็หยอดตู้ตามศรัทธา บรรยากาศภายในวัดร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่ เดินชมได้สบายและไม่พลุกพล่านเท่าวัดใหญ่ในเมือง ทำเลอยู่ในตัวเมืองสกลนคร ห่างจากวัดพระธาตุเชิงชุมซึ่งเป็นวัดคู่เมืองเพียงไม่กี่นาที จึงจัดเที่ยวสองวัดต่อกันในเช้าเดียวได้ลงตัว ถ้าเดินทางด้วยรถส่วนตัวมีที่จอดในวัด ส่วนคนที่มาโดยรถทัวร์หรือเครื่องบินลงสนามบินสกลนครแล้วเรียกรถในเมืองต่อก็สะดวก ระยะทางไม่ไกล บนแพลตฟอร์มรีวิวอย่าง Tripadvisor พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ได้คะแนนเฉลี่ยราว 4.4 เต็ม 5 และติดอันดับต้น ๆ ของสิ่งที่น่าทำในสกลนคร เสียงส่วนใหญ่ชมว่าจัดแสดงเป็นระเบียบ ให้ข้อมูลละเอียด และเป็นสถานที่ที่สงบเหมาะแก่การมากราบสักการะ

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือที่นี่เป็นวัดปฏิบัติและเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่ปิดเข่า สำรวมกิริยาวาจา และถอดรองเท้าตามป้ายเมื่อเข้าเขตอาคาร ข้อสองคือภายในพิพิธภัณฑ์บางจุดขอความร่วมมือไม่ให้ถ่ายรูป โดยเฉพาะบริเวณที่ประดิษฐานอัฐิ ควรสังเกตป้ายและเคารพกติกา ข้อสามคือเนื้อหาที่จัดแสดงเน้นประวัติและปฏิปทาของพระป่า ใครไม่คุ้นกับสายกรรมฐานอาจอยากอ่านประวัติหลวงปู่มั่นคร่าว ๆ มาก่อนจะได้อรรถรสมากขึ้น ข้อสี่คือช่วงงานบุญและวันสำคัญทางศาสนา โดยเฉพาะช่วงใกล้วันมรณภาพของท่าน คนจะมากราบหนาแน่นกว่าปกติ ถ้าอยากได้ความเงียบสงบให้เลี่ยงมาวันธรรมดาช่วงเช้า และเผื่อเวลาเดินชมรอบวัดอย่างไม่รีบร้อน

หนองหารคือทะเลสาบน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุดในภาคอีสาน มีเนื้อที่กว้างกว่าแสนไร่ อยู่ติดตัวเมืองสกลนครแบบเดินถึงได้ กิจกรรมที่คนนิยมมาทำคือลงเรือจากท่าเรือบริเวณสระพังทอง นั่งเรือหางยาวข้ามผืนน้ำกว้างไปยังเกาะดอนสวรรค์ ซึ่งเป็นเกาะที่ใหญ่ที่สุดกลางบึง ใช้เวลานั่งเรือราวยี่สิบนาทีต่อขา ระหว่างทางจะเห็นวิวทะเลสาบเปิดโล่ง มีดงบัวและผักตบชวาลอยเป็นแพเขียวสลับกับน้ำใส บางช่วงมีนกน้ำบินผ่านให้ดู พอขึ้นเกาะจะเจอดงต้นไม้ใหญ่หนาแน่น โดยเฉพาะต้นยางนาสูงเก่าแก่ ร่มรื่นเย็นสบายต่างจากอากาศร้อนบนฝั่ง เดินเที่ยวได้ราวหนึ่งถึงสองชั่วโมงก็ทั่ว

