เที่ยวมหาสารคาม สายประวัติศาสตร์ ไปไหนดี

พระธาตุนาดูนเป็นจุดตั้งต้นของคนที่อยากเที่ยวมหาสารคามสายไหว้พระและประวัติศาสตร์ จุดขายคือองค์สถูปเจดีย์สีขาวทรงสูงที่ตั้งอยู่กลางพื้นที่กว้างในเขตพุทธมณฑลอีสาน พื้นที่แถบนาดูนนี้เป็นแหล่งที่มีการขุดค้นพบโบราณวัตถุสมัยทวารวดีจำนวนมาก ทั้งพระพิมพ์ดินเผาและพระพุทธรูป จึงมีการสร้างพระธาตุขึ้นเพื่อประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุและเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวอีสาน รอบองค์พระธาตุเป็นลานกว้างและสวนที่เดินชมได้สบาย เทียบกับอีกสี่ที่ในบทความนี้ พระธาตุนาดูนเด่นที่สุดเรื่องบรรยากาศพุทธมณฑลโล่งกว้างและความเป็นแลนด์มาร์กสายไหว้พระของจังหวัด เหมาะเริ่มทริปสายประวัติศาสตร์ในเขตนาดูน

วิธีเที่ยวที่ลงตัวคือขับรถหรือเช่ารถมาเอง เพราะอยู่ห่างตัวเมืองมหาสารคามราวหกสิบกิโลเมตรทางทิศใต้ และรถสาธารณะเข้าถึงไม่สะดวกนัก การออกจากตัวเมืองแต่เช้าจะช่วยให้กราบพระและเดินชมรอบองค์พระธาตุตอนแดดยังไม่แรง แล้วต่อไปกู่สันตรัตน์และศูนย์ประวัติศาสตร์นครจัมปาศรีที่อยู่ในเขตนาดูนใกล้กันได้ในทริปเดียว ช่วงที่อากาศสบายที่สุดคือหน้าหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ที่ฟ้าโปร่งและไม่ร้อน ควรแต่งกายสุภาพเพราะเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ และเผื่อเวลาให้พอสำหรับเดินชมพื้นที่กว้างรอบพระธาตุ

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือเป็นสถานที่ไหว้พระและพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ ควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่คลุมเข่า ถอดรองเท้าเมื่อเข้าเขตที่กำหนด และสำรวมกิริยา ข้อสองคือลานรอบองค์พระธาตุค่อนข้างเปิดโล่ง กลางวันแดดร้อนและร่มเงาน้อย ควรมาช่วงเช้าหรือเย็น เตรียมหมวก ร่ม และน้ำดื่ม ข้อสามคืออยู่ไกลจากตัวเมืองพอสมควรและรถสาธารณะไม่สะดวก ควรมีรถส่วนตัวและวางแผนจับคู่กับจุดใกล้เคียงในเขตนาดูนให้คุ้มเที่ยว และข้อสุดท้ายคือช่วงงานบุญและวันสำคัญทางศาสนา คนจะมากราบไหว้หนาแน่น ที่จอดรถอาจแน่น ควรเผื่อเวลาและรักษาความสงบให้เหมาะกับสถานที่

กู่สันตรัตน์เป็นตัวเลือกสำหรับคนที่อยากเห็นร่องรอยวัฒนธรรมเขมรและงานสถาปัตยกรรมศิลาแลงในมหาสารคาม จุดขายคือกลุ่มโบราณสถานที่ก่อด้วยศิลาแลงตามแบบยุคเขมร ซึ่งนักโบราณคดีสันนิษฐานว่าเคยเป็นอโรคยาศาลหรือธรรมศาลา คือสถานที่ทำนองสถานพยาบาลหรือที่พักริมเส้นทางโบราณที่สร้างขึ้นในสมัยที่วัฒนธรรมเขมรแผ่เข้ามาในแถบนี้ ตัวโบราณสถานยังคงเห็นแนวกำแพงและองค์ประกอบที่พอให้จินตนาการถึงรูปแบบเดิมได้ อยู่ในเขตอำเภอนาดูนไม่ไกลจากพระธาตุนาดูน จึงเที่ยวต่อเนื่องกันได้สบาย เทียบกับพระธาตุนาดูนที่เน้นไหว้พระในพื้นที่กว้าง กู่สันตรัตน์เด่นเรื่องร่องรอยประวัติศาสตร์ยุคเขมรและมุมถ่ายรูปโบราณสถานที่ต่างออกไป

