เที่ยวมรดกเมืองอุตรดิตถ์
ไปไหนดี

วัดพระแท่นศิลาอาสน์เป็นวัดพระอารามหลวงในย่านทุ่งยั้ง อำเภอลับแล และเป็นหนึ่งในสามวัดพี่น้องเก่าแก่ที่คนมักไหว้ต่อเนื่องกันในทริปเดียว จุดหมายหลักคือพระแท่นศิลาอาสน์ แท่นหินศิลาแลงรูปสี่เหลี่ยมที่ตามตำนานเล่าว่าเป็นที่ประทับของพระพุทธเจ้าเมื่อครั้งเสด็จมาโปรดสัตว์ในดินแดนนี้ ปัจจุบันมีมณฑปครอบไว้และปิดทองจนเหลืองอร่าม ผู้คนนิยมมากราบขอพรและปิดทองตามความเชื่อ รอบ ๆ ยังมีวิหารและอาคารที่ตกแต่งด้วยงานช่างเก่า สะท้อนว่าวัดนี้เป็นศูนย์รวมศรัทธาของย่านทุ่งยั้งมาหลายชั่วอายุคน

สิ่งที่ทำให้วัดนี้ต่างจากวัดทั่วไปคือความเก่าและเรื่องเล่าที่ผูกกับตำนานท้องถิ่น หลายคนที่มาชอบตรงที่ได้เห็นทั้งแท่นหินศักดิ์สิทธิ์ วิหารเก่า และบรรยากาศวัดต่างจังหวัดที่ยังสงบ ไม่พลุกพล่านเหมือนวัดในเมืองใหญ่ ช่วงที่คึกคักเป็นพิเศษคืองานนมัสการพระแท่นศิลาอาสน์ราวเดือนกุมภาพันธ์-มีนาคมของทุกปี ซึ่งมีผู้คนจากทั่วภาคเหนือตอนล่างมาร่วมงานและมีตลาดของกินของฝากคึกคักหน้าวัด ถ้ามาช่วงปกติจะได้บรรยากาศเงียบ ๆ เดินชมได้สบายกว่า

สิ่งที่ควรรู้แบบตรง ๆ คือวัดอยู่นอกเมืองราว 4–5 กิโลเมตร รถสาธารณะเข้าถึงไม่สะดวกนัก คนไม่มีรถควรเช่ารถ เหมารถ หรือรวมกับทริปไหว้สามวัดทุ่งยั้งไปในคราวเดียว เพราะเป็นวัด ควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่ปิดเข่า และถอดรองเท้าก่อนขึ้นวิหารและมณฑป กลางวันแดดค่อนข้างแรงและลานวัดโล่ง ควรเตรียมหมวกและน้ำดื่ม ช่วงงานนมัสการคนเยอะและที่จอดรถเต็มเร็ว ควรเผื่อเวลาและใจเย็นกับความหนาแน่น

วัดพระบรมธาตุทุ่งยั้งอยู่ในย่านทุ่งยั้งเดียวกับวัดพระแท่นศิลาอาสน์ ห่างกันแค่ไม่กี่ร้อยเมตร จึงมักถูกไหว้ต่อเนื่องกันในทริปเดียว หัวใจของวัดคือองค์พระบรมธาตุ เจดีย์ทรงลังกาสีทองที่เชื่อว่าบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ตั้งเด่นเป็นประธานของวัด รอบองค์เจดีย์มีทางให้เดินประทักษิณกราบไหว้ตามความเชื่อ ทุ่งยั้งเองเป็นเมืองโบราณที่มีคูน้ำคันดินและร่องรอยการตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่ก่อนสมัยสุโขทัย วัดนี้จึงถือเป็นหนึ่งในหมุดสำคัญที่บอกเล่าความเก่าแก่ของพื้นที่

บรรยากาศโดยรวมเป็นวัดต่างจังหวัดที่สงบ มีวิหารและอาคารประกอบให้เดินชม หลายคนที่มาชอบตรงที่ได้กราบพระบรมธาตุในวัดที่มีประวัติยาวนานโดยไม่ต้องเบียดกับนักท่องเที่ยวจำนวนมาก และได้เห็นเจดีย์ทรงลังกาที่ต่างจากเจดีย์ล้านนาหรือสุโขทัยทั่วไป การไหว้พระบรมธาตุที่นี่ใช้เวลาไม่นาน จึงเข้ากันดีกับการรวมทริปสามวัดทุ่งยั้งในเช้าหรือบ่ายเดียว

