10 กิจกรรมน่าทำ
ใน ตาก

น้ำตกทีลอซูอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก และมักถูกยกให้เป็นน้ำตกที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของไทย ตัวน้ำตกเป็นหน้าผาหินปูนสูงราวสามร้อยเมตร กว้างเกือบห้าร้อยเมตร สายน้ำไหลลดหลั่นลงมาเป็นชั้น ๆ กระจายเต็มหน้าผาจนดูอลังการโดยเฉพาะช่วงน้ำเยอะ จุดที่ทำให้ทีลอซูต่างจากน้ำตกทั่วไปคือมันซ่อนอยู่กลางป่าลึกชายแดนไทย-เมียนมา ไปถึงไม่ได้ด้วยรถเก๋งธรรมดา ต้องเข้าเป็นทัวร์ที่รวมการนั่งรถขับเคลื่อนสี่ล้อลุยทางป่า และหลายเจ้าเสริมช่วงล่องแพยางไปตามแม่น้ำแม่กลองผ่านหน้าผาและถ้ำระหว่างทาง ก่อนจะเดินเท้าตามเส้นทางปูนเข้าไปอีกราวหนึ่งกิโลเมตรครึ่งจนถึงลานชมน้ำตก

เพราะอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า การเข้าทีลอซูจึงต้องขออนุญาตล่วงหน้าและมีการควบคุมจำนวนคนต่อวัน ค่าทริปแบบจอยที่อุ้มผางส่วนใหญ่อยู่ราวสองพันเก้าถึงสามพันห้าร้อยบาทต่อคน ครอบคลุมที่พักหนึ่งคืน อาหาร ค่าธรรมเนียมเข้าเขตฯ และค่าดำเนินการขอใบอนุญาตให้เรียบร้อย ส่วนแพ็กเกจที่ออกจากกรุงเทพฯ พร้อมรถตู้ไป-กลับจะเริ่มราวสามพันเก้าร้อยบาทขึ้นไป นักท่องเที่ยวต่างชาติมักต้องจ่ายค่าธรรมเนียมเพิ่มอีกราวสี่ร้อยบาท การจองผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ล่วงหน้าช่วยให้เทียบได้ว่าแต่ละเจ้ารวมอะไรบ้าง จำนวนวัน และมีล่องแพหรือแวะจุดอื่นอย่างน้ำตกสายรุ้ง ดอยหัวหมด หรือบ่อน้ำร้อนด้วยหรือไม่ บนทริปแอดไวเซอร์ ทีลอซูได้คะแนนเฉลี่ยราว 4.5 เต็ม 5 จากรีวิวราวแปดสิบราย เสียงส่วนใหญ่ชมว่าเป็นน้ำตกที่สวยติดอันดับต้น ๆ เท่าที่เคยเห็นในไทย

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือการเดินทางหินมาก จากแม่สอดต้องขึ้นเขาผ่านทางโค้งกว่าหนึ่งพันสองร้อยโค้งใช้เวลาราวสี่ชั่วโมง คนเมารถง่ายควรเตรียมยาไปเผื่อ ข้อสองคือปริมาณน้ำขึ้นกับฤดูชัดเจน ช่วงที่น้ำเต็มแรงและเขียวสวยคือปลายฝนถึงต้นหนาว ราวเดือนสิงหาคมถึงพฤศจิกายน ส่วนหน้าแล้งน้ำจะเหลือน้อยลงและช่วงราวมีนาคมอาจมีหมอกควันจากการเผาบังทัศนวิสัย ข้อสามคือทางในเขตฯ เป็นถนนดินขรุขระ บางช่วงเป็นหลุมลึก ต้องพึ่งรถขับเคลื่อนสี่ล้อจริง ๆ ข้อสี่คือต้องขอใบอนุญาตล่วงหน้า แนะนำให้ยื่นก่อนอย่างน้อยเจ็ดวันหรือให้ทัวร์จัดการให้ เพราะเดินเข้าไปเองหน้าด่านอาจไม่ได้เข้า และควรเตรียมรองเท้าที่เดินทางปูนสลับดินได้ เสื้อกันฝน กับเงินสดสำหรับค่าธรรมเนียมส่วนที่คิดแยก

ล่องแก่งอุ้มผางเป็นกิจกรรมขึ้นชื่อของอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก จุดเด่นคือได้นั่งเรือยางล่องไปตามแม่น้ำแม่กลองผ่านป่าดิบเขาที่ยังสมบูรณ์ สองฝั่งเป็นหน้าผาหินสูงและต้นไม้ใหญ่ ระหว่างทางจะแวะจุดสวยหลายแห่ง เช่น ผาเลือดที่เป็นหน้าผาสีแดง ผาโหว่ที่มีโพรงหิน บ่อน้ำร้อน และน้ำตกทีลอจอที่ไหลลงมาริมน้ำให้ล่องผ่านใกล้ ๆ ปลายทางของทริปส่วนใหญ่คือน้ำตกทีลอซู น้ำตกขนาดใหญ่ที่ต้องนั่งรถและเดินป่าต่ออีกช่วงจึงจะถึง แก่งส่วนใหญ่ไม่ได้เชี่ยวโหดแบบล่องแก่งผจญภัยเต็มรูปแบบ จึงเน้นความเพลินตากับธรรมชาติมากกว่าความหวาดเสียว เหมาะกับคนที่อยากสัมผัสป่าลึกโดยไม่ต้องเดินไกลตลอดทาง