วิธีเที่ยวที่ลงตัวคือจับคู่กับพระธาตุนาดูนและศูนย์ประวัติศาสตร์นครจัมปาศรีในทริปเดียว เพราะทั้งหมดอยู่ในเขตนาดูนใกล้กัน ควรขับรถมาเองและใช้แผนที่นำทางเพราะทางเข้าบางช่วงเป็นถนนในชุมชน ช่วงเวลาที่เหมาะคือตอนเช้าหรือช่วงบ่ายแก่ ๆ ถึงเย็นที่แสงนุ่มและอากาศไม่ร้อน เดินชมและถ่ายรูปได้สบายกว่ากลางวัน หน้าหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์อากาศจะกำลังดี ควรเผื่อเวลาแวะศูนย์ประวัติศาสตร์นครจัมปาศรีก่อนหรือหลัง เพื่อได้ข้อมูลประกอบที่ช่วยให้เข้าใจความสำคัญของกู่สันตรัตน์และเมืองโบราณในพื้นที่มากขึ้น

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือกู่สันตรัตน์เป็นโบราณสถานขนาดไม่ใหญ่และเรียบง่าย ไม่ได้อลังการเท่าปราสาทเขมรขนาดใหญ่ในจังหวัดอื่น ควรตั้งความคาดหวังให้ตรง แล้วจะเพลิดเพลินกับการชมร่องรอยประวัติศาสตร์และบรรยากาศเงียบสงบ ข้อสองคือเป็นโบราณสถานที่ต้องช่วยกันดูแล ควรเดินตามทางที่กำหนด ไม่ปีนป่ายหรือจับต้องส่วนที่เปราะบาง และไม่ทิ้งขยะ ข้อสามคือพื้นที่ค่อนข้างเปิดโล่ง ร่มเงาน้อย ควรมาช่วงเช้าหรือเย็น เตรียมหมวกและน้ำดื่ม และข้อสุดท้ายคือทางเข้าบางช่วงเป็นถนนในชุมชน ควรใช้แผนที่นำทางและขับด้วยความระมัดระวัง เผื่อเวลาหาทางเล็กน้อย

ศูนย์ประวัติศาสตร์นครจัมปาศรีเป็นตัวเลือกสำหรับคนที่อยากเข้าใจภาพรวมก่อนไปชมของจริง จุดขายคือการรวบรวมเรื่องราวของเมืองโบราณนครจัมปาศรี ซึ่งเป็นเมืองเก่าสมัยทวารวดีในเขตอำเภอนาดูนที่มีการขุดค้นพบโบราณวัตถุจำนวนมาก นำมาจัดแสดงและเล่าเป็นข้อมูลที่เข้าใจง่าย ทั้งเรื่องการตั้งถิ่นฐาน คูน้ำคันดินเมืองโบราณ และความเชื่อมโยงกับพระธาตุนาดูนและกู่สันตรัตน์ที่อยู่ในพื้นที่เดียวกัน การได้อ่านข้อมูลและดูของจัดแสดงก่อนออกไปเดินชมสถานที่จริง จะทำให้เห็นภาพว่าแต่ละจุดสัมพันธ์กันอย่างไร เทียบกับพระธาตุนาดูนที่เน้นไหว้พระและกู่สันตรัตน์ที่เน้นชมโบราณสถาน ศูนย์แห่งนี้เด่นเรื่องการปูพื้นความเข้าใจให้ทริปมีเนื้อหามากขึ้น เหมาะเป็นจุดเริ่มของสายนาดูน

วิธีเที่ยวที่ลงตัวคือแวะศูนย์ประวัติศาสตร์นครจัมปาศรีเป็นจุดแรกของวัน แล้วค่อยไปพระธาตุนาดูนและกู่สันตรัตน์ที่อยู่ในเขตเดียวกัน เพราะข้อมูลที่ได้จะช่วยให้เดินชมของจริงได้อรรถรสกว่าเดิม ควรขับรถมาเองเพราะอยู่ในเขตนาดูนที่รถสาธารณะเข้าถึงไม่สะดวก และควรเช็กวันเวลาเปิดทำการล่วงหน้า เพราะศูนย์เรียนรู้แนวนี้อาจมีวันหยุดหรือเวลาปิดที่ต่างจากสถานที่กลางแจ้ง โดยเฉพาะถ้ามาช่วงวันธรรมดาหรือวันหยุดยาว ช่วงหน้าหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์อากาศกำลังดี เหมาะกับการเที่ยวสายนาดูนทั้งวัน