บนเกาะดอนสวรรค์มีทั้งโบสถ์เก่าที่ทรุดโทรมตามกาลเวลา บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ รูปปั้นพญานาค และต้นตะเคียนคู่ที่กลายเป็นจุดหมายของสายมูที่มาขอพรและบนบาน จึงเป็นเกาะที่ผสมทั้งธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ และความเชื่อไว้ในที่เดียว ค่าเรือคิดกันตรงไปตรงมา แบบรวมกลุ่มตกคนละราวหนึ่งร้อยบาท หรือถ้ามากันเป็นหมู่คณะก็เหมาลำได้ราวห้าร้อยบาทต่อเรือ นั่งได้ราวสิบคน เปิดให้บริการทุกวันตั้งแต่เช้าถึงเย็น หลายคนเลือกมาช่วงเช้าตรู่เพื่อชมพระอาทิตย์ขึ้นเหนือผืนน้ำ หรือมาช่วงเย็นก่อนพระอาทิตย์ตกเพราะแสงสวยและอากาศไม่ร้อน คนที่มาส่วนใหญ่บอกตรงกันว่าเป็นทะเลสาบกว้างที่คุ้มค่ากับการมาเห็นสักครั้ง

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบไม่อ้อมค้อม ข้อแรกคือไม่ควรลงเล่นน้ำในหนองหาร เพราะมีปัญหาพยาธิใบไม้ในน้ำที่เป็นความเสี่ยงต่อสุขภาพ มาล่องเรือชมวิวและขึ้นเกาะอย่างเดียวปลอดภัยกว่า ข้อสองคือช่วงที่ผักตบชวาหนาแน่น น้ำบางส่วนจะดูรกและไม่ใสเท่าที่คิด บางคนรู้สึกว่าบดบังความสวยของทะเลสาบ ควรทำใจไว้ก่อนว่าเป็นบึงธรรมชาติจริง ไม่ใช่ทะเลใสแบบภาคใต้ ข้อสามคือเรือเป็นเรือหางยาวแบบชาวบ้าน ควรใส่เสื้อชูชีพและระวังการทรงตัวตอนขึ้นลงเรือ โดยเฉพาะถ้าไปกับเด็กหรือผู้สูงอายุ ข้อสี่คือบนเกาะแดดจัดและมีแมลง ควรเตรียมหมวก น้ำดื่ม และยากันยุงไปเอง เพราะร้านค้าบนเกาะมีน้อย และควรเผื่อเวลานัดเรือกลับให้ดี จะได้ไม่ต้องรอนานริมท่า

วัดถ้ำผาแด่นตั้งอยู่บนเทือกเขาภูพาน เขต ต.ดงมะไฟ อ.เมืองสกลนคร ห่างจากตัวเมืองราว 17 กิโลเมตร จุดที่คนพูดถึงมากที่สุดคืองานแกะสลักหินผาเล่าเรื่องพุทธประวัติที่สลักลงบนหน้าผาหินทรายยาวต่อเนื่องหลายภาพ ฝีมือช่างพื้นถิ่นที่ใช้เวลาทำหลายปี ทั้งภาพพุทธประวัติ ภาพวิถีอีสาน และลวดลายพญานาคที่เป็นเอกลักษณ์ของวัดแถบลุ่มน้ำโขง เดินชมไปตามแนวผาได้เรื่อย ๆ พร้อมกับเก็บวิวเมืองสกลนครและหนองหารที่ทอดยาวอยู่เบื้องล่าง บนยอดเขายังมีเจดีย์สีทององค์ใหญ่ที่สร้างสื่อถึงเขาพระสุเมรุ รอยพระพุทธบาทจำลองให้กราบไหว้ และพระพุทธรูปใต้พญานาคที่เป็นมุมถ่ายรูปยอดนิยม

การขึ้นวัดต้องเอารถไปจอดที่ลานจอดด้านล่างก่อน แล้วต่อรถสองแถวของวัดขึ้นเขาในราคาราว 20 บาทต่อคน เพราะทางขึ้นเป็นถนนภูเขาที่ชันและมีโค้งต่อเนื่อง วัดจัดระบบรถรับส่งไว้เพื่อความปลอดภัยและลดปัญหารถติดบนทางแคบ ด้านบนมีลานกว้าง ห้องน้ำสะอาด ร้านของฝาก และคาเฟ่วิวเขาให้นั่งพักจิบกาแฟชมวิวก่อนลงเขา เวลาที่เหมาะไปคือช่วงเช้าหรือใกล้เย็นที่แดดไม่แรงและอากาศบนเขาเย็นสบาย ส่วนหน้าฝนต้นไม้จะเขียวชอุ่มและมีหมอกบาง ๆ ให้บรรยากาศดี แต่พื้นหินอาจลื่นต้องเดินระวังมากขึ้น ใครมาสายบุญก็เตรียมดอกไม้ธูปเทียนไปไหว้พระและทำบุญตามศรัทธาได้