รูปแบบที่คนนิยมจองคือแพ็กเกจ 2 วัน 1 คืน หรือ 3 วัน 2 คืน เพราะอุ้มผางอยู่ไกลและถนนขึ้นเขาคดเคี้ยว การซื้อแพ็กเกจจากผู้จัดในพื้นที่จะรวมทั้งล่องแก่ง ที่พัก อาหาร ไกด์นำทาง และรถขับเคลื่อนสี่ล้อสำหรับเส้นทางลูกรังเข้าน้ำตก โปรแกรมทั่วไปจะล่องแก่งช่วงเช้าราวสองถึงสามชั่วโมง แล้วค้างคืนก่อนเดินป่าเข้าน้ำตกทีลอซูในวันถัดไป ช่วงเวลาที่น้ำในแม่น้ำเต็มและน้ำตกไหลแรงที่สุดคือหน้าฝนราวเดือนสิงหาคมถึงพฤศจิกายน ซึ่งเป็นช่วงที่ภาพสวยที่สุดแต่ก็ต้องระวังเรื่องความปลอดภัยมากขึ้น ควรเลือกผู้จัดที่มีไกด์ชำนาญเส้นทาง มีเสื้อชูชีพให้ทุกคน และเช็กว่าราคาที่จองรวมค่าธรรมเนียมเข้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่ากับค่าเรือยางไว้แล้วหรือคิดแยก

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคืออุ้มผางเดินทางลำบาก ถนนสาย 1090 จากแม่สอดมีทางโค้งนับพันโค้ง คนเมารถง่ายต้องเตรียมยาไปเผื่อ ข้อสองคือหน้าฝนน้ำในแก่งแรงและระดับน้ำเปลี่ยนเร็ว หากฝนตกหนักผู้จัดอาจงดล่องเพื่อความปลอดภัย จึงไม่ควรฝืนถ้าไกด์แจ้งว่าเสี่ยง และต้องสวมเสื้อชูชีพตลอดเวลาที่อยู่บนเรือ ข้อสามคือการเข้าน้ำตกทีลอซูต้องเดินป่าเพิ่มและบางช่วงลื่น ควรใส่รองเท้าที่เกาะพื้นดีและเผื่อแรงไว้ ข้อสี่คือสัญญาณโทรศัพท์ในพื้นที่มีจำกัด ควรบอกที่บ้านหรือที่พักไว้ล่วงหน้าและพกของจำเป็นติดตัว หน้าแล้งราวเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคมน้ำจะน้อยลงมากจนบางช่วงล่องไม่ได้ ควรสอบถามผู้จัดก่อนวางแผนเดินทาง

ดอยหัวหมดเป็นสันเขาหญ้าโล่งเหนือตัวอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก สูงจากระดับน้ำทะเลราว 900 เมตร ชื่อดอยมาจากสภาพยอดเขาที่มีแต่หญ้ากับพุ่มไม้เตี้ย ไม่มีต้นไม้ใหญ่บดบัง จึงมองเห็นวิวได้กว้างเกือบ 180 องศา คนที่มาที่นี่ส่วนใหญ่ตั้งใจมาดูทะเลหมอกกับพระอาทิตย์ขึ้นตอนเช้ามืด เพราะเมื่ออากาศเย็นและความชื้นสะสมทั้งคืน พอฟ้าเริ่มสาง ไอหมอกจะลอยเต็มหุบเขาด้านล่างเป็นผืนขาวกว้าง แล้วค่อย ๆ เปลี่ยนสีตามแสงแรกของวัน จุดชมวิวหลักอยู่ราวหลักกิโลเมตรที่ 9 ต้องเดินขึ้นเนินหญ้าต่อจากจุดจอดรถอีกประมาณ 20 นาที ทางชันเล็กน้อยแต่ไม่ถึงกับลำบาก เดินขึ้นไปก็จะเจอลานสันเขาที่มองเห็นทั้งทะเลหมอกและตัวเมืองอุ้มผางอยู่เบื้องล่าง