สิ่งที่ควรรู้คือวัดอยู่นอกเมืองในย่านทุ่งยั้งเช่นเดียวกับวัดพระแท่น รถสาธารณะมีจำกัด คนไม่มีรถควรเหมารถหรือเช่ารถและวางแผนไหว้ทั้งสามวัดในคราวเดียว เพราะเป็นวัด ควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่ปิดเข่า และถอดรองเท้าก่อนขึ้นวิหาร กลางวันแดดแรงและลานเจดีย์โล่ง ควรเตรียมหมวกและน้ำ ช่วงเช้าหรือเย็นแดดอ่อนจะเดินชมและถ่ายภาพองค์เจดีย์ได้สวยและสบายกว่ากลางวัน

วัดพระยืนพุทธบาทยุคลเป็นวัดที่สามในกลุ่มสามวัดพี่น้องย่านทุ่งยั้ง อยู่ไม่ไกลจากวัดพระแท่นศิลาอาสน์และวัดพระบรมธาตุทุ่งยั้ง จุดเด่นของวัดคือรอยพระพุทธบาทคู่ที่ประดิษฐานอยู่ในมณฑป คำว่ายุคลหมายถึงคู่ จึงเป็นที่มาของชื่อวัด ผู้คนนิยมมากราบรอยพระพุทธบาทและปิดทองตามความเชื่อ นอกจากมณฑปแล้วในเขตวัดยังมีซากเจดีย์เก่าและอาคารที่บอกเล่าความเก่าแก่ของวัดในย่านเมืองโบราณทุ่งยั้ง

บรรยากาศของวัดค่อนข้างสงบและร่มรื่น เหมาะกับคนที่อยากกราบพระในที่เงียบ ๆ ไม่พลุกพล่าน หลายคนที่ไหว้ครบสามวัดบอกว่าวัดนี้ให้ความรู้สึกสงบที่สุดในกลุ่ม และการได้เห็นรอยพระพุทธบาทคู่กับซากเจดีย์เก่าในที่เดียวเป็นภาพที่ไม่ค่อยเจอในวัดทั่วไป การไหว้ที่นี่ใช้เวลาไม่นาน จึงปิดท้ายทริปสามวัดทุ่งยั้งได้พอดีก่อนเข้าเมืองหรือไปต่อเมืองเก่าลับแล

สิ่งที่ควรรู้คือวัดอยู่ในย่านทุ่งยั้งนอกเมืองเช่นเดียวกับอีกสองวัด รถสาธารณะมีจำกัด ควรเหมารถหรือเช่ารถและรวมไหว้ทั้งสามวัดในทริปเดียวเพื่อความคุ้มค่า เพราะเป็นวัด ควรแต่งกายสุภาพ ปิดไหล่ปิดเข่า และถอดรองเท้าก่อนขึ้นมณฑปกราบรอยพระพุทธบาท ควรเดินเบามือเบาเท้าในเขตซากโบราณสถานและไม่ปีนหรือจับส่วนที่เปราะบาง กลางวันแดดแรง ควรเตรียมหมวกและน้ำ และเลือกช่วงเช้าหรือเย็นที่อากาศไม่ร้อนจัด

ถ้าอยากได้ทริปที่ต่างจากไหว้วัด ลองแวะเมืองเก่าลับแล อำเภอเล็ก ๆ ทางทิศตะวันตกของตัวเมืองอุตรดิตถ์ที่ผูกกับตำนานมากที่สุดในจังหวัด จุดที่คนถ่ายรูปกันมากคือซุ้มประตูเมืองลับแล ประตูโค้งที่ทำเป็นสัญลักษณ์ทางเข้าเมือง และอนุสาวรีย์แม่ม่ายที่มาจากตำนานเมืองลับแล เล่าว่าเป็นเมืองของหญิงม่ายที่ชายจากภายนอกเข้ามาอยู่ได้ แต่มีข้อห้ามสำคัญคือห้ามพูดโกหก ใครผิดกติกาจะหาทางกลับเข้าเมืองไม่เจออีก ชื่อ ลับแล จึงหมายถึงเมืองที่ลี้ลับซ่อนเร้น เดินในย่านนี้แล้วจะได้ทั้งภาพถ่ายและเรื่องเล่าที่เป็นเอกลักษณ์