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือเป็นศูนย์เรียนรู้ที่เน้นข้อมูลและของจัดแสดง ไม่ใช่สถานที่ตื่นตาแบบสวนสนุกหรือจุดถ่ายรูปใหญ่ ๆ คนที่ชอบอ่านและเรียนรู้จะได้ประโยชน์มากกว่า ควรตั้งความคาดหวังให้ตรงกับรูปแบบ ข้อสองคือควรเช็กวันเวลาเปิดทำการก่อนไป เพราะอาจมีวันหยุดหรือช่วงปิด และหลีกเลี่ยงการเสียเที่ยว ข้อสามคืออยู่ในเขตนาดูนที่ห่างจากตัวเมืองพอสมควร ควรมีรถส่วนตัวและจัดร้อยกับพระธาตุนาดูน-กู่สันตรัตน์ให้คุ้มการเดินทาง และข้อสุดท้ายคือควรสอบถามเจ้าหน้าที่หรืออ่านป้ายข้อมูลให้ครบ เพราะรายละเอียดเล็ก ๆ มักช่วยให้เข้าใจเรื่องราวเมืองโบราณได้ลึกขึ้น

หมู่บ้านปั้นหม้อบ้านหม้อเป็นตัวเลือกสำหรับคนที่อยากเห็นวิถีชุมชนและงานหัตถกรรมพื้นบ้านของมหาสารคาม จุดขายคือการเป็นหมู่บ้านที่สืบทอดงานปั้นเครื่องปั้นดินเผามายาวนานหลายชั่วอายุคน เล่ากันว่ามีมากว่าสองร้อยปี ชาวบ้านยังคงปั้นหม้อและภาชนะดินเผาด้วยวิธีที่ส่งต่อกันมา ทั้งการนวดดิน ขึ้นรูป ตากแดด และเผา ทำให้เดินเข้าไปในหมู่บ้านแล้วได้เห็นทั้งขั้นตอนการทำและวิถีชีวิตจริง ไม่ใช่แค่ของขายสำเร็จรูป เทียบกับสามที่แรกในเขตนาดูนที่เน้นโบราณสถานและไหว้พระ บ้านหม้อเด่นเรื่องการได้สัมผัสงานคราฟต์และผู้คน เหมาะกับคนที่ชอบเที่ยวแบบช้า ๆ ได้พูดคุยกับชาวบ้านและอุดหนุนของทำมือกลับบ้าน

วิธีเที่ยวที่ลงตัวคือมาช่วงเช้าถึงบ่ายที่ชาวบ้านทำงานปั้น เพราะจะได้เห็นขั้นตอนจริงและมีของให้เลือกซื้อ ควรขับรถมาเองเพราะสะดวกกว่าและอยู่ไม่ไกลจากตัวเมืองมหาสารคาม เที่ยวเสร็จยังต่อเข้าตัวเมืองหรือไปพระพุทธมิ่งเมืองที่อำเภอกันทรวิชัยได้ การมาแบบให้เกียรติเจ้าของบ้านคือขออนุญาตก่อนถ่ายรูปคนหรือเข้าไปดูใกล้ ๆ และถ้าถูกใจงานชิ้นไหนก็อุดหนุนเพื่อสนับสนุนชุมชน ช่วงหน้าฝนบางพื้นที่อาจเฉอะแฉะเพราะเป็นงานที่ต้องตากดิน ควรเลือกวันฟ้าดีจะเดินชมสบายและได้เห็นขั้นตอนตากแดดครบ