ช่วงเวลาที่คนนิยมขึ้นดอยคือตั้งแต่ก่อนตีห้าไปจนถึงราวหกโมงเช้า เพื่อให้ทันจับจังหวะที่ดวงอาทิตย์โผล่พ้นแนวเขาพอดีกับที่หมอกยังหนา ยิ่งเป็นช่วงปลายฝนต้นหนาวตั้งแต่ราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ โอกาสเจอทะเลหมอกหนา ๆ จะสูงที่สุด อากาศบนสันเขาค่อนข้างเย็นและมีลมพัดตลอดเวลา คนที่ไปควรเตรียมเสื้อกันหนาวหรือเสื้อกันลมไปด้วยแม้จะมาจากพื้นราบที่อากาศไม่หนาว การเดินทางขึ้นดอยหัวหมดต้องต่อจากตัวอำเภออุ้มผาง ซึ่งตัวอุ้มผางเองก็อยู่ไกลและถนนขึ้นเขาคดเคี้ยว คนที่ไม่ได้ขับรถเองมักใช้บริการรถท้องถิ่นหรือรวมดอยหัวหมดไว้ในทัวร์อุ้มผางที่พาไปน้ำตกทีลอซูและที่เที่ยวอื่นในทริปเดียว

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือถนนช่วงขึ้นดอยแคบและเป็นทางชันสลับโค้ง บางช่วงพื้นถนนไม่เรียบ ควรใช้รถที่สภาพพร้อมและคนขับที่ชินทาง หลีกเลี่ยงการขับเองตอนกลางคืนถ้าไม่คุ้นเส้นทาง เพราะต้องขึ้นตั้งแต่ฟ้ายังมืด อีกเรื่องคือทะเลหมอกขึ้นกับสภาพอากาศล้วน ๆ บางวันที่ความชื้นน้อยหรือลมแรงก็อาจไม่มีหมอกให้เห็น จึงควรเผื่อใจว่าอาจได้เห็นแค่วิวเขากับพระอาทิตย์ขึ้น บนดอยเป็นพื้นที่ธรรมชาติเปิดโล่ง ไม่มีร้านค้าหรือห้องน้ำมากนัก ควรเตรียมน้ำและของกินติดตัวไปเอง และช่วยกันเก็บขยะกลับลงมาด้วย เพราะเป็นพื้นที่ต้นน้ำและแหล่งอนุรักษ์ในผืนป่าตะวันตก

แม่สอดเป็นอำเภอชายแดนทางตะวันตกของจังหวัดตาก อยู่ตรงข้ามเมืองเมียวดีของเมียนมาโดยมีแม่น้ำเมยกั้นกลาง เสน่ห์ของที่นี่คือความเป็นเมืองพหุวัฒนธรรม เดินไปตามถนนในตัวเมืองจะเห็นคนไทย คนไทใหญ่ คนพม่า คนมุสลิม และคนจีนอยู่ปะปนกัน มีทั้งวัดไทย วัดพม่า มัสยิด และร้านอาหารหลายสัญชาติในระยะเดินถึงกัน จุดที่คนมาเที่ยวแม่สอดมักไม่พลาดคือตลาดริมเมย ตลาดชายแดนริมแม่น้ำเมยที่อยู่ติดกับสะพานมิตรภาพไทย-เมียนมา ห่างจากตัวเมืองราวห้าถึงหกกิโลเมตร ที่นี่ขายทั้งของกิน ของฝาก ผ้าทอ เครื่องไม้แกะสลัก เครื่องเงิน และอัญมณีจากฝั่งเมียนมา บรรยากาศคึกคักแบบตลาดการค้าชายแดนจริง ๆ ไม่ใช่ตลาดจัดฉากสำหรับนักท่องเที่ยว

สิ่งที่ทำให้ตลาดริมเมยน่าเดินคือของกินที่หากินยากในภาคอื่น ทั้งขนมพม่า ชาพม่า ถั่ว เครื่องเทศ และอาหารไทใหญ่อย่างข้าวซอยน้อยหรือขนมจีนน้ำเงี้ยว เดินชิมไปเรื่อย ๆ ราคาเริ่มต้นไม่กี่สิบบาท ส่วนของฝากยอดนิยมคือผ้าทอลายพม่า เครื่องไม้สัก และของกระจุกกระจิกที่ราคาต่อรองได้ ใครสนใจพลอยและหินสีก็มีร้านให้เลือก แต่ควรมีความรู้พื้นฐานหรือไปกับคนที่ดูเป็นก่อนซื้อของแพง การเดินทางจากตัวเมืองแม่สอดไปริมเมยสะดวก นั่งรถสองแถวสายที่วิ่งไปสะพานได้ในราคาไม่กี่สิบบาท หรือเช่ามอเตอร์ไซค์-รถยนต์ขับเองก็ได้เพราะทางตรงและป้ายชัด นอกจากตลาดยังแวะวัดไทยวัฒนารามที่มีพระพุทธรูปศิลปะพม่าองค์ใหญ่ และเดินเล่นในย่านเมืองเก่าที่มีตึกแถวเก่าและร้านกาแฟได้ในทริปเดียว