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือช่วงวันหยุดยาวและเทศกาลคนเยอะมาก ต้องรอคิวรถขึ้นเขาและจุดถ่ายรูปยอดฮิตบางมุมต้องต่อแถว การชมงานแกะสลักและเดินขึ้นจุดชมวิวมีบันไดและทางเดินที่ต้องออกแรงพอสมควร ผู้สูงอายุหรือคนเข่าไม่ดีควรค่อย ๆ เดินและพักเป็นระยะ บนเขาแดดค่อนข้างแรงในช่วงกลางวันและร่มเงาน้อย ควรเตรียมหมวก ร่ม และน้ำดื่มไปด้วย ใครขับรถขึ้นเองในกรณีที่วัดเปิดให้ขึ้นต้องระวังโค้งหักศอกและใช้เกียร์ต่ำทั้งขาขึ้นและขาลง แต่โดยรวมแนะนำให้ใช้รถของวัดจะสบายใจกว่า เรื่องการแต่งกายควรแต่งสุภาพเพราะเป็นวัด งดเสื้อสายเดี่ยวและกางเกงขาสั้นเกินไปเพื่อความเหมาะสมกับสถานที่

พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ตั้งอยู่บนเทือกเขาภูพาน ริมทางหลวงสายสกลนคร-กาฬสินธุ์ ห่างจากตัวเมืองสกลนครราว 16 กิโลเมตร ขับรถขึ้นเขาไปราวครึ่งชั่วโมงก็ถึง จุดที่คนส่วนใหญ่มาเที่ยวคือสวนและบริเวณชั้นนอกที่เปิดให้ประชาชนเข้าชมได้ในวันที่ไม่มีเจ้านายเสด็จประทับ ทั้งสวนออกแบบให้เดินเล่นสบาย มีไม้ดอกไม้ประดับปลูกไล่ระดับตามเนินเขา แทรกด้วยต้นไม้ใหญ่ที่ให้ร่มเงาตลอดทาง อากาศบนเขาเย็นกว่าพื้นราบพอสมควร บรรยากาศเงียบสงบ เหมาะกับการเดินเรื่อย ๆ ถ่ายรูป และนั่งพักชมวิวป่าเขารอบตัว จุดที่หลายคนตั้งใจมาดูคือแปลงไม้ดอกป่าภูพานอย่างดุสิตา มณีเทวา และทิพย์เกสร ซึ่งเป็นดอกไม้ประจำถิ่นตัวเล็ก ๆ สีม่วงอมฟ้า จะบานให้ชมเฉพาะช่วงปลายฝนต้นหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคม นอกจากนั้นก็มีสวนกล้วยไม้และไม้ประดับหมุนเวียนตามฤดู

การเข้าชมชั้นนอกและสวนไม่เสียค่าเข้า เปิดให้เข้าได้เกือบทุกวันเมื่อไม่มีการเสด็จ แต่วันเวลาเปิดปิดเปลี่ยนได้ตามหมายกำหนดการ จึงควรโทรเช็กกับทางพระตำหนักหรือการท่องเที่ยวสกลนครก่อนออกเดินทางทุกครั้ง เพราะบางช่วงปิดไม่ให้เข้าเลย ส่วนการเข้าชมด้านในตัวพระตำหนักต้องทำหนังสือขออนุญาตล่วงหน้าเป็นหมู่คณะ นักท่องเที่ยวทั่วไปที่แวะไปเองมักได้เดินแค่รอบสวนและอาคารชั้นนอก ที่นี่เป็นสถานที่ราชการในพระองค์ จึงมีระเบียบเรื่องการแต่งกายและมารยาทค่อนข้างเคร่ง ควรแต่งกายสุภาพเรียบร้อย งดเสื้อกล้าม กางเกงขาสั้นเหนือเข่า และเสื้อผ้ารัดรูปหรือบางเกินไป สำรวมกิริยา และทำตามป้ายห้ามถ่ายภาพในบางจุดอย่างเคร่งครัด