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือที่นี่เป็นชุมชนที่มีคนอยู่อาศัยและทำงานจริง ไม่ใช่สถานที่ท่องเที่ยวที่จัดไว้สำหรับนักท่องเที่ยวโดยเฉพาะ ควรสำรวม ขออนุญาตก่อนถ่ายรูปหรือเข้าไปดูใกล้ ๆ และไม่รบกวนการทำงานของชาวบ้าน ข้อสองคือช่วงเวลาที่มีการปั้นและกิจกรรมอาจไม่แน่นอน ขึ้นกับฤดูและงานของแต่ละบ้าน ถ้าอยากเห็นขั้นตอนครบควรมาช่วงกลางวันวันธรรมดาและเผื่อใจว่าบางวันอาจเงียบ ข้อสามคือถนนในหมู่บ้านเป็นทางชุมชน ควรขับช้าและระวังเด็กกับสัตว์เลี้ยง และข้อสุดท้ายคือการอุดหนุนงานปั้นสักชิ้นเป็นวิธีที่ดีในการสนับสนุนให้หัตถกรรมพื้นบ้านนี้อยู่ต่อได้

พระพุทธมิ่งเมืองกันทรวิชัยเป็นตัวเลือกสำหรับคนที่อยากกราบพระคู่เมืองและสนใจศิลปะสมัยทวารวดี จุดขายคือพระพุทธรูปยืนเก่าแก่ที่ประดิษฐานในเขตอำเภอกันทรวิชัย ซึ่งชาวบ้านเคารพนับถือในฐานะพระคู่บ้านคู่เมือง องค์พระสะท้อนรูปแบบศิลปะที่สืบมาแต่ครั้งวัฒนธรรมทวารวดีแผ่เข้ามาในแถบลุ่มน้ำชี ทำให้เป็นทั้งที่ยึดเหนี่ยวจิตใจและร่องรอยประวัติศาสตร์ในเวลาเดียวกัน อยู่ทางทิศเหนือของตัวเมืองมหาสารคาม จึงแวะกราบได้ระหว่างทางเข้าออกอำเภอกันทรวิชัยหรือระหว่างไปมหาวิทยาลัยในพื้นที่ เทียบกับสายนาดูนที่เน้นสถูปและโบราณสถาน พระพุทธมิ่งเมืองเด่นเรื่องการเป็นพระคู่เมืองที่คนในพื้นที่ผูกพัน และเป็นจุดที่ต่อเข้ากับหมู่บ้านปั้นหม้อบ้านหม้อและตัวเมืองได้สะดวก

วิธีเที่ยวที่ลงตัวคือแวะกราบระหว่างทาง เพราะใช้เวลาไม่นานและอยู่ในเส้นที่ผ่านได้ง่าย ควรขับรถมาเองหรือเช่ารถ แล้วจับคู่กับจุดใกล้เคียงอย่างหมู่บ้านปั้นหม้อบ้านหม้อและตัวเมืองมหาสารคามในวันเดียวกัน ช่วงเช้าหรือเย็นที่อากาศไม่ร้อนจะกราบพระและชมองค์พระได้สบายกว่ากลางวัน หน้าหนาวราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์อากาศกำลังดี ควรแต่งกายสุภาพเพราะเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ และถ้าอยากเข้าใจเรื่องราวและความสำคัญขององค์พระมากขึ้น ลองสอบถามคนในพื้นที่หรืออ่านป้ายข้อมูลในวัด จะได้อรรถรสในการชมศิลปะทวารวดีมากขึ้น

สิ่งที่ควรรู้ก่อนไปแบบตรงไปตรงมา ข้อแรกคือเป็นสถานที่ไหว้พระที่ชาวบ้านเคารพนับถือ ควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่คลุมเข่า ถอดรองเท้าเมื่อเข้าเขตที่กำหนด และสำรวมกิริยา ข้อสองคือเป็นจุดแวะสั้น ๆ ที่เน้นการกราบพระและชมองค์พระ ไม่ใช่สถานที่ใหญ่ที่ใช้เวลาทั้งวัน ควรจัดร้อยกับจุดอื่นเพื่อให้ทริปคุ้มค่า ข้อสามคือถ้าตั้งใจถ่ายรูปในเขตศักดิ์สิทธิ์ ควรสังเกตป้ายและถ่ายด้วยความเคารพ ไม่รบกวนผู้ที่มากราบไหว้ และข้อสุดท้ายคือการสอบถามข้อมูลจากคนในพื้นที่หรือป้ายในวัดจะช่วยให้เข้าใจที่มาและคุณค่าทางศิลปะขององค์พระได้ดีขึ้น