เรื่องที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกและสำคัญที่สุดคือสถานการณ์ชายแดนแม่สอด-เมียวดีเปลี่ยนแปลงได้ตลอดจากสถานการณ์ในเมียนมา ด่านพรมแดนและสะพานมิตรภาพอาจเปิด-ปิดหรือจำกัดการข้ามเป็นช่วง ๆ ควรเช็กข่าวและประกาศของด่านตรวจคนเข้าเมืองแม่สอดก่อนวางแผน โดยเฉพาะถ้าคิดจะข้ามไปฝั่งเมียวดี เพราะเงื่อนไขวีซ่าและการข้ามแดนไม่แน่นอน หลายช่วงห้ามหรือไม่แนะนำให้ข้าม ข้อสองคือตลาดริมเมยเปิดกลางวันเป็นหลักและคึกคักช่วงเช้าถึงบ่าย ควรไปช่วงสายเพื่อให้ร้านเปิดครบและอากาศยังไม่ร้อนจัด ข้อสามคือเป็นตลาดชายแดน ควรดูแลกระเป๋าและของมีค่า ต่อรองราคาก่อนซื้อ และระวังของปลอมโดยเฉพาะพลอยและของแบรนด์ ข้อสี่คือช่วงหน้าฝนถนนบางช่วงและริมน้ำอาจลื่นและแฉะ ควรใส่รองเท้าที่เดินสบายและเผื่อเวลาเดินทาง

เขื่อนภูมิพลที่อำเภอสามเงา จังหวัดตาก เป็นเขื่อนคอนกรีตรูปโค้งขนาดใหญ่ที่กั้นแม่น้ำปิง ตัวเขื่อนสูงจากฐานถึงสันราวร้อยห้าสิบสี่เมตร ทำให้เกิดอ่างเก็บน้ำผืนใหญ่ทอดยาวขึ้นไปทางเหนือ กิจกรรมที่คนนิยมมาทำไม่ใช่แค่ยืนถ่ายรูปหน้าเขื่อน แต่คือการลงเรือหรือลงแพออกไปกลางทะเลสาบ สองฝั่งเป็นแนวภูเขาเขียวชอุ่มสลับหน้าผาหิน น้ำนิ่งสงบ อากาศเย็นสบายกว่าพื้นราบ เส้นทางล่องเรือมักแวะจุดเที่ยวริมน้ำอย่างเกาะวาเลนไทน์ พระพุทธบาทเขาหนาม และวัดพระบรมธาตุแก่งสร้อย บางเส้นทางล่องไกลไปจนถึงดอยเต่าฝั่งเชียงใหม่ เหมาะกับคนที่อยากได้บรรยากาศธรรมชาติแบบเงียบ ๆ ไม่ต้องเบียดเสียดกับฝูงชน

รูปแบบบริการมีให้เลือกหลายระดับ ถ้ามีเวลาไม่มากก็เลือกล่องเรือชมทะเลสาบแบบไป-กลับครึ่งวัน แวะจุดชมวิวและวัดริมน้ำสักสองสามจุดแล้วกลับเข้าฝั่ง แต่ถ้าอยากได้ประสบการณ์เต็มที่ แพ็กเกจพักค้างแพหนึ่งถึงสองคืนเป็นตัวเลือกที่คนพูดถึงมากที่สุด แพจะถูกเรือลากออกไปจอดตามจุดสวย ๆ กลางน้ำ มีห้องพักบนแพ มีอาหารทำสดให้ตลอดทริป ระหว่างวันลงเล่นน้ำได้ ตกปลาได้ ร้องคาราโอเกะได้ ตอนกลางคืนได้นอนฟังเสียงน้ำกระทบแพ การจองล่วงหน้าผ่านผู้ให้บริการช่วยให้เทียบได้ว่าราคานั้นรวมมื้ออาหารกี่มื้อ แวะจุดเที่ยวใดบ้าง และคิดแบบเหมาลำหรือคิดรายหัว ราคาต่อคนจะถูกลงมากถ้าไปกันเป็นกลุ่มใหญ่เพราะหารค่าเหมาแพและค่าน้ำมันเรือกันได้

สิ่งที่ควรเผื่อใจไว้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือระดับน้ำในอ่างขึ้นลงตามฤดูอย่างชัดเจน ช่วงปลายฝนถึงต้นหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงมกราคมน้ำจะเต็มและวิวสวยที่สุด ส่วนหน้าแล้งน้ำลดลงมากจนบางจุดตื้นเขินและวิวเปลี่ยนไป ควรเช็กกับผู้ให้บริการก่อนว่าเส้นทางที่อยากไปยังล่องได้ไหม ข้อสองคือการเดินทางไปถึงท่าเรือค่อนข้างไกลจากตัวเมืองตาก ถนนช่วงท้ายเป็นทางขึ้นเขาคดเคี้ยว คนเมารถง่ายควรเตรียมยาไปด้วย ข้อสามคือแพและเรือแต่ละเจ้ามีมาตรฐานต่างกัน ควรเลือกเจ้าที่มีชูชีพครบและรีวิวชัดเจน สอบถามเรื่องความปลอดภัยและจำนวนคนต่อแพก่อนจอง ข้อสี่คือสัญญาณโทรศัพท์กลางทะเลสาบมักอ่อนหรือหายไปเลย ควรบอกคนที่บ้านไว้ล่วงหน้าและเตรียมของใช้จำเป็นให้พร้อมเพราะออกไปแล้วหาซื้อยาก

