10 กิจกรรมน่าทำ
ใน สมุทรสาคร

ศาลพันท้ายนรสิงห์เป็นแลนด์มาร์กประจำจังหวัดสมุทรสาครที่คนไทยรู้จักกันดีจากเรื่องราวความซื่อสัตย์ ตำนานเล่าว่าพันท้ายนรสิงห์เป็นนายท้ายเรือพระที่นั่งของสมเด็จพระเจ้าเสือ ครั้งหนึ่งเรือแล่นผ่านคลองโคกขามที่คดเคี้ยว หัวเรือชนกิ่งไม้จนโขนเรือหัก ตามกฎมณเฑียรบาลมีโทษถึงประหาร แม้พระเจ้าเสือจะพระราชทานอภัยโทษให้ แต่พันท้ายฯ ขอให้ประหารตามกฎเพื่อรักษาขนบและไม่ให้เป็นเยี่ยงอย่าง จึงมีการสร้างศาลขึ้น ณ จุดที่ท่านถูกประหารตรงปากคลองโคกขาม ต.พันท้ายนรสิงห์ อ.เมือง มาจนทุกวันนี้ ผู้คนแวะมากราบไหว้ขอพรเรื่องความซื่อตรง หน้าที่การงาน และความมั่นคง โดยเฉพาะคนที่ทำงานสายราชการหรือเดินเรือ

จุดที่หลายคนไม่รู้คือด้านหลังศาลมีสะพานไม้ทอดยาวเข้าไปในป่าชายเลน เดินเล่นสบาย ๆ ชมระบบนิเวศริมทะเลของสมุทรสาครที่ยังสมบูรณ์ ช่วงน้ำลงจะเห็นปลาตีนกระโดดอยู่บนเลน ปูก้ามดาบชูก้ามสีสด และรากไม้โกงกางแผ่เต็มพื้น เป็นมุมธรรมชาติที่เด็ก ๆ ชอบและถ่ายรูปสวย รอบ ๆ ยังมีตลาดพันท้ายนรสิงห์ให้แวะหาของกินทะเลสด ๆ และของฝากพื้นเมือง ทำให้ทริปสั้น ๆ ที่นี่ได้ทั้งไหว้พระ เดินชมธรรมชาติ และกินอร่อยในที่เดียว จุดเด่นอีกอย่างคือเข้าฟรี ไม่มีค่าเข้า จอดรถได้สะดวก เหมาะเป็นจุดแวะพักระหว่างทางลงภาคใต้หรือทริปวันเดียวจากกรุงเทพฯ ที่ใช้เวลาขับรถราวชั่วโมงเดียว

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ตามที่คนรีวิวถึงคือ ตัวศาลไม่ได้ใหญ่โตอลังการ เป็นสถานที่เชิงประวัติศาสตร์และความศรัทธามากกว่าจุดถ่ายรูปหวือหวา ใครคาดหวังสถานที่เที่ยวเต็มวันอาจรู้สึกว่าเดินชมได้ไม่นานก็ทั่ว ช่วงวันหยุดและเทศกาลคนค่อนข้างเยอะ ที่จอดรถแน่นและควันธูปหนา ส่วนสะพานไม้ในป่าชายเลนช่วงแดดจัดจะร้อนและมีแดดเปรี้ยง ควรมาช่วงเช้าหรือเย็นจะสบายกว่า พื้นบางช่วงลื่นตอนน้ำขึ้น เดินระวังนิดหนึ่ง โดยรวมเป็นที่ที่ให้ทั้งเรื่องเล่าดี ๆ ธรรมชาติใกล้เมือง และบรรยากาศสงบ เหมาะกับคนที่อยากรู้จักสมุทรสาครให้ลึกกว่าแค่ผ่านทาง

ตลาดทะเลไทยตั้งอยู่ริมถนนพระราม 2 กม.30 ในตำบลท่าจีน เมืองสมุทรสาคร กินพื้นที่ราว 150 ไร่ นับเป็นตลาดค้าส่งอาหารทะเลที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ ของสดที่นี่มาจากเรือประมงและฟาร์มเลี้ยงในละแวกสมุทรสาคร ซึ่งเป็นเมืองประมงมาแต่ไหนแต่ไร ทำให้กุ้ง หอย ปู ปลา และปลาหมึกที่วางขายสดใหม่และราคาถูกกว่าตลาดในเมือง เดินเข้าไปจะเจอแผงเรียงเป็นล็อกยาว มีทั้งของสดแช่น้ำแข็งขายเป็นกิโล และโซนของแห้งอย่างกุ้งแห้ง ปลาเส้น ปลาหมึกกรอบ กะปิ ให้ซื้อเป็นของฝากกลับบ้าน จุดที่คนชอบคือซื้อของสดจากแผงหนึ่ง แล้วเดินไปให้แผงปรุงร้อนทำให้กินตรงนั้นได้เลย จ่ายค่าปรุงเพิ่มเป็นจาน จะได้กุ้งเผา หอยนึ่ง ปูผัดผงกะหรี่ หรือปลานึ่งมะนาวแบบสด ๆ ในราคาที่ถูกกว่าไปนั่งร้านอาหารทะเลทั่วไปมาก