เนื่องจากไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ สิ่งอำนวยความสะดวกในบริเวณจึงมีจำกัด ไม่มีร้านอาหารหรือร้านกาแฟให้แวะเยอะเหมือนสวนสาธารณะทั่วไป ควรเตรียมน้ำดื่มและของว่างติดตัวไป และเผื่อเวลากินข้าวไว้ในตัวเมืองสกลนครแทน ช่วงหน้าหนาวถือเป็นเวลาที่สวยที่สุดเพราะอากาศเย็นสบายและไม้ดอกกำลังบาน ส่วนหน้าฝนทางเดินอาจลื่นและมียุงเยอะ ควรใส่รองเท้าที่เดินสวนได้และพกยากันยุงไปด้วย การมาที่นี่เหมาะกับคนที่อยากได้บรรยากาศสงบ ๆ เดินชมต้นไม้และวิวเขา มากกว่าคนที่มองหาที่เที่ยวคึกคักมีกิจกรรมเยอะ เพราะเสน่ห์หลักคือความร่มรื่นและความเป็นระเบียบของสวนบนเขามากกว่าอย่างอื่น

พระธาตุนารายณ์เจงเวงเป็นปราสาทขอมหินทรายที่ตั้งอยู่ชานเมืองสกลนคร ห่างตัวเมืองไปทางทิศตะวันตกราวหกกิโลเมตร ริมถนนสายสกลนคร-อุดรธานี เข้าซอยจากถนนใหญ่เพียงสามร้อยเมตรก็ถึง องค์ปราสาทเป็นปรางค์หลังเดียวก่อด้วยหินทรายตั้งบนฐานศิลาแลงขนาดใหญ่ นักโบราณคดีจัดว่าเป็นเทวสถานในศาสนาฮินดูที่สร้างราวพุทธศตวรรษที่สิบหกถึงสิบเจ็ด สไตล์ใกล้เคียงศิลปะขอมแบบบาปวน สมัยที่เมืองสกลนครยังเป็นเมืองหน้าด่านของอาณาจักรขอมโบราณ ต่อมาถูกปรับให้เป็นพุทธสถานและเชื่อกันในตำนานท้องถิ่นว่าบรรจุพระอังคารธาตุของพระพุทธเจ้า ชื่อ 'เจงเวง' สันนิษฐานว่าเพี้ยนมาจากภาษาเขมร 'เชิงแวง' ที่แปลว่าขายาว ผูกกับตำนานการแข่งสร้างพระธาตุระหว่างกลุ่มหญิงกับกลุ่มชายเพื่อรอรับพระธาตุ ซึ่งเป็นเรื่องเล่าคู่กับพระธาตุภูเพ็กบนภูเขาอีกฟากหนึ่ง

จุดที่คนสายประวัติศาสตร์มาแล้วชอบคือทับหลังและลวดลายสลักบนหินทราย ทับหลังบางชิ้นยังเห็นภาพเทพและลายหน้ากาลกลืนสัตว์ที่แกะได้คมชัด เสาประดับมุมประตูมีรูปฤๅษีเล็ก ๆ สลักไว้ตอนล่าง ให้ภาพงานช่างขอมที่หาดูได้ไม่บ่อยในอีสานตอนบน รอบองค์ปราสาทจัดเป็นสวนหญ้าโล่ง มีต้นไม้ให้ร่ม บรรยากาศเงียบสงบ ลานจอดรถกว้าง เข้าชมได้ฟรีไม่มีค่าธรรมเนียม เหมาะกับคนที่ชอบเดินดูของเก่าแบบไม่ต้องเบียดเสียดกับนักท่องเที่ยว หลายคนแวะที่นี่ช่วงเช้าหรือเย็นเพื่อถ่ายภาพเก็บลายหิน แล้วต่อไปไหว้พระที่วัดพระธาตุเชิงชุมกลางเมืองในทริปเดียวกัน เพราะระยะทางไม่ไกล