นอกจากตำนาน เมืองเก่าลับแลยังมีพิพิธภัณฑ์เมืองลับแลและพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นที่จัดแสดงข้าวของเครื่องใช้ วิถีชีวิต และผ้าซิ่นตีนจกลับแลที่เป็นงานทอพื้นเมืองขึ้นชื่อ รอบ ๆ มีบ้านไม้เก่า ร้านกาแฟ และร้านของฝากท้องถิ่นให้เดินเล่นในจังหวะช้า ๆ ของขึ้นชื่อที่สุดของลับแลคือทุเรียนหลงลับแลและหลินลับแล ที่ออกช่วงฤดูราวเดือนพฤษภาคมถึงกรกฎาคม ใครมาถูกช่วงจะได้ชิมทุเรียนพื้นถิ่นสดจากสวน รวมถึงลางสาดและลองกองที่เป็นผลไม้ประจำถิ่นอีกด้วย

สิ่งที่ควรรู้คือเมืองเก่าลับแลอยู่นอกเมืองอุตรดิตถ์และมีจุดน่าสนใจกระจายตัว การมีรถส่วนตัวหรือเช่ารถจะสะดวกที่สุด พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นบางแห่งมีเวลาเปิด-ปิดและบางวันอาจปิด ควรเช็กก่อนไปโดยเฉพาะวันธรรมดา ถ้าตั้งใจมาชิมทุเรียนควรมาช่วงฤดูผลไม้ นอกฤดูจะไม่มีผลสดจากสวน และถ้ามาช่วงงานประเพณีท้องถิ่นจะได้บรรยากาศคึกคักแต่คนและรถจะเยอะกว่าปกติ ควรเผื่อเวลาเดินทางและที่จอดรถ

อนุสาวรีย์พระยาพิชัยดาบหักตั้งเด่นอยู่หน้าศาลากลางจังหวัดอุตรดิตถ์ ในตัวเมือง เป็นสัญลักษณ์และความภูมิใจของคนอุตรดิตถ์ พระยาพิชัยเป็นทหารเอกคู่พระทัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ที่มีชื่อเสียงเรื่องความกล้าหาญและฝีมือการรบ ตำนานที่คนจำได้มากที่สุดคือการรบจนดาบหักคามือแต่ยังสู้ต่อไม่ถอย จนได้สมญานาม พระยาพิชัยดาบหัก อนุสาวรีย์จึงทำเป็นรูปท่านถือดาบสองมือ ผู้คนนิยมมาสักการะและถ่ายภาพ โดยเฉพาะช่วงงานพระยาพิชัยดาบหักและงานกาชาดราวเดือนมกราคมที่จัดขึ้นเป็นประจำทุกปี

เรื่องราวของพระยาพิชัยผูกโยงกับดาบเหล็กน้ำพี้ เหล็กที่ได้จากบ่อเหล็กน้ำพี้ในเขตอำเภอทองแสนขันของจังหวัด ซึ่งเชื่อกันมาแต่โบราณว่าเป็นเหล็กเนื้อดี เหมาะกับการตีดาบและอาวุธคุณภาพสูง จนกลายเป็นของขึ้นชื่อของอุตรดิตถ์ บริเวณใกล้อนุสาวรีย์และในจังหวัดมีจุดจัดแสดงเรื่องพระยาพิชัยและดาบเหล็กน้ำพี้ให้ได้เรียนรู้ ทั้งประวัติวีรบุรุษ แบบจำลองดาบ และเรื่องแหล่งเหล็กน้ำพี้ เหมาะกับคนที่อยากเข้าใจว่าทำไมดาบและวีรบุรุษถึงเป็นสัญลักษณ์ของเมืองนี้

ข้อดีของจุดนี้คืออยู่ในตัวเมือง เดินทางสะดวกที่สุดในบรรดาไฮไลต์มรดกของจังหวัด คนไม่มีรถก็เข้าถึงได้ง่ายและใช้เวลาไม่นาน จึงเหมาะเป็นจุดเริ่มหรือปิดท้ายทริป สิ่งที่ควรรู้คือส่วนจัดแสดงบางจุดมีเวลาเปิด-ปิด ควรเช็กก่อนถ้าตั้งใจเข้าชมนิทรรศการ ส่วนบ่อเหล็กน้ำพี้ต้นทางของตำนานอยู่ที่อำเภอทองแสนขันซึ่งห่างจากเมืองพอสมควร ถ้าสนใจเจาะลึกถึงแหล่งเหล็กควรวางแผนแยกทริปและมีรถ ช่วงงานพระยาพิชัยเดือนมกราคมคนและรถจะเยอะกว่าปกติ ควรเผื่อเวลาและที่จอดรถ