เสน่ห์ของที่นี่คือความเป็นตลาดค้าส่งจริง ๆ ราคาต่อรองได้และยิ่งซื้อมากยิ่งถูกลง คนที่มาส่วนใหญ่จึงมากันเป็นครอบครัวหรือกลุ่มเพื่อน หารเฉลี่ยกันแล้วคุ้ม หลายคนขับรถจากกรุงเทพฯ ลงมาทางพระราม 2 แล้วแวะซื้อของทะเลตุนกลับไปเข้าตู้เย็น เพราะระยะทางแค่ราวชั่วโมงเดียว บรรยากาศตลาดคึกคักที่สุดในช่วงหัวค่ำยาวไปจนถึงก่อนฟ้าสาง เพราะเป็นเวลาที่ของสดจากเรือเข้ามาเติมและพ่อค้าแม่ค้ารายย่อยมารับของไปขายต่อ ถ้าอยากได้ของสดใหม่ที่สุดและเลือกได้เยอะ ช่วงดึกถึงเช้ามืดคือเวลาทอง แต่ถ้าอยากมาแบบสบาย ๆ ไม่เร่งรีบ ช่วงเย็นก่อนพลบก็ยังมีของให้เลือกครบและคนไม่แน่นเท่า เข้าตลาดไม่เสียค่าเข้า มีลานจอดรถกว้างรองรับได้เยอะ

เรื่องที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือเป็นตลาดสดขนาดใหญ่ พื้นบางจุดเปียกแฉะและมีกลิ่นคาวตามประสาตลาดปลา ควรใส่รองเท้าที่เปียกน้ำได้และไม่ลื่น ราคาของสดไม่ได้ติดป้ายตายตัวทุกแผง ควรถามหลายเจ้าเทียบราคาและต่อรองก่อนตัดสินใจ ความสดของแต่ละแผงก็ต่างกัน ควรดูตาปลาให้ใส เหงือกแดง เนื้อกุ้งแน่น และดมกลิ่นก่อนซื้อ ช่วงคนแน่นหาที่จอดรถและเดินเบียดพอสมควร ถ้าให้แผงปรุงร้อนทำ ควรตกลงค่าปรุงต่อจานให้ชัดตั้งแต่แรกกันงงตอนคิดเงิน และถ้าซื้อของสดกลับบ้านไกล ควรเตรียมกล่องโฟมกับน้ำแข็งไปเองหรือขอซื้อน้ำแข็งในตลาดเพื่อคุมความเย็นระหว่างทาง

ตลาดมหาชัยเป็นตลาดสดใจกลางเมืองมหาชัย จังหวัดสมุทรสาคร ตั้งอยู่ริมแม่น้ำท่าจีนซึ่งไหลออกอ่าวไทยไม่ไกล ทำให้ที่นี่เป็นแหล่งอาหารทะเลสดขึ้นชื่อของภาคกลาง เมืองมหาชัยเป็นเมืองประมงตัวจริง มีเรือประมงเข้าออกทุกวัน ของทะเลที่วางขายจึงสดและราคาถูกกว่าตลาดในกรุงเทพฯ ทั้งกุ้ง หอย ปู ปลา ปลาหมึก ไปจนถึงของแปรรูปอย่างกะปิ น้ำปลา ปลาเค็ม และอาหารทะเลตากแห้ง ช่วงเช้าตั้งแต่ราวตีห้าถึงสายเป็นเวลาที่ของสดที่สุดและคึกคักที่สุด พ่อค้าแม่ค้าเรียงแผงยาวสองข้างทาง มีทั้งโซนของสดและโซนของกินพร้อมทาน เดินชิมไปเรื่อย ๆ ได้ทั้งข้าวต้ม ก๋วยเตี๋ยว ขนมไทย และของทานเล่นเมืองทะเล ตลาดเปิดยาวไปจนถึงช่วงเย็นราวหกโมง แต่ของสดจะเหลือน้อยลงตามเวลา

จุดที่ทำให้ตลาดมหาชัยต่างจากตลาดสดทั่วไปคือมันอยู่ติดกับสถานีรถไฟมหาชัย ซึ่งเป็นปลายทางของรถไฟสายวงเวียนใหญ่-มหาชัย ทางรถไฟตัดผ่านชิดกับแผงขายของ บางช่วงแม่ค้าตั้งของขายริมรางจนดูเหมือนตลาดกับสถานีเป็นเนื้อเดียวกัน เมื่อรถไฟเข้าเทียบชานชาลาก็ได้เห็นภาพวิถีเมืองประมงแบบที่หาดูยากในเมืองใหญ่ นักท่องเที่ยวหลายคนนั่งรถไฟจากสถานีวงเวียนใหญ่ฝั่งธนบุรีมาลงที่นี่ ใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมง ค่าตั๋วไม่กี่สิบบาท แล้วเดินข้ามฟากแม่น้ำท่าจีนด้วยเรือข้ามฟากเพื่อต่อรถไฟสายแม่กลองไปตลาดร่มหุบที่แม่กลองต่อได้ เส้นทางนี้จึงเป็นทริปรถไฟหนึ่งวันที่คนชอบถ่ายรูปและสายเที่ยวแบบท้องถิ่นนิยมมาก