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือที่นี่เป็นโบราณสถานที่ชำรุดพอสมควร ยอดปรางค์และส่วนหลังคาพังหายไปหลายส่วน บางจุดมีการเสริมปูนซ่อมให้พอเห็นโครง จึงเป็นซากปราสาทมากกว่าปราสาทที่สมบูรณ์ทั้งองค์ ขนาดก็ค่อนข้างเล็กเมื่อเทียบกับปราสาทขอมใหญ่อย่างพิมายหรือพนมรุ้ง คนที่คาดหวังความอลังการอาจรู้สึกว่าเรียบไปหน่อย รอบองค์ปราสาทเป็นลานกลางแจ้งไม่ค่อยมีร่ม ช่วงกลางวันแดดแรงมาก ควรเลี่ยงไปช่วงเช้าหรือเย็นและพกหมวกกับน้ำดื่มไปด้วย ป้ายให้ข้อมูลประวัติมีไม่มากและบางช่วงไม่มีเจ้าหน้าที่บรรยาย คนที่อยากเข้าใจลวดลายและตำนานลึก ๆ ควรอ่านข้อมูลมาก่อนหรือจ้างไกด์ท้องถิ่น จะได้อรรถรสมากกว่าการเดินดูเฉย ๆ และเนื่องจากเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ควรแต่งกายสุภาพและสำรวมเวลาเดินชม

วัดป่าอุดมสมพร อ.พรรณานิคม เป็นวัดป่าสายกรรมฐานที่หลวงปู่ฝั้น อาจาโร พระเกจิสายพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต เคยจำพรรษาและมรณภาพลงที่นี่ในปี 2520 จุดที่คนส่วนใหญ่ตั้งใจมาคือเจดีย์พิพิธภัณฑ์ทรงดอกบัวกลีบซ้อนสามชั้น สูงราว 27.9 เมตร ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 เสด็จมาวางศิลาฤกษ์ในปี 2523 และสร้างเสร็จปี 2525 ภายในจัดแสดงอัฐิ เครื่องอัฐบริขาร และหุ่นขี้ผึ้งขนาดเท่าองค์จริงของหลวงปู่ฝั้นในอิริยาบถนั่ง ให้คนที่มากราบได้ระลึกถึงวัตรปฏิบัติของท่าน รอบเจดีย์เป็นสวนป่าร่มรื่น เดินได้สบายและเงียบสงบตามแบบวัดป่า

บรรยากาศของที่นี่ต่างจากวัดในเมืองอย่างเห็นได้ชัด เพราะเป็นวัดปฏิบัติที่เน้นความสำรวมและความเรียบง่าย คนที่มาส่วนใหญ่มาไหว้พระ ทำบุญ และเดินชมพิพิธภัณฑ์แบบเงียบ ๆ ไม่ใช่จุดถ่ายรูปคึกคัก การแต่งกายจึงควรสุภาพ ปิดไหล่ปิดเข่า ลดเสียงพูดคุย และปฏิบัติตามป้ายในเขตสังฆาวาส ตัววัดอยู่ห่างจากตัวเมืองสกลนครราว 37 กิโลเมตร เดินทางง่ายที่สุดด้วยรถส่วนตัวหรือเหมารถ เพราะรถสาธารณะเข้าถึงไม่สะดวก หลายคนจัดทริปสายบุญสกลนครโดยแวะที่นี่ควบกับวัดป่าสุทธาวาสและพิพิธภัณฑ์พระอาจารย์มั่นในตัวเมืองในวันเดียวกัน

ช่วงเวลาที่เหมาะมาคือเช้าถึงบ่ายแก่ ๆ แดดไม่แรงและอากาศกำลังสบาย โดยเฉพาะหน้าหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ที่เชิงเทือกเขาภูพานเย็นและเดินชมได้เพลิน สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ตรง ๆ คือที่นี่เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทางศาสนา ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ จึงไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกครบเท่าจุดท่องเที่ยวใหญ่ ร้านค้าและจุดพักมีจำกัด ควรเตรียมน้ำดื่มและของใช้จำเป็นไปเอง ช่วงงานประจำปีหรือวันสำคัญทางศาสนาคนจะแน่นและที่จอดรถเต็มเร็ว หากอยากได้ความสงบแบบเต็มที่ให้เลี่ยงวันเหล่านั้นและมาช่วงวันธรรมดา จะได้เดินชมเจดีย์และกราบสรีระหลวงปู่ฝั้นแบบไม่ต้องรีบ