น้ำตกธารารักษ์เป็นน้ำตกหินปูนขนาดกลางที่อยู่ริมทางหลวงหมายเลข 1090 เส้นแม่สอด-อุ้มผาง ในเขตอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก จุดที่ทำให้คนแวะกันเยอะคือตัวน้ำตกอยู่ติดถนนแทบไม่ต้องเดินเข้าไปเลย จอดรถริมทางแล้วเดินไม่กี่ก้าวก็ถึง เหมาะกับคนที่ขับรถเส้นคดเคี้ยวขึ้นเขาไปอุ้มผางมานานแล้วอยากหาที่พักขาและยืดเส้นยืดสาย ความพิเศษของน้ำตกนี้คือหน้าผาเป็นหินปูน สายน้ำไหลกระจายลงมาปกคลุมผนังหินเป็นแผ่นกว้างคล้ายม่านน้ำ มีตะไคร่และพืชสีเขียวเกาะตามผนัง ทำให้มุมถ่ายรูปดูสดชื่นเป็นธรรมชาติ หลายคนที่ผ่านมาเส้นนี้จะแวะถ่ายรูปเก็บไว้เป็นจุดหมายกลาง ๆ ทางก่อนถึงตัวอำเภอ

ธารารักษ์ต่างจากน้ำตกใหญ่อย่างทีลอซูตรงที่ไม่ต้องเดินป่าหรือนั่งเรือยาง เป็นจุดแวะสั้น ๆ ที่ใช้เวลาไม่นาน คนส่วนใหญ่จะจอดถ่ายรูป ล้างหน้าล้างมือให้สดชื่น แล้วขับต่อ ไม่มีค่าเข้าเพราะเป็นจุดริมทางสาธารณะ ค่าใช้จ่ายจริงจึงอยู่ที่ค่าน้ำมันหรือค่าเช่ารถและทัวร์ที่พาเที่ยวเส้นอุ้มผาง ถ้าใครไม่ได้ขับรถเอง มักได้แวะน้ำตกนี้อยู่แล้วเพราะเป็นจุดที่รถทัวร์และรถตู้นำเที่ยวใช้จอดพักระหว่างทางขึ้นไปทีลอซูหรือลงมาจากอุ้มผาง ช่วงที่น้ำตกสวยและสายน้ำเต็มม่านที่สุดคือปลายฤดูฝนถึงต้นหนาว ราวตุลาคมถึงมกราคม ซึ่งเป็นช่วงเดียวกับที่คนนิยมขึ้นไปเที่ยวอุ้มผางพอดี

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือปริมาณน้ำขึ้นกับฤดูมาก ช่วงหน้าแล้งราวมีนาคมถึงพฤษภาคมน้ำอาจเหลือน้อยจนม่านน้ำดูจาง ๆ ไม่เต็มผนังเหมือนในรูป ข้อสองคือน้ำตกอยู่ติดถนนโค้งบนเขา การจอดรถและลงถ่ายรูปต้องระวังรถที่วิ่งสวนมา ควรจอดในจุดที่เห็นชัดและเปิดไฟฉุกเฉิน ข้อสามคือผนังหินปูนที่มีน้ำและตะไคร่เกาะจะลื่นมาก ไม่ควรปีนขึ้นไปใกล้ตัวน้ำตกเพื่อถ่ายรูป เพราะเสี่ยงลื่นล้ม ข้อสี่คือเส้นทางแม่สอด-อุ้มผางเป็นทางเขาคดเคี้ยวหลายร้อยโค้ง คนเมารถง่ายควรกินยาแก้เมากันไว้ล่วงหน้า และวางแผนแวะน้ำตกนี้เป็นจังหวะพักระหว่างทางจะช่วยให้ทริปสบายขึ้น สุดท้ายเนื่องจากเป็นจุดแวะเล็ก ไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกครบ ควรเตรียมน้ำดื่มและของกินติดรถไปเอง