ก่อนไปมีบางอย่างที่ควรเผื่อใจไว้ตามจริง ตลาดสดเมืองประมงย่อมมีกลิ่นคาวและพื้นเปียกแฉะเป็นธรรมดา คนกลัวกลิ่นหรือใส่รองเท้าเปิดควรเตรียมใจและเลือกรองเท้าที่เปียกได้ ช่วงเช้าคนแน่นและทางเดินแคบเพราะแผงตั้งชิดกัน เดินสวนกันลำบากอยู่บ้าง การซื้ออาหารทะเลควรดูความสดและถามราคาต่อกิโลกรัมให้ชัดก่อนชั่ง ที่จอดรถรอบตลาดมีจำกัดและค่อนข้างวุ่นวายในวันหยุด นั่งรถไฟหรือรถสาธารณะมาสะดวกกว่าขับรถมาเอง สำหรับคนที่อยากได้ทริปมีไกด์พาเดินเมืองมหาชัย ลองตลาด และนั่งรถไฟสายแม่กลอง สามารถหาแพ็กเกจทัวร์รายวันที่รวมจุดนี้ไว้ผ่านแพลตฟอร์มจองออนไลน์ได้ ซึ่งช่วยจัดการเรื่องเดินทางและเวลารถไฟให้เรียบร้อย

สะพานแดงพันท้ายนรสิงห์เป็นทางเดินไม้ทาสีแดงทอดยาวราว 700 เมตร ยื่นออกไปเหนือทะเลโคลนและป่าชายเลนที่ตำบลพันท้ายนรสิงห์ อยู่ริมปากอ่าวไทยตอนในทางฝั่งบางขุนเทียน-ชายทะเล เสน่ห์ของที่นี่คือความใกล้กรุงเทพฯ ขับรถจากในเมืองราวชั่วโมงเศษก็ถึง เดินออกไปกลางสะพานจะได้ลมทะเลเย็น ๆ มองเห็นแนวไม้ไผ่ชะลอคลื่นที่ปักเป็นทิวยาวช่วยกันคลื่นกัดเซาะชายฝั่ง และในฝั่งในยังเห็นป่าชายเลนเขียว ๆ เป็นแนวกันชนธรรมชาติ ช่วงเย็นแดดร่มลมตกคือเวลายอดนิยม เพราะสะพานไม้สีแดงตัดกับท้องฟ้าสีส้มตอนพระอาทิตย์ตกให้ภาพถ่ายที่สวยแบบไม่ต้องแต่งเยอะ หลายคนมาปูเสื่อนั่งกินลม ถ่ายรูป และให้เด็ก ๆ วิ่งเล่นบนสะพาน จุดนี้อยู่ติดกับศาลเจ้าพ่อมัจฉานุ ทำให้แวะไหว้ขอพรต่อได้ในทริปเดียว

ไฮไลต์ที่คนพูดถึงมากคือ "ปลาโลมา" ในช่วงลมหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคม เมื่อลมและน้ำเค็มพัดเข้าอ่าว ฝูงโลมาจะว่ายเข้ามาหากินใกล้ชายฝั่งเป็นครั้งคราว บางวันโชคดีก็เห็นครีบโผล่พ้นน้ำอยู่ไกล ๆ แต่ต้องเข้าใจตรงกันก่อนว่าเป็นสัตว์ป่าตามธรรมชาติ ไม่ได้มาให้ดูทุกวันและไม่มีใครการันตีได้ ปีหลัง ๆ โอกาสเจอก็น้อยลงตามสภาพทะเลที่เปลี่ยนไป ฉะนั้นควรมาด้วยใจที่ตั้งไว้ว่ามาเดินเล่นชมวิวและรับลมเป็นหลัก ถ้าได้เห็นโลมาถือเป็นโบนัส นอกจากโลมาแล้วช่วงเช้าและเย็นยังมีนกน้ำและนกนางนวลบินหากินให้ดูเพลิน ๆ เป็นทะเลโคลนแบบปากอ่าวที่ไม่ใช่หาดทรายขาวน้ำใส แต่มีเสน่ห์คนละแบบ เหมาะกับคนที่อยากได้บรรยากาศเรียบง่ายใกล้บ้าน

เรื่องที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือสะพานเป็นพื้นที่โล่งแทบไม่มีร่มเงา ถ้ามากลางวันแดดจะแรงและร้อนมาก แนะนำให้เลี่ยงมาช่วงบ่ายแก่ ๆ ถึงเย็น พกหมวก แว่นกันแดด และน้ำดื่มไปด้วย ผิวสะพานเป็นไม้ บางช่วงอาจมีคราบน้ำหรือมูลนกทำให้ลื่น ควรใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดีและระวังเด็กเล็ก วันหยุดสุดสัปดาห์และช่วงหน้าหนาวคนค่อนข้างเยอะ ที่จอดรถอาจเต็มและร้านอาหารรอนาน ถ้าอยากได้บรรยากาศสงบให้มาวันธรรมดา บริเวณทะเลโคลนช่วงน้ำลงจะมีกลิ่นเลนและยุงในบางช่วง พกยากันยุงติดไปเผื่อจะสบายขึ้น ที่นี่เข้าชมฟรีไม่มีค่าบัตร ค่าใช้จ่ายหลักคือค่าเดินทางและค่าอาหารทะเลที่ร้านบริเวณทางเข้า เก็บขยะกลับและไม่รบกวนสัตว์น้ำเพื่อรักษาที่เที่ยวใกล้กรุงแห่งนี้ไว้ให้คนรุ่นหลัง

วัดสุทธิวาตวราราม หรือที่คนสมุทรสาครเรียกติดปากว่า วัดช่องลม เป็นพระอารามหลวงเก่าแก่ที่ตั้งอยู่ริมปากแม่น้ำท่าจีนในตำบลท่าฉลอม ฝั่งตรงข้ามตัวเมืองมหาชัย วัดนี้สร้างมาตั้งแต่สมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์และได้รับพระราชทานยกฐานะเป็นพระอารามหลวงในปี พ.ศ. 2508 จึงเป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองและเป็นศูนย์รวมจิตใจของชุมชนประมงท่าฉลอมมายาวนาน ชื่อ วัดช่องลม มาจากทำเลที่อยู่ตรงช่องปากแม่น้ำ ทำให้มีลมพัดเย็นสบายเกือบตลอดวัน ใครมาไหว้พระที่นี่จะได้บรรยากาศริมน้ำที่เงียบสงบ มองเห็นเรือประมงและวิถีชีวิตริมแม่น้ำท่าจีนไปพร้อมกัน

สิ่งที่คนมักพูดถึงเมื่อมาวัดช่องลมคือพระอุโบสถที่มีนกนางแอ่นเข้ามาทำรังอยู่ใต้ชายคาและซุ้มอาคารเป็นจำนวนมาก จนกลายเป็นภาพจำของวัดที่หาดูได้ไม่บ่อยนัก ภายในวัดยังมีหลวงปู่แก้วซึ่งเป็นพระที่ชาวบ้านเคารพศรัทธา แวะมากราบขอพรกันไม่ขาด และมีพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ประดิษฐานอยู่ในบริเวณวัด สืบเนื่องจากท่าฉลอมเป็นสุขาภิบาลหัวเมืองแห่งแรกของประเทศไทยที่ตั้งขึ้นในรัชสมัยของพระองค์ การมาที่นี่จึงได้ทั้งไหว้พระทำบุญและได้สัมผัสประวัติศาสตร์ท้องถิ่นไปในตัว เข้าชมได้โดยไม่เสียค่าเข้า เตรียมเงินสดไว้ทำบุญหรือถวายสังฆทานตามศรัทธา

การเดินทางมาวัดช่องลมทำได้หลายทาง คนที่มาจากตัวเมืองมหาชัยนิยมนั่งเรือข้ามฟากจากท่าเทศบาลมหาชัยมาขึ้นฝั่งท่าฉลอม ซึ่งเป็นประสบการณ์ที่ได้เห็นบรรยากาศปากแม่น้ำแบบใกล้ชิด หรือจะขับรถอ้อมมาทางถนนก็ได้เช่นกัน ช่วงเวลาที่เหมาะมาคือช่วงเช้าถึงบ่ายที่วัดเปิดให้เข้าไหว้พระ อากาศริมน้ำยังไม่ร้อนจัดและแสงสวยสำหรับถ่ายรูป ข้อควรรู้ก่อนมาคือที่นี่เป็นวัดที่คนท้องถิ่นใช้ทำบุญจริง จึงควรแต่งกายสุภาพและสำรวมเมื่อเข้าเขตพุทธาวาส ที่จอดรถบริเวณวัดมีจำกัดโดยเฉพาะวันหยุดและวันพระที่คนมาทำบุญเยอะ ควรมาแต่เช้าหรือเผื่อเวลาหาที่จอด และเนื่องจากตัววัดไม่มีของขายหรือสิ่งอำนวยความสะดวกแบบแหล่งท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ จึงเหมาะกับคนที่อยากได้ที่ไหว้พระเงียบ ๆ ริมน้ำมากกว่าจุดเช็กอินที่มีร้านค้าครบ แนะนำให้จับคู่กับการเดินเล่นตลาดท่าฉลอมหรือแวะจุดอื่นในเมืองสมุทรสาครในทริปเดียวกัน

นาเกลือสมุทรสาครคือแนวทุ่งนาเกลือทะเลผืนกว้างที่ทอดยาวสองข้างถนนพระราม 2 ช่วงตำบลโคกขาม บ้านบ่อ และนาโคก ขับรถจากกรุงเทพฯ ราวชั่วโมงเดียวก็ถึง จุดที่ทำให้คนแวะถ่ายรูปกันเยอะคือภาพแปลงนาเกลือที่แบ่งเป็นช่องสี่เหลี่ยมเรียงต่อกันสุดลูกหูลูกตา ผิวน้ำตื้นสะท้อนท้องฟ้าเหมือนกระจก และกองเกลือทะเลสีขาวที่ชาวนาเกลือกวาดมารวมเป็นกองสูงเป็นระยะ ที่นี่ยังเป็นแหล่งทำนาเกลือทะเลที่สืบทอดวิถีมาร่วมร้อยปี น้ำทะเลถูกปล่อยเข้าแปลงแล้วผึ่งแดดผึ่งลมจนตกผลึกเป็นเกลือ กลายเป็นทั้งอาชีพของชุมชนและภาพวิถีที่หาดูได้ไม่บ่อยในระยะใกล้กรุงเทพฯ ขนาดนี้

ช่วงที่นาเกลือสวยและมีเกลือให้เห็นจริงคือหน้าแล้งราวเดือนพฤศจิกายนถึงพฤษภาคม เพราะเป็นฤดูที่แดดจัดฝนน้อย ชาวนาเกลือถึงจะเริ่มทำนาและมีกองเกลือขาวให้ถ่ายรูป ส่วนหน้าฝนแปลงส่วนใหญ่จะเป็นน้ำขังเปล่า ๆ ไม่มีเกลือ ช่วงเวลาที่ภาพออกมาสวยที่สุดคือตอนเช้าตรู่และช่วงพระอาทิตย์ตก แสงเฉียงทำให้ผิวน้ำเป็นสีทองและกองเกลือมีมิติ หลายคนนิยมมาช่วงเย็นเพื่อเก็บภาพเงาสะท้อนกับท้องฟ้าสีส้ม รอบ ๆ แนวนาเกลือมีคาเฟ่วิวนาเกลือเปิดใหม่หลายร้านให้นั่งจิบกาแฟมองทุ่งกว้าง และบางชุมชนอย่างแถวบ้านบ่อก็มีลานเรียนรู้เรื่องการทำนาเกลือกับดอกเกลือให้ซื้อติดมือกลับบ้าน การมาที่นี่จึงเป็นการแวะพักสั้น ๆ ที่ได้ทั้งภาพสวยและได้เห็นวิถีจริงของคนทำนาเกลือ

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือนาเกลือเป็นพื้นที่ทำงานและที่ทำกินของชาวบ้าน ไม่ใช่สวนสาธารณะ การจอดรถถ่ายรูปริมถนนพระราม 2 ต้องระวังมาก เพราะรถวิ่งเร็วและเลนกว้าง ควรหาจุดจอดที่ปลอดภัยหรือแวะผ่านคาเฟ่ที่มีที่จอด ไม่ควรจอดริมไหล่ทางแบบกะทันหัน ข้อสองคือถ้าจะเดินลงไปในแปลงนาเกลือควรขออนุญาตเจ้าของก่อนและเดินตามคันดินเท่านั้น อย่าเหยียบลงแปลงเพราะทำให้เกลือเสียหายและพื้นลื่นเป็นโคลน ข้อสามคือแดดแรงมากและแทบไม่มีที่ร่มเลย ควรเตรียมหมวก แว่นกันแดด ครีมกันแดด และน้ำดื่มไปด้วย โดยเฉพาะถ้ามาช่วงกลางวัน ข้อสี่คือช่วงหน้าฝนหรือวันหลังฝนตกจะไม่มีเกลือให้เห็นและแปลงเป็นน้ำขังเฉย ๆ ควรเช็กว่าเป็นหน้าแล้งก่อนวางแผนมา และเผื่อใจว่าที่นี่ไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกแบบแหล่งท่องเที่ยวจัดเต็ม เป็นการแวะชมวิวและถ่ายรูปเป็นหลักมากกว่ากิจกรรมที่มีบริการครบ

ท่าฉลอมเป็นย่านชุมชนเก่าไทย-จีนริมแม่น้ำท่าจีน อยู่ฝั่งตรงข้ามตลาดมหาชัยพอดี วิธีไปที่คนนิยมคือเดินไปที่ท่าเรือหน้าตลาดมหาชัยแล้วนั่งเรือข้ามฟากไปอีกฝั่ง ใช้เวลาแค่ไม่กี่นาที ค่าเรือหลักหน่วยบาท พอขึ้นฝั่งท่าฉลอมก็จะเจอบรรยากาศเมืองเก่าที่ต่างจากฝั่งมหาชัยที่คึกคักด้วยตลาดอาหารทะเล ที่นี่เงียบและช้ากว่า มีตึกแถวไม้และตึกปูนเก่าเรียงรายตามถนน มีศาลเจ้าจีน วัด และร้านค้าเก่าแก่ที่ยังเปิดอยู่ จุดที่ทำให้ท่าฉลอมมีที่มาที่ไปน่าสนใจคือเป็นพื้นที่ที่ได้ชื่อว่าเป็นสุขาภิบาลแห่งแรกของไทย ซึ่งเป็นจุดตั้งต้นของการปกครองท้องถิ่นในเวลาต่อมา เดินไปตามย่านก็จะเห็นร่องรอยประวัติศาสตร์นี้แทรกอยู่ตามป้ายและอาคารเก่า

ไฮไลต์ของการมาเดินท่าฉลอมช่วงหลังคือสตรีทอาร์ตราวสิบจุดที่กระจายอยู่บนถนนถวายและตรอกซอกซอยรอบ ๆ ภาพวาดหลายภาพเล่าเรื่องวิถีชุมชนประมง เรือ ปลาทู และชีวิตคนริมน้ำ ทำให้การเดินหาภาพทีละจุดกลายเป็นกิจกรรมสนุกไปในตัว อีกอย่างที่เป็นเอกลักษณ์ของย่านนี้คือสามล้อถีบ ซึ่งยังมีลุง ๆ ขับรับส่งและพาชมเมืองอยู่จริง หลายคนเลือกนั่งสามล้อถีบวนดูย่านแทนการเดินทั้งหมด ได้ทั้งพักขาและได้ฟังเรื่องเล่าจากคนพื้นที่ ค่าโดยสารมักตกลงกันเป็นรอบ ราคาไม่แพงและช่วยกระจายรายได้ให้คนในชุมชนโดยตรง ในย่านยังมีศูนย์การเรียนรู้ชุมชนที่รวบรวมเรื่องราวประวัติศาสตร์ท่าฉลอมไว้ให้แวะเข้าไปดู แต่มีข้อควรจำว่าปิดทำการวันพุธ ใครวางแผนมากลางสัปดาห์ควรเลี่ยงวันนั้น

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือท่าฉลอมเป็นย่านที่ต้องมาเดินเองเป็นหลัก ไม่มีแพ็กเกจตายตัวหรือค่าเข้า เสน่ห์อยู่ที่การค่อย ๆ เดินและแวะตามใจ ถ้ามาคาดหวังแหล่งท่องเที่ยวจัดเต็มแบบมีสิ่งอำนวยความสะดวกครบอาจรู้สึกว่าเรียบเกินไป ข้อสองคือช่วงกลางวันแดดค่อนข้างแรงและร่มเงาน้อยในบางช่วงถนน ควรมาช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ ใส่หมวก และพกน้ำ ข้อสามคือร้านค้าและจุดต่าง ๆ หลายแห่งคึกคักเฉพาะวันหยุดสุดสัปดาห์ ส่วนวันธรรมดาบางร้านปิดและย่านเงียบมาก ใครอยากได้บรรยากาศมีชีวิตชีวาให้เลือกเสาร์อาทิตย์ ข้อสี่คือเวลานั่งเรือข้ามฟากและนั่งสามล้อถีบให้เตรียมเงินสดย่อยไว้ เพราะที่นี่ไม่ได้รับจ่ายออนไลน์ทุกจุด และควรตกลงราคาสามล้อกับลุงถีบให้ชัดก่อนออกรถจะได้ไม่งง

ป้อมวิเชียรโชฎกเป็นป้อมปราการเก่าริมแม่น้ำท่าจีน ตั้งอยู่ที่ตำบลมหาชัย ใจกลางตัวเมืองสมุทรสาคร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2371 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 โดยโปรดเกล้าฯ ให้พระยาโชฎกราชเศรษฐี (ทองจีน) เป็นแม่กองสร้างขึ้นเพื่อเฝ้าระวังปากน้ำท่าจีน ป้องกันการรุกรานทางเรือในยุคนั้น ตัวป้อมก่อด้วยอิฐถือปูน มีกำแพงหนา หอรบเรียงรายตามช่องกำแพง และปืนใหญ่โบราณตั้งอยู่ให้เห็นถึงบทบาทเดิมของที่นี่ ปัจจุบันกรมศิลปากรขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน จึงเป็นหมุดหมายทางประวัติศาสตร์ที่บอกเล่าเรื่องเมืองสาครบุรีในอดีตได้ดี

จุดที่ทำให้ป้อมนี้เที่ยวง่ายคือทำเล เพราะอยู่ริมน้ำใกล้ศาลากลางจังหวัดและตลาดมหาชัย เดินจากสถานีรถไฟมหาชัยมาถึงได้ในเวลาไม่นาน คนที่มาส่วนใหญ่ใช้เวลาเดินชมกำแพงป้อม แวะดูปืนใหญ่ ถ่ายรูปกับวิวแม่น้ำท่าจีนที่มีเรือประมงและเรือขนส่งสัญจรไปมา แล้วต่อไปเที่ยวตลาดทะเลมหาชัยหรือนั่งเรือข้ามฟากไปฝั่งท่าฉลอมได้ในทริปเดียว การเดินชมไม่มีค่าเข้า เหมาะกับคนที่อยากแวะจุดแลนด์มาร์กเบา ๆ ระหว่างเที่ยวเมืองมหาชัย มากกว่าจะเป็นจุดหมายที่ต้องใช้เวลาทั้งวัน

ก่อนไปควรเผื่อใจเรื่องหนึ่งแบบตรงไปตรงมา คือป้อมมีขนาดไม่ใหญ่และไม่มีนิทรรศการหรือป้ายอธิบายมากนัก บางช่วงสภาพค่อนข้างทรุดโทรมและมีร่องรอยขาดการดูแลตามที่เคยมีข่าวท้องถิ่นพูดถึง คนที่หวังพิพิธภัณฑ์เต็มรูปแบบอาจรู้สึกว่าข้อมูลน้อยไปหน่อย จึงเหมาะกับการแวะชมสั้น ๆ ราว 30-45 นาทีมากกว่า ช่วงเวลาที่เดินสบายคือเช้าหรือเย็นที่แดดไม่แรง เพราะพื้นที่เปิดโล่งริมน้ำและร่มเงาน้อย ควรเตรียมหมวกกับน้ำดื่มไปด้วย ถ้าอยากได้บริบทประวัติศาสตร์ครบขึ้น แนะนำให้หาข้อมูลเรื่องเมืองสาครบุรีและปากน้ำท่าจีนไว้ล่วงหน้า แล้วมาเดินดูของจริงจะเห็นภาพชัดกว่าเดิม

วัดโคกขามเป็นวัดเก่าที่สร้างมาตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนปลาย ราวปี พ.ศ. 2222 ตั้งอยู่ริมคลองโคกขามสายเดิมในเขตอำเภอเมืองสมุทรสาคร ห่างจากตัวเมืองมหาชัยไปทางทิศตะวันตกราวสิบกิโลเมตร จุดที่คนมักพูดถึงคือหน้าบันของอุโบสถหลังเก่าที่ทำด้วยไม้แกะสลักลวดลายละเอียด สะท้อนงานช่างสมัยอยุธยาที่หลงเหลืออยู่ไม่มากแล้วในแถบนี้ ภายในวัดยังเก็บรักษาโบราณวัตถุหลายชิ้นที่เชื่อมโยงกับตำนานพันท้ายนรสิงห์ นายท้ายเรือพระที่นั่งในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าเสือ ผู้ยอมรับโทษประหารเพื่อรักษากฎมณเฑียรบาลหลังหัวเรือหักที่คลองโคกขาม เรื่องนี้เป็นที่รู้จักกว้างขวางและทำให้ชื่อวัดกับชื่อคลองผูกติดกับตำนานมาจนถึงวันนี้

อีกสิ่งที่คนมาไหว้กันคือพระพุทธสิหิงค์ พระพุทธรูปสำคัญที่ประดิษฐานอยู่ในวัด รวมถึงพระพุทธรูปและเครื่องใช้เก่าที่จัดแสดงไว้ในอาคารพิพิธภัณฑ์เล็ก ๆ ของวัด เดินชมได้เพลิน ๆ ในเวลาไม่นาน บรรยากาศโดยรวมเงียบสงบ ไม่ค่อยมีนักท่องเที่ยวกลุ่มใหญ่ เหมาะกับคนที่อยากมาแบบช้า ๆ ได้ดูของจริงมากกว่าถ่ายรูปตามจุดเช็กอิน ตัววัดอยู่ไม่ไกลจากศาลพันท้ายนรสิงห์และอุทยานพันท้ายนรสิงห์ จึงนิยมจัดเป็นเส้นทางเดียวกัน เดินทางต่อได้ในครึ่งวัน ใครขับรถมาเองจากกรุงเทพฯ ใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมง มีที่จอดรถในวัดพอสมควร แต่ถนนช่วงเข้าซอยค่อนข้างแคบ ควรขับระวังหน่อยโดยเฉพาะวันหยุดที่คนมาทำบุญเยอะ

ก่อนไปมีบางอย่างที่ควรเผื่อใจไว้ตรง ๆ วัดโคกขามเป็นวัดที่ยังใช้ประกอบศาสนกิจตามปกติ ไม่ใช่โบราณสถานที่จัดแสดงเต็มรูปแบบ ป้ายอธิบายประวัติและโบราณวัตถุมีไม่มากนัก คนที่อยากรู้ลึกอาจต้องหาข้อมูลมาก่อนหรือสอบถามคนในวัด อาคารบางส่วนผ่านการบูรณะซ่อมแซมตามยุคสมัย ของเก่าแท้ ๆ จึงปะปนกับส่วนที่ทำขึ้นใหม่ ช่วงเวลาที่ไปสบายที่สุดคือเช้าถึงสายก่อนแดดแรง เพราะพื้นที่กลางแจ้งมีร่มเงาไม่มาก การแต่งกายควรสุภาพเพราะเป็นเขตวัด และควรสำรวมเสียงเมื่อมีคนกำลังไหว้พระหรือประกอบพิธี ถ้าอยากได้อรรถรสเต็มที่ แนะนำให้อ่านเรื่องพันท้ายนรสิงห์คร่าว ๆ มาก่อน แล้วค่อยมาดูของจริงที่วัด จะเห็นภาพเชื่อมโยงกันชัดขึ้นและได้อารมณ์ตามรอยประวัติศาสตร์มากกว่าเดินดูเฉย ๆ

ปากอ่าวมหาชัยแถบตำบลบางหญ้าแพรก คือจุดที่แม่น้ำท่าจีนไหลออกไปบรรจบอ่าวไทยตอนใน เกิดเป็นหาดเลนกว้างสลับกับป่าชายเลนที่เป็นแหล่งอาหารชั้นดีของนกชายเลน พอถึงฤดูอพยพราวเดือนพฤศจิกายนถึงมีนาคม นกลุยเลนหลายชนิดจะบินหนีหนาวจากไซบีเรียและเอเชียเหนือลงมาพักหากินที่นี่ เป็นช่วงที่ริมเลนคึกคักด้วยฝูงนกตัวเล็ก ๆ ที่วิ่งหากินตามแนวน้ำลง ดาวเด่นที่คนดูนกตามหากันคือนกช้อนหอยเล็กที่มีปากแบนคล้ายช้อน เป็นนกหายากมากและเป็นเหตุผลที่นักดูนกทั้งไทยและต่างชาติเดินทางมาถึงย่านนี้ นอกจากนั้นยังมีนกทะเลขาแดง นกปากแอ่น นกหัวโตหลายชนิดให้ฝึกจำแนกกันเพลิน ๆ

ที่นี่ไม่ใช่สวนสัตว์หรือจุดเช็กอินที่มีบัตรผ่านประตู แต่เป็นพื้นที่ธรรมชาติและพื้นที่ศึกษาวิจัย การมาจึงเป็นแบบสังเกตการณ์อย่างเดียว ไม่มีค่าเข้า และควรติดต่อศูนย์วิจัยในพื้นที่ก่อนเพื่อสอบถามเรื่องการเข้าและช่วงเวลาที่เหมาะ อุปกรณ์ที่ควรมีคือกล้องสองตาหรือกล้องส่องทางไกล เพราะนกอยู่ไกลจากฝั่งและตื่นคนง่าย ควรเดินเบา ๆ พูดค่อย ๆ และรักษาระยะห่างไม่ให้นกตกใจบินหนี ช่วงเวลาที่ดีที่สุดคือตอนน้ำลงที่หาดเลนโผล่ออกมา นกจะลงมาหากินเป็นฝูง แสงเช้ากับแสงเย็นยังนุ่มและถ่ายภาพได้สวยกว่าแดดกลางวัน ควรเช็กตารางน้ำขึ้นน้ำลงของวันนั้นก่อนออกเดินทาง เพราะถ้ามาตอนน้ำเต็มหาดเลนจมน้ำ นกจะน้อยและดูยาก

เสน่ห์ของจุดนี้คือความสงบและความเป็นธรรมชาติจริง ไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกแบบแหล่งท่องเที่ยวทั่วไป จึงเหมาะกับคนที่ตั้งใจมาดูนกและเข้าใจว่าต้องรอ ต้องเงียบ และบางวันก็อาจไม่เจอตัวเด่นอย่างที่หวัง นอกฤดูอพยพราวหน้าฝนถึงต้นหน้าร้อน ย่านนี้จะเงียบลงมากเพราะนกอพยพบินกลับไปแล้ว เหลือเพียงนกประจำถิ่นบางส่วน ใครที่อยากได้ภาพฝูงนกเต็ม ๆ ควรวางแผนมาช่วงฤดูหนาวเป็นหลัก และเผื่อเวลาให้ตัวเองได้นั่งรอสังเกตพฤติกรรมนก มากกว่าจะรีบถ่ายรูปแล้วกลับ อย่าลืมเตรียมหมวก น้ำดื่ม ยากันยุง และรองเท้าที่เปื้อนโคลนได้ เพราะพื้นที่ริมเลนแฉะและแดดแรงในบางช่วง