สกลนครคือเมืองหลวงของผ้าย้อมครามธรรมชาติ มีหมู่บ้านที่ปลูกต้นครามและย้อมผ้ากันเองกว่าสองร้อยชุมชน ทำให้เป็นจังหวัดที่หากิจกรรมย้อมครามลงมือทำเองได้ง่ายที่สุดในไทย เสน่ห์ของครามสกลคือใช้ต้นครามเป็นวัตถุดิบตั้งต้น ต่างจากผ้าหม้อห้อมทางภาคเหนือที่ใช้ต้นห้อมคนละชนิดกัน สีน้ำเงินอมครามที่ได้จึงมีเฉดเฉพาะตัว และทั้งกระบวนการก่อหม้อครามใช้วัสดุธรรมชาติล้วน ไม่มีสารเคมีสังเคราะห์ ชุมชนที่คนนิยมไปกันมีทั้งบ้านโนนเรือ อำเภอพรรณานิคม ที่มีโฮมครามให้ชมการทอและการย้อม บ้านดอนกอยที่เป็นหมู่บ้านผ้าครามขึ้นชื่อ บ้านหนองครอง และแหล่งเรียนรู้ในตัวเมืองอย่าง Kram Sakon ที่จัดเวิร์กช็อปแบบเป็นระบบและเปิดต้อนรับนักท่องเที่ยวทุกวัน

ตัวเวิร์กช็อปเริ่มจากเลือกชิ้นงานที่จะย้อม จะเป็นผ้าเช็ดหน้า ผ้าพันคอ เสื้อยืด หรือกระเป๋าผ้าก็ได้ แต่ต้องเป็นผ้าฝ้ายแท้เท่านั้นสีครามถึงจะติด จากนั้นทีมงานจะสอนมัดลายด้วยหนังยางและเชือก ทั้งพับ รัด มัด และขยำ เพื่อให้เกิดลวดลายตอนย้อม แล้วนำผ้าไปจุ่มลงหม้อครามหลายรอบ ยิ่งจุ่มซ้ำหลายครั้งสีก็ยิ่งเข้ม พอแกะออกมาลายที่มัดไว้จะกลายเป็นสีขาวตัดกับพื้นน้ำเงิน ทั้งกระบวนการใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมงครึ่งถึงสองชั่วโมงรวมเวลารอผ้าแห้ง ราคาคิดตามชนิดชิ้นงานตั้งแต่หลักร้อยต้น ๆ ไปจนถึงหลายร้อยบาทสำหรับเสื้อผืนใหญ่ ส่วนใครที่แค่อยากชมการทอ ชมการย้อม และเดินเลือกซื้อผ้าพันคอ ผ้าคลุมไหล่ เสื้อสำเร็จรูป หรือกระเป๋า ก็เข้าชมได้โดยไม่มีค่าเข้า เงินที่จ่ายตรงเข้ากลุ่มแม่บ้านในชุมชนโดยตรง

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือชุมชนเหล่านี้อยู่นอกตัวเมืองและกระจายกันคนละอำเภอ บ้านโนนเรือกับบ้านดอนกอยอยู่อำเภอพรรณานิคม การเดินทางสะดวกที่สุดคือมีรถส่วนตัวหรือเช่ารถ เพราะรถสาธารณะเข้าถึงยาก ข้อสองคือหลายกลุ่มเป็นวิสาหกิจชุมชนที่ไม่ได้เปิดรับเวิร์กช็อปตลอดเวลา ควรโทรนัดล่วงหน้าโดยเฉพาะถ้ามาเป็นกลุ่มใหญ่หรือมาช่วงที่ชาวบ้านติดงานในนา ข้อสามคือมือและเล็บจะเปื้อนครามระหว่างย้อม สีติดอยู่ได้หลายวันแม้จะล้างแล้ว ควรใส่ถุงมือถ้าไม่อยากให้เปื้อน และใส่เสื้อผ้าที่ไม่กลัวเลอะ ข้อสี่คือผ้าที่เพิ่งย้อมเสร็จอาจยังหมาด ควรเผื่อถุงหรือที่ใส่ผ้าเปียกกลับ และช่วงหน้าฝนผ้าจะแห้งช้ากว่าปกติ อีกเรื่องที่ทำให้ทริปสนุกขึ้นคือลองถามที่มาของลายผ้าและการก่อหม้อครามจากแม่ ๆ ในชุมชน เพราะแต่ละลายมักมีเรื่องเล่าของหมู่บ้านซ่อนอยู่