อุทยานแห่งชาติลานสางอยู่บนเทือกเขาถนนธงชัยฝั่งตะวันตกของเมืองตาก ห่างตัวเมืองราว 20 กิโลเมตรตามทางหลวงสายตาก-แม่สอด จึงเป็นที่เที่ยวธรรมชาติที่ขับรถถึงง่ายที่สุดแห่งหนึ่งของจังหวัด พระเอกของที่นี่คือน้ำตกลานสางที่ไหลลงมาเป็นหลายชั้นตามหน้าผาหิน แต่ละชั้นมีชื่อและมีแอ่งน้ำใต้น้ำตกให้แวะพักเล่นน้ำ เส้นทางเดินเท้าจากลานจอดรถไปยังน้ำตกชั้นล่างสั้นและปูทางไว้ค่อนข้างดี เดินไม่กี่นาทีก็ถึง เหมาะกับคนที่อยากเห็นน้ำตกโดยไม่ต้องปีนป่ายหนัก ส่วนใครอยากได้บรรยากาศป่าลึกและน้ำตกชั้นบน ๆ ก็เดินต่อขึ้นไปตามทางเดินศึกษาธรรมชาติได้ ระยะทางไกลขึ้นและชันขึ้นเรื่อย ๆ แต่ยังอยู่ในระดับที่คนทั่วไปเดินไหว

ช่วงที่น้ำตกสวยและน้ำเยอะที่สุดคือหน้าฝนตั้งแต่ราวเดือนมิถุนายนถึงพฤศจิกายน สายน้ำจะแรงและเต็มหน้าผา ส่วนหน้าแล้งน้ำจะน้อยลงมากจนบางชั้นเหลือเพียงสายน้ำบาง ๆ ใครตั้งใจมาเล่นน้ำจึงควรเช็กช่วงเวลาให้ดีก่อนออกเดินทาง ภายในอุทยานมีลานกางเต็นท์ บ้านพัก ร้านอาหารสวัสดิการ และห้องน้ำไว้บริการ นักท่องเที่ยวหลายคนนิยมมากางเต็นท์ค้างคืนเพื่อฟังเสียงน้ำตกและอากาศเย็นสบายตอนกลางคืน การเข้าชมเสียค่าธรรมเนียมอุทยานตามอัตราปกติ คนไทยกับต่างชาติจ่ายคนละราคา และมีค่ารถแยกต่างหาก ควรเตรียมเงินสดส่วนนี้ไปด้วยเพราะจุดเก็บค่าธรรมเนียมอาจไม่รับบัตร

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา คือช่วงหน้าแล้งน้ำตกจะแห้งจนไม่ค่อยเหลือน้ำให้เล่น ภาพน้ำตกเต็มหน้าผาที่เห็นตามรีวิวส่วนใหญ่ถ่ายหน้าฝน ก้อนหินริมน้ำตกและทางเดินบางช่วงลื่นมากโดยเฉพาะหลังฝนตก ควรสวมรองเท้าที่มีดอกยางเกาะพื้นและระวังเวลาปีนข้ามหิน ช่วงวันหยุดยาวคนค่อนข้างเยอะ แอ่งน้ำชั้นล่างที่เข้าถึงง่ายจะแน่นกว่าชั้นบน ใครอยากได้ความเงียบให้เดินขึ้นไปชั้นที่ไกลกว่า และควรเก็บขยะกลับออกมาเองเพราะเป็นเขตอุทยาน นอกจากนี้สัญญาณโทรศัพท์ในบางจุดอ่อน จึงควรนัดหมายจุดรวมพลกับเพื่อนร่วมทางไว้ล่วงหน้า เตรียมน้ำดื่ม ยากันยุง และชุดสำรองสำหรับเปลี่ยนหลังเล่นน้ำไปด้วยจะสบายตัวกว่า

อุทยานแห่งชาติตากสินมหาราชอยู่ริมทางหลวงสายตาก–แม่สอด (ทางหลวงหมายเลข 105) ห่างจากตัวเมืองตากราว 35 กิโลเมตร เดิมชื่อ "อุทยานแห่งชาติต้นกระบากใหญ่" ตามพระเอกของที่นี่ คือต้นกระบากยักษ์ที่วัดรอบลำต้นได้กว่า 16 เมตร (ราว 14 คนโอบ) สูงราว 50 เมตร เป็นต้นกระบากที่ใหญ่ที่สุดในไทยเท่าที่สำรวจพบ จุดเด่นอีกอย่างคือสภาพป่าดิบเขาที่ชื้นและร่มครึ้มตลอดปี ระดับความสูงทำให้อากาศเย็นสบายแม้หน้าร้อน เดินป่าแล้วไม่อบเหมือนป่าพื้นราบ นอกจากต้นกระบากยังมีสะพานแขวนและทางเดินชมเรือนยอดไม้ (canopy walk) ให้เดินลอยเหนือพื้นป่ามองต้นไม้ระดับสายตายอดไม้ เป็นมุมที่หาไม่ได้ง่าย ๆ ในอุทยานทั่วไป

การไปดูต้นกระบากใหญ่ต้องเดินเท้าจากลานจอดลงเขาไปตามเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ระยะทางไม่ยาวมากแต่เป็นทางลงชันและมีบันได ขาลงสบายแต่ขากลับต้องเดินขึ้น คนที่ไม่ค่อยได้ออกกำลังควรเผื่อเวลาและพักเป็นช่วง ๆ ระหว่างทางร่มรื่นด้วยไม้ใหญ่ มีป้ายให้ความรู้เรื่องพรรณไม้และระบบนิเวศป่าดิบเขา คนที่มาส่วนใหญ่นิยมกางเต็นท์ค้างคืนในอุทยานเพื่อรับอากาศเย็นและตื่นเช้าไปรอชมทะเลหมอกกับพระอาทิตย์ขึ้นตามจุดชมวิว ค่าธรรมเนียมเข้าอุทยานเก็บแยกอัตราคนไทยกับต่างชาติชัดเจน ส่วนค่าที่พักและลานกางเต็นท์คิดต่างหาก จองล่วงหน้าผ่านระบบของกรมอุทยานฯ ได้โดยเฉพาะช่วงวันหยุดยาวหน้าหนาวที่คนเยอะ

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือทางลงต้นกระบากใหญ่ชันและลื่นง่ายหลังฝนตก ควรใส่รองเท้าผ้าใบหรือรองเท้าเดินป่าที่เกาะพื้นดี ไม่ควรใส่รองเท้าแตะ ข้อสองคือเป็นป่าดิบเขาที่ชื้น หลังฝนมักมีทากตามพื้น ควรใส่ถุงเท้ายาวหรือถุงกันทากและเลี่ยงหยุดยืนนานบนพื้นชื้น ข้อสามคือสัญญาณโทรศัพท์และร้านค้าในอุทยานมีจำกัด ควรเตรียมน้ำ ของว่าง และเงินสดไปเผื่อ ข้อสี่คือช่วงหน้าฝนบางเส้นทางอาจปิดหรือลื่นจนไม่ปลอดภัย ควรเช็กสภาพเส้นทางกับเจ้าหน้าที่ก่อน และค่าธรรมเนียมสำหรับต่างชาติแพงกว่าคนไทยหลายเท่า เตรียมใจและเตรียมเงินไว้จ่ายหน้าด่าน อากาศที่นี่เย็นจริงโดยเฉพาะกลางคืนหน้าหนาว ถ้าค้างคืนควรพกเสื้อกันหนาวไปด้วย

วัดพระบรมธาตุ บ้านตาก คือวัดคู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดตาก ตั้งอยู่ที่อำเภอบ้านตาก ห่างจากตัวเมืองตากขึ้นไปทางเหนือราวสามสิบกิโลเมตร จุดที่คนไปไหว้กันมากคือองค์พระบรมธาตุที่ครอบเจดีย์เก่าสมัยสุโขทัยไว้ข้างใน เจ้าอาวาสรุ่นก่อนออกแบบองค์ปัจจุบันเป็นทรงเจดีย์ที่ได้แรงบันดาลใจจากพระธาตุแบบพม่า ปิดผิวด้วยทองจังโก มีเจดีย์บริวารรายรอบและซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูป ที่นี่ยังนับเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของคนเกิดปีมะเมีย จึงมีคนเดินทางมาไหว้เพื่อความเป็นสิริมงคลตลอดปี ในบริเวณวัดมีพิพิธภัณฑ์เก็บพระพุทธรูปไม้ คัมภีร์ อาวุธเก่า และของโบราณให้เดินชมต่อ เหมาะกับคนที่สนใจเรื่องราวความเป็นมาของเมือง

ไฮไลต์ของโปรแกรมนี้คือการไม่หยุดแค่ในวัด แต่ต่อด้วยการเดินย่านเมืองเก่าตากริมแม่น้ำปิงในตัวเมือง ย่านนี้ยังมีบ้านไม้เก่าอายุหลายสิบปี ตรอกเล็ก ศาลเจ้า และร้านรวงเก่าแก่ที่สะท้อนวิถีชีวิตริมน้ำของคนตาก เดินเลียบตลิ่งชมสายน้ำปิงที่ไหลผ่านกลางเมือง แวะสะพานสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ที่เป็นสะพานไม้ข้ามแม่น้ำปิง ถ่ายรูปได้สวยทั้งช่วงเช้าและเย็น ใครมาช่วงเย็นจะได้บรรยากาศแสงนวลริมน้ำ ส่วนช่วงเช้ามีตลาดเช้าให้ลองของกินพื้นถิ่น การรวมวัดกับเมืองเก่าไว้ในทริปเดียวทำให้เห็นทั้งมุมศรัทธาและมุมชีวิตประจำวันของเมืองตากในเวลาไม่กี่ชั่วโมง ถ้าไม่มีรถส่วนตัวสามารถจองทัวร์เที่ยวเมืองตากที่รวมรถรับส่ง หรือเช่ารถ-มอเตอร์ไซค์วิ่งเองก็สะดวก เพราะวัดกับตัวเมืองอยู่คนละอำเภอ

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือวัดกับย่านเมืองเก่าอยู่ห่างกันพอสมควร ต้องมีรถรับส่งหรือขับเอง เพราะการเดินเชื่อมสองจุดนี้ไม่ได้ ข้อสองคือเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ควรแต่งกายสุภาพ งดเสื้อสายเดี่ยวหรือกางเกงสั้นมาก และถอดรองเท้าเมื่อเข้าเขตในอุโบสถหรือวิหารตามป้ายกำหนด ข้อสามคือช่วงกลางวันของเมืองตากอากาศร้อนจัด การเดินเมืองเก่ากลางแดดจะเหนื่อยเร็ว ควรเลือกเดินช่วงเช้าก่อนสิบโมงหรือหลังสี่โมงเย็น พกน้ำและหมวกไปด้วย ข้อสี่คือย่านเมืองเก่ายังเป็นย่านที่คนอยู่อาศัยจริง ร้านและบ้านหลายหลังเปิดปิดตามเวลาของเจ้าของ บางวันจึงเงียบกว่าที่คิด ควรเผื่อใจว่าไม่ใช่ย่านนักท่องเที่ยวที่คึกคักตลอดเวลา และควรเดินชมด้วยความเคารพพื้นที่ส่วนตัวของชาวบ้าน

ดอยมูเซอเป็นจุดแวะพักที่คนขับรถสายตาก-แม่สอดคุ้นเคยกันดี ตั้งอยู่ริมทางหลวงหมายเลข 105 ช่วงที่ถนนไต่ขึ้นเขาระหว่างตัวเมืองตากกับอำเภอแม่สอด ชื่อ "มูเซอ" มาจากกลุ่มชาติพันธุ์ลาหู่ที่ตั้งถิ่นฐานอยู่แถบนี้ จุดเด่นของที่นี่คือตลาดชาวเขาริมทางที่ขายผักและผลไม้เมืองหนาวสด ๆ ที่ปลูกบนดอย ทั้งอะโวคาโด ฟักทอง ข้าวโพด กะหล่ำ สตรอว์เบอร์รีตามฤดู รวมถึงพืชผักพื้นบ้านที่หาไม่ได้ในเมือง หลายร้านยังขายกาแฟดอยคั่วสด น้ำผึ้งป่า และของแห้งเป็นของฝากติดมือกลับบ้าน บรรยากาศเป็นเพิงร้านเรียงยาวริมถนน มีลานให้จอดรถแวะพัก ยืดเส้นยืดสาย และสูดอากาศเย็นบนที่สูงก่อนขับต่อ

เสน่ห์ของการแวะดอยมูเซออยู่ที่ความเป็นจุดพักรถกลางทางแบบไม่ต้องวางแผนอะไรมาก ระหว่างทางตาก-แม่สอดเป็นถนนขึ้นเขาที่มีโค้งเยอะและลาดชันหลายช่วง การจอดพักที่นี่ช่วยให้คนขับได้พักสายตาและผ่อนคลายก่อนลุยโค้งต่อ ขณะเดียวกันก็ได้ช้อปผักผลไม้ที่สดและมักถูกกว่าในเมือง ราคาต่อรองได้ตามธรรมเนียมตลาดท้องถิ่น หลายคนที่ผ่านมาบอกว่าชอบได้ชิมกาแฟดอยร้อน ๆ พร้อมมองวิวภูเขาที่ทอดยาว โดยเฉพาะช่วงเช้าที่อากาศเย็นและบางวันมีหมอกลอยต่ำ เป็นจังหวะพักที่ทำให้การเดินทางไกลไม่น่าเบื่อ และได้สัมผัสวิถีของชาวเขาที่นำผลผลิตลงมาขายเองริมทาง

สิ่งที่ควรรู้ก่อนแวะแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือช่วงเวลาและความคึกคักของตลาดขึ้นกับวันและฤดูกาล วันธรรมดาบางช่วงร้านเปิดไม่ครบและของน้อยกว่าวันหยุด ส่วนผลไม้เมืองหนาวอย่างสตรอว์เบอร์รีมีเฉพาะบางฤดู ถ้าตั้งใจมาซื้อของบางอย่างควรเผื่อใจว่าอาจไม่มีในวันที่มา ข้อสองคือเส้นทางเป็นถนนเขาโค้งลาดชัน คนเมารถง่ายควรเตรียมยาและจอดพักเป็นระยะ ควรขับด้วยความระมัดระวังโดยเฉพาะช่วงหมอกลงหรือฝนตกที่ทัศนวิสัยแย่ลงและถนนลื่น ข้อสามคือควรถามราคาก่อนซื้อและเทียบหลายร้าน เพราะเป็นตลาดริมทางที่ราคาไม่ติดป้ายตายตัว และควรพกเงินสดย่อยไว้เพราะร้านส่วนใหญ่ไม่รับโอนหรือบัตร สุดท้ายที่นี่เป็นจุดแวะพักไม่ใช่แหล่งเที่ยวเต็มวัน เหมาะกับการแวะสั้น ๆ ระหว่างทางมากกว่าจะตั้งใจมาเที่ยวโดยเฉพาะ