พระธาตุภูเพ็กเป็นปราสาทขอมสมัยเก่าที่ตั้งอยู่บนยอดเขาในเทือกเขาภูพาน อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร ห่างจากตัวเมืองราว 22–37 กิโลเมตร ความพิเศษของที่นี่คือเป็นปราสาทหินที่ยังสร้างไม่เสร็จ เหลือเพียงตัวเรือนธาตุก่อด้วยศิลาแลงและหินทรายวางเรียงเป็นฐาน ยังไม่มีการประดับสลักลวดลายและยอดปราสาทให้สมบูรณ์ นักโบราณคดีสันนิษฐานว่าอาจสร้างค้างไว้ในสมัยที่อิทธิพลขอมแผ่มาถึงบริเวณนี้ ทำให้ได้เห็นโครงสร้างดิบ ๆ ที่บอกเล่าวิธีก่อสร้างปราสาทได้ชัดเจน อีกจุดที่คนพูดถึงคือทำเลบนเขาที่สูงที่สุดในบรรดาปราสาทขอมของไทย มองลงมาเห็นที่ราบสกลนครกว้างไกล ช่วงเช้าและเย็นอากาศเย็นสบาย เป็นจุดชมวิวและถ่ายรูปที่คนในพื้นที่แนะนำ

จุดที่ต้องเตรียมใจคือการขึ้นไปถึงตัวปราสาท เพราะต้องขับรถหรือนั่งรถขึ้นเขาไปจนสุดทาง แล้วเดินบันไดหินขึ้นต่ออีกราว 491 ขั้น รีวิวหลายเสียงบอกตรงกันว่าบันไดค่อนข้างยาวและชัน คนที่ไม่ค่อยได้ออกกำลังกายจะเหนื่อยและต้องหยุดพักเป็นระยะ แต่ระหว่างทางมีศาลาและจุดพักให้นั่งหายเหนื่อย เมื่อขึ้นไปถึงด้านบนแล้วส่วนใหญ่บอกว่าคุ้มกับวิวและความสงบที่ได้ ด้วยความที่เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ควรแต่งกายสุภาพ ถอดรองเท้าในเขตที่กำหนด และสำรวมเสียงเมื่ออยู่บริเวณองค์ปราสาท ที่นี่ไม่มีค่าเข้าชม เปิดให้ขึ้นไปสักการะและชมได้ทั่วไป ทำบุญได้ตามศรัทธา

เรื่องความปลอดภัยและการเตรียมแรงเป็นสิ่งที่ควรวางแผนก่อนไป บันไดหินบางช่วงอาจลื่นโดยเฉพาะหลังฝนตกหรือมีมอสจับ จึงควรใส่รองเท้าผ้าใบหรือรองเท้าที่ยึดเกาะดี ไม่ใส่รองเท้าแตะพื้นเรียบ ควรพกน้ำดื่มขึ้นไปเองเพราะด้านบนร้านค้าน้อย และเผื่อเวลาให้ค่อย ๆ เดินไม่ต้องรีบ ผู้สูงอายุ เด็กเล็ก หรือคนมีปัญหาข้อเข่าและหัวใจควรประเมินร่างกายตัวเองก่อน ช่วงเวลาที่เดินสบายที่สุดคือเช้าตรู่หรือช่วงบ่ายแก่ ๆ ที่แดดไม่แรง หลีกเลี่ยงเที่ยงวันที่ร้อนจัด เส้นทางขึ้นเขาเป็นถนนภูเขาคดโค้ง คนขับเองควรระวังและขับช้า ๆ ส่วนคนที่ไม่มีรถส่วนตัวมักเช่ารถหรือมอเตอร์ไซค์จากตัวเมืองสกลนครขึ้นไป เพราะรถสาธารณะเข้าถึงจุดนี้